Dick Wolters: "Als buurtdominee ben ik voortdurend in gesprek met tijdgenoten"

Interview 20 januari 2025 8 minuten Nels Fahner, IZB
Dick Wolters
IZB

Dick Wolters, als missionair predikant verbonden aan de Noorderkerk in Amsterdam, promoveerde onlangs op het proefschrift ‘De kerk als contrastgemeenschap’. Hij brengt daarin de theologie van Stanley Hauerwas onder anderen in gesprek met vier Nederlandse denkers: Hans Boutellier, Bas Heijne, Willem Jan Otten en Ad Verbrugge. Dat filosofische gesprek levert inzichten op over hoe God de levens van moderne mensen verandert.

‘Huis voor de ziel’ is de naam van een missionair project in de Amsterdamse Jordaan. Dick Wolters werkt hier sinds 2021 als ‘buurtdominee’, zoals hij zichzelf het liefst noemt. "De Noorderkerk is een stadsgemeente waarvan de kerkgangers uit alle wijken van Amsterdam komen. De kerkleden ontmoeten elkaar wel, maar de kerk had minder binding met de meeste mensen uit de wijk zelf. Daarom hebben we hier sinds acht jaar in de Jordaan ook een pioniersplek."

Praktisch betekent dat bijvoorbeeld dat de Noorderkerk elke werkdag open is. "Als er markt is, is de hele kerk open. Er is dan koffie en thee en er zijn vrijwilligers beschikbaar voor een gesprek. Als het geen marktdag is, is de kapel aan de zijkant open. Daar kun je een kaarsje branden, een gebedsintentie opschrijven. Er is ook altijd een vrijwilliger aanwezig. Daarnaast hebben we activiteiten gericht op het vormen van een gemeenschap, zoals maaltijden, een high tea. We hebben ook een bijbelklas en een kennismakingscursus christelijk geloof. Sinds kort is er elke donderdagavond het Noordercafé. We houden ook een maandelijkse lunchdienst. In de kerk staan dan tafels gedekt. We eten met elkaar. En ondertussen zingen we, bidden we en verdiepen we ons in een Bijbelverhaal."

"Als buurtdominee ben ik voortdurend in gesprek met tijdgenoten."

Het is vanuit deze missionaire praktijk dat zijn proefschrift ‘De kerk als contrastgemeenschap’ telkens gevoed werd in de afgelopen negen jaar. "Als buurtdominee ben ik voortdurend in gesprek met tijdgenoten. Hoe voer je dat gesprek? Dat is voor mij een belangrijke vraag. Ik probeer in die gesprekken zicht te krijgen op wat God doet in onze tijd. En ik probeer me te laten verrassen door wat zich aandient."

Het woord ‘contrastgemeenschap’ is een belangrijk begrip in je proefschrift. Kun je iets vertellen over de manier waarop je dat begrip uitwerkt in je boek?
"Ik ben door de theoloog Hauerwas getriggerd om over dat begrip na te denken. Ik ervoer zelf in de afgelopen jaren verlegenheid bij veel rapporten en modellen over missionair gemeente-zijn, die gericht waren op doen wat werkt, zonder veel theologische bezinning. Ik zag in de afgelopen jaren enthousiasme voor missionair werk, maar ook veel overspannen gemeenteleden en vormen van innerlijke secularisatie bij gemeenteleden die het geloof niet meer kunnen verwoorden en vervolgens vastliepen bij de vraag wat ze nu eigenlijk zelf geloven."

Die impasse is ook een kans, ziet Wolters in de praktijk, maar ook bij de theoloog Hauerwas. "Hauerwas ziet de secularisatie niet als gevaar, maar als een kans om terug te keren naar de kern van het christelijk geloof. Hij presenteert geen model, maar laat de kracht zien van een aantal kernpraktijken zoals bidden, zingen, het Avondmaal vieren. Daarin wordt een contrast met de wereld zichtbaar, maar ook de relevantie van een geloof dat een alternatief biedt voor maakbaarheid en consumentisme. Een geloof dat draait om aangesproken worden door God, en dat allerlei elementen van dienstbaarheid, nederigheid en afhankelijkheid in zich verenigt. Dergelijke eigenschappen zitten niet in onze natuur; daarom zit er ook een element van bekering in de christelijke traditie. Het punt van mijn proefschrift is niet dat we ons daarop zouden laten voorstaan, op dat contrast. Dat we lekker knus met elkaar kerk zijn, als een soort sekte. Nee, juist door die bekering centraal te stellen, ontstaat er ruimte voor het Evangelie dat daadwerkelijk ingrijpt in het gewone leven, zowel van tijdgenoten als van onszelf."

"Juist door die bekering centraal te stellen, ontstaat er ruimte voor het Evangelie dat daadwerkelijk ingrijpt in het gewone leven."

In je proefschrift bespreek je verschillende aspecten van het denken van Hauerwas, en vervolgens ga je in gesprek met vier Nederlandse denkers waaronder Willem Jan Otten en Ad Verbrugge. Wat valt op als je hun werk in dialoog brengt met Hauerwas?
"Het hoofdstuk over Otten is een illustratie bij een breder betoog. In het tweede deel van mijn proefschrift denk ik na over het begrip ‘waarheid’. In onze post-truth samenleving claimt iedereen zijn eigen waarheid. Wat zou een gedeeld verhaal kunnen zijn? Dat vraagt iemand als Bas Heijne zich af. Ik bepleit een dialogisch waarheidsbegrip. Dat betekent dat waarheid in het geding komt in gesprek met mensen, als ik word bevraagd op wat mij drijft. Zolang overtuigingen niet bevraagd worden, kun je ze aannemen zonder daar verder over na te denken. Maar voor mij is waarheid meer een ethische categorie waarin je de eigen overtuigingen laat vormen door de ander en waarin die ander wordt gevormd door jouw overtuigingen. Binnen de kerk werkt het zo, nemen we aan, in het gesprek tussen gelovigen. Maar datzelfde probeer ik in het gesprek met die Nederlandse denkers te doen."

Hij denkt even na en komt dan met een voorbeeld. "Met name op het punt van ‘bekering’ heeft Verbrugge de kerk van nu iets te leren, denk ik. ‘Je kruis opnemen’ is niet iets waar een mens zin in heeft. Verbrugge schrijft over de vraag wat iemand beweegt om zich met een ander te verbinden. Hij betrekt daar de klassieke begrippen eros, filia en agapè bij. In een relatie begint het allemaal met eros, betoogt hij. Fysieke aantrekkingskracht, waardoor zich vriendschap ontwikkelt en je een zelfopofferende liefde kunt ervaren. Maar het begint dus met verliefdheid, en die is meer lichamelijk dan cognitief. En dan is Otten een heel interessant voorbeeld. Hij schrijft over zijn bekering dat hij tijdens het lopen van de Kruisweg op een gegeven moment door de knieën ging, dat hij begon te huilen, dat zijn lichaam begon te schokken. Hij schrijft daarover, tot zichzelf, iets als: ‘Toen gaf je lichaam zich over nog voordat je vernuft het doorhad.’ Zijn lichaam ging zijn verstand voor.

"Geloofspraktijken bieden de ruimte om als het ware verliefd te worden op God."

Iets dergelijks beschrijft ook Stephan Sanders in zijn boek Godschaamte. De overgang naar het christendom is dus niet iets verstandelijks, maar het wordt belichaamd, door diverse geloofspraktijken. Voor Otten is dat de mis, waarin het lichaam ook volop meedoet. Geloofspraktijken bieden dus de ruimte om als het ware verliefd te worden op God, in de termen van Verbrugge; ze stellen je in staat om je aan Hem over te geven en dus ook je kruis op je te nemen in de navolging van Christus."

Het christendom heeft ook een morele kant. Je bespreekt in je boek als contrastdenker ook filosoof Hans Boutellier, die betoogt dat voor een goede moraal religie niet noodzakelijk is. "Zonder het geloof zou het een zooitje worden", zei zijn vader tegen hem. Daar is Boutellier het niet mee eens. Op welke manier raken zijn denkbeelden aan die van Hauerwas?
"Hans Boutellier is net als Hauerwas een deugdethicus. Bijzonder is de uitspraak van zijn vader, die aangeeft hoe veel mensen in die tijd dachten: het geloof werd gezien als een waarborg voor de moraal. Het contrast met ‘de wereld’ zou dan betekenen dat christenen een betere moraal zouden hebben. Boutellier ontkracht dat, terecht, denk ik. Het is geen zooitje geworden gedurende de secularisatie, er worden nog steeds gemeenschappen gevormd, mensen proberen op straat fatsoenlijk met elkaar om te gaan. Om de waarheid van het christelijk geloof te onderstrepen hoeven we de wereld niet slechter voor te stellen dan die is. Boutellier heeft net als Hauerwas kritiek op een doorgeslagen verlichtingsdenken, maar hij heeft geen alternatief voor het individualisme.

Boutellier roept alleen op tot ‘wederkerige praktijken’, in de hoop dat uit het individualisme toch een soort ‘meerstemmigheid’ oprijst. Maar het individu gaat vooraf aan het gemeenschappelijke, betoogt hij. Hauerwas stelt echter dat als je bij het individu begint, er nooit een gemeenschap zal ontstaan. Maar als je begint bij de gemeenschap, dan komt ook het individu tot zijn recht. Wat dat betreft denk ik dat de kerk, met Hauerwas, een beter verhaal heeft dan Boutellier: juist in relatie tot de ander leer je ook jezelf beter begrijpen."

"Het gaat erom jezelf te gaan lezen als karakter binnen het verhaal van God. De kerk is de plek waar dat verhaal verteld wordt."

Bas Heijne bespreek je over de notie ‘verhaal’. Waar raakt zijn werk aan dat van Hauerwas?
"Ik denk dat Bas Heijne ergens op zoek is naar een nieuw wezenlijk verhaal voor de seculiere samenleving. Daar zit de veronderstelling onder dat we in tijden van polarisatie een verhaal nodig hebben dat ons samenbindt. Hauerwas doet in verband daarmee twee dingen die heilzaam zijn. Hij herinnert ons eraan dat er nooit één overkoepelend verhaal is geweest waar alle mensen deel van uitmaakten. In Nederland had elke zuil zijn eigen verhaal, in de tijd van de verzuiling. Er waren ook deelverhalen binnen zuilen, verschillende manieren van interpreteren. Dus misschien gaat het niet eens zozeer over wat voor groot verhaal we te vertellen hebben. Hauerwas zegt bovendien: je moet niet een verhaal hebben, maar een verhaal zijn. Het gaat erom jezelf te gaan lezen als karakter binnen het verhaal van God. De kerk is de plek waar dat verhaal verteld wordt, waar je je erin oefent en waar je je kunt verhouden tot alle andere verhalen die verteld worden."

Je bent niet alleen predikant in Amsterdam, voor de IZB begeleid je gemeenten op verschillende plekken in Nederland in toerustingstrajecten. Op de IZB-Toerustingsdag leidde je een workshop over ‘rouw en ruimte bij krimp’. Op welke manier raakt dat onderwerp aan je proefschrift?
"Ik probeer in het proefschrift in gesprek te gaan met de seculiere tijd. Een van de eerste reacties op secularisatie van kerkmensen is een verlieservaring. Het is pijnlijk voor veel mensen om niet meer kerk te kunnen zijn op de manier van vijftig jaar geleden. Als trajectbegeleider voel ik in veel gemeenten die pijn, een soort heimwee naar een manier van kerkzijn van vroeger. Veel mensen maken daarin een rouwproces door, en terecht. Maar ik zeg dan ook: we gaan geen missionair project starten om die kerk weer terug te krijgen. We moeten het doen met hoe het nu is. Maar we geloven in een God die ook na de dood nieuw leven geeft. Welke nieuwe rol kunnen we innemen? Welke nieuwe roeping kunnen we op het spoor komen? Dat is de weg die ik met kerken wil gaan."

Bovenstaand is geschreven door Iris Molenaar en Nels Fahner en verscheen eerder op de website van IZB. Het artikel is met toestemming overgenomen door Cvandaag.
ChristenvervolgingGeloofszekerheidIsraëlOpvoedenDuurzaamheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #19: Jack van der Tang lag op het randje van de dood
Of beluister op:

Meerartikelen

Palestijnse christenen
Nieuws

Recordaantal Palestijnse christenen verlaat Israël: ruim duizend emigranten in 2025

Steeds meer Palestijnse christenen met de Israëlische nationaliteit verlaten hun geboorteland. In 2025 emigreerden 1.023 christenen, het hoogste aantal in de onderzochte periode. Dat is ruim twee keer zoveel als in 2019. Niet hun geloof, maar...

Pines Church
Nieuws

School weert kerk om visie op abortus en homohuwelijk: rechter grijpt in

Een Amerikaanse kerk die ruimte wilde huren in een openbare school, werd geweigerd nadat bestuursleden vragen hadden gesteld over haar standpunten over homoseksualiteit, het huwelijk en abortus. Een federale rechter heeft nu geoordeeld dat het...

Nigeria
Nieuws

Opnieuw dodelijke aanvallen op christelijke dorpen in Nigeria

Bij aanvallen in de Nigeriaanse deelstaat Plateau zijn zondag en maandag volgens lokale bronnen zeker veertien mensen gedood. Het geweld trof overwegend christelijke gemeenschappen. Onder de slachtoffers zouden een echtpaar met hun tweeling en een...

Abortuswetgeving Georgia
Nieuws

Democraten willen abortuswet in Georgia schrappen, Republikeinen verzetten zich

De Democraten in de Amerikaanse staat Georgia willen een einde maken aan de wet die abortus vanaf ongeveer zes weken zwangerschap grotendeels verbiedt. Na hun verkiezingswinst zien zij mogelijkheden om de regels te veranderen. Maar de...

Judith Pen
Persbericht

Amerikaanse Bijbelleraar Andy Woods brengt boek over Daniël uit met Nederlandse uitgever

De Amerikaanse theoloog en Bijbelleraar dr. Andy Woods brengt samen met de Nederlandse uitgever Judith Pen een uitgebreide Bijbelstudie over het boek Daniël uit. Het boek, Daniël – Verzegeld tot de eindtijd, bestemd om ontdekt te worden behandelt...

Oostenrijk
Nieuws

Onderzoek: katholieke kerk brengt Oostenrijkse overheid meer op dan zij kost

De katholieke kerk levert de Oostenrijkse overheid volgens nieuw onderzoek meer op dan zij ontvangt. Onderzoeksinstituut Joanneum Research berekent een positief saldo van ongeveer 890 miljoen euro. Daarbij tellen ook de economische effecten van...

Kevin Doran
Nieuws

Ierse bisschop verdedigt bedenktijd bij abortus: 'Heeft veel jonge levens gered'

De Ierse bisschop Kevin Doran roept politici op de verplichte bedenktijd van drie dagen bij abortus te behouden. Volgens hem biedt die periode vrouwen gelegenheid om hun besluit te overwegen en hulp te zoeken. 'Uw moedige optreden heeft veel jonge...

doop
Nieuws

Bijna 10.000 volwassenen gedoopt in Church of England in 2025: mogelijk hoogste aantal ooit

In de Church of England zijn vorig jaar 9.900 volwassenen gedoopt. Dat zijn er ongeveer 1.300 meer dan in 2024. Volgens het kerkverband ligt het aantal mogelijk hoger dan ooit, al ontbreken de gegevens om dat met zekerheid vast te stellen. De cijfers...

Meerartikelen

Hoskin
Nieuws

Oprichter Book of Hope overleden: Bob Hoskins bracht miljoenen kinderen het Evangelie

Bob Hoskins, oprichter van de christelijke zendingsorganisatie OneHope, is zaterdag 14 november op 90-jarige leeftijd overleden. Met het werk dat begon onder de naam Book of Hope wilde hij kinderen wereldwijd in aanraking brengen met het Evangelie....

Bijbel
Nieuws

Statenvertalers bouwden voort op oudere Bijbelvertaling

Meer dan de helft van de tekst van het Oude Testament in de Statenvertaling komt overeen met de oudere Deux-Aesvertaling. Dat blijkt uit onderzoek van Kees Jan van Linden, die maandag 16 november promoveerde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. De...

Yassir Eric
Levensverhaal

Als fanatieke moslim haatte Yassir christenen intens, totdat Jezus in zijn leven kwam

Ooit was Yassir Eric een fanatieke moslim die de Koran uit zijn hoofd kende en christenen intens haatte. Totdat hij tot geloof in Jezus kwam. Nadat hij Hem begon te volgen, verloor hij zijn familie, veiligheid en uiteindelijk ook zijn vrijheid....

zwart
Nieuws

Rapport: 44 procent meer aanvallen en bedreigingen tegen christenen in Europa

Het aantal geregistreerde christenvijandige incidenten gericht tegen personen in Europa is in 2025 met 44 procent gestegen. Dat meldt OIDAC Europe in het maandag verschenen jaarrapport. De organisatie registreerde minstens 395 incidenten die...

Sarina Kriek
Column

We willen kinderen beschermen, maar maken we ouders vooral bang?

We willen kinderen beschermen en geen enkel signaal van onveiligheid missen. Maar wat gebeurt er als die zorg omslaat in angst en controle? Sarina Kriek ziet hoe ouders en professionals daardoor soms tegenover elkaar komen te staan, terwijl juist...

Jeroen
Getuigenis

Jeroen verloor zijn moeder en vluchtte in het uitgaansleven: "Toen kwam Jezus dichtbij"

Jeroen Timmermans groeit op in een warm katholiek gezin in Midden-Limburg. Maar wanneer zijn moeder overlijdt, raakt hij als twintigjarige student de weg kwijt. Hij probeert zijn verdriet te verdringen met feesten en alcohol. Tot hij na een nacht...

wout
Analyse

Zorgen voetballers als Wout Weghorst voor een herleving van het christelijke geloof?

Wout Weghorst bidt na een wedstrijd op het veld en krijgt daar felle kritiek op. De Duitse international Felix Nmecha legt na een doelpunt symbolisch zijn kroon voor Jezus neer en ziet na overleg met zijn bondscoach af van dat gebaar. Tegelijk...

Johan van Heuven
Interview

Johan brak met jarenlange pornoverslaving: “God hielp mij moedig te zijn”

“Je schaamt je oog uit je kop, maar je durft het niet op te biechten", vertelt Johan van Heuven. Jarenlang zat hij gevangen in een pornoverslaving die hem twee huwelijken kostte. Ook zijn geloofsleven stond op losse schroeven. Maar toen het niet...

Mirjam Moolhuizen
Nieuws

Mirjam Moolhuizen heeft een zeldzame auto-immuunziekte: "Ik kan niet genezen; mijn toekomst ligt in Gods handen"

Jarenlang stond Mirjam Moolhuizen (56) met plezier in een drogisterij. Ze hield ervan om mensen te helpen, een luisterend oor te bieden en tijd voor klanten te nemen. Tot een ziekte haar leven ingrijpend veranderde. Door systemische sclerose, een...

Kerk wint prijs
Persbericht

Kerk redt dak met gesponsorde dakpannen en wint prijs voor creatieve geldwerving

Een kerkdak redden door dakpannen te laten sponsoren, honderden dorpsbewoners samenbrengen tijdens een maaltijd en kinderen enthousiast maken voor Bijbelverhalen met een spaaralbum. Drie kerkelijke initiatieven zijn zaterdag 14 november in Nijkerk...

Ds. W. J. Westland
Nieuws

Nieuwe predikant voor hervormde gemeente Papendrecht: ds. W. J. Westland

De hervormde gemeente te Papendrecht mag binnenkort een nieuwe predikant verwelkomen: ds. W. J. Westland (foto). De predikant nam het op hem uitgebrachte beroep aan en volgt in wijk Oost ds. C. H. Bijl op. Laatstgenoemde predikant is sinds april 2025...

Wes Huff
Nieuws

Populaire apologeet Wes Huff trekt zich terug na plagiaatbeschuldigingen

De Canadese apologeet Wes Huff, bekend van zijn optreden in de populaire podcast van Joe Rogan, trekt zich voorlopig terug vanwege plagiaatbeschuldigingen. Huff is vicevoorzitter van Apologetics Canada, een organisatie die het christelijk geloof...