IPads, gameconsoles en smartphones zijn, in de woorden van de bekende Amerikaanse psycholoog Jonathan Haidt, ‘ervaringsblokkers’ die kinderen uit hun ‘ontdekkingsmodus’ halen. Terwijl hun zich snel ontwikkelende brein gebaat is bij een scala aan ervaringen die kinderen helpen om hun angsten te overwinnen en sociale vaardigheden te cultiveren, wordt het nu blootgesteld aan een tot voor kort onvoorstelbare hoeveelheid prikkels die een heuse reconstructie van het hersenstelsel veroorzaakt.

Directe slachtoffers van de meer dan zeven uur per dag die een gemiddelde tiener achter het scherm doorbrengt, zijn fysieke interactie met leeftijdsgenoten, voldoende nachtrust, concentratievermogen en het aangaan van langdurige relaties. Het puberbrein met z’n nog onderontwikkelde prefontale cortex – het 
deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor langetermijndenken, plannen en emotieregulatie – is geen partij voor de strategieën van big tech, socialemediaplatforms, videogames als Fortnite en Call of Duty en videogiganten als Netflix en Disney Plus.

Veelzeggend is in dit verband een citaat van de beroemde negentiende-eeuwse Amerikaanse psycholoog William James: ‘Gevoeligheid voor onmiddellijk opwindende zintuiglijke prikkels karakteriseert de aandacht van de kindertijd en de jeugd (...). [Het] kind lijkt minder van zichzelf te zijn dan van elk voorwerp dat toevallig zijn aandacht trekt.’ De constante stroom van stimuli die de smartphone over kinderen uitgiet, holt hun persoonlijkheid reeds uit voordat die goed en wel gevormd is.

Van de toevalsfactor waarvan James gewag maakt, is allang geen sprake meer. Bedrijven als Meta (Facebook, Instagram) sturen met hun algoritmes onze digitale keuzes zonder dat we ons daarvan bewust zijn. Bovendien maken ze ongegeneerd 
gebruik van psychologische trucs en neurowetenschappelijke inzichten om de afgifte van dopamine te manipuleren, het stofje in onze hersenen dat ervoor zorgt dat we ons tevreden en beloond voelen. Daar zijn maar weinig jongeren – en ouderen – tegen bestand.

Averij
Haidt laat zien dat ten gevolge van de oprukkende smartphones het mentale welbevinden van tieners tussen 2010 en 2015 dramatische averij heeft opgelopen. Een greep uit de statistieken: ernstige depressie onder tienermeisjes nam in die periode toe met 145 procent, zelfbeschadiging met 188 procent, en suïcide met 167 procent. De percentages voor jongens zijn over het algemeen lager en Haidt legt in 
het boek omstandig uit waarom dit het geval is. Ongehinderde toegang tot internet en sociale media, gratis, altijd en overal, leidt onvermijdelijk tot nog ernstigere vormen van individualisering dan die we al kennen. Reeds in 1897 schreef de Franse socioloog Émile Durkheim dat het verdwijnen van traditionele gemeenschappen anomie tot gevolg heeft: de afwezigheid van breed gedeelde normen en waarden. Het uiteenvallen van stabiele sociale verbanden maakt niet dat we ons bevrijd voelen maar maakt ons eerder verloren en angstig.

Dr. H. Dijkgraaf wordt met ingang van volgende maand hoofdredacteur van De Waarheidsvriend. Verder lezen? Word abonnee van De Waarheidsvriend! Maak gebruik van deze actie en lees De Waarheidsvriend vier maanden voor € 10,-!