Benno van den Toren: "We hebben nieuwe uitdrukkingen van het christelijk geloof nodig"

Interview 15 mei 2024 11 minuten Nels Fahner, IZB
Benno van den Toren

Het Paasfeest is een mooie gelegenheid om iets van het geloof te delen. Maar hoe doe je dat? Hoe spreek je overtuigd en tegelijk bescheiden over het christelijk geloof? Benno van den Toren, hoogleraar aan de PThU, schreef daar een veelomvattend boek over. Apologetiek moet bevrijd worden van een rationeel keurslijf, meent hij. Hij pleit voor een ‘holistische dialoog’. Pioniersplekken zijn daarvoor heel belangrijk. "Bij missionair-diaconaal centrum Het Pand in Groningen zag ik het christelijk geloof werkelijkheid worden."

‘Open en onbevangen’ is de titel van een nieuw boek over christelijke apologetiek, dat handvatten biedt voor het geloofsgesprek in een multiculturele context. Benno van den Toren schreef het boek samen met zijn Maleisische vakgenoot Kang-San Tan, directeur van zendingsorganisatie BMS World Mission.

"Kang-San Tan is een Maleisische Chinees", vertelt Van den Toren vanuit zijn werkkamer aan de PThU in Groningen. Als ik hem spreek is hij net een paar dagen terug van een reis uit de Centraal-Afrikaanse Republiek, waar hij acht jaar lesgaf en even terug was voor een jubileum.

Hij vertelt dat zijn Aziatische collega met zijn ervaringen een ideale aanvulling vormde voor zijn eigen achtergrond. "Kang-San Tan is opgegroeid in Maleisië en woont nu in het Verenigd Koninkrijk. Hij kent de wereld van Aziatische religies goed. Zelf heb ik een aantal jaren in de Centraal-Afrikaanse Republiek gewerkt, waardoor ik beter op de hoogte ben van de wereld van traditionele Afrikaanse religies en de islam. En als Nederlander ken ik de geseculariseerde denkwereld van West-Europa goed. Ik wilde graag een boek met een zekere eenheid van visie schrijven, dus niet een bundeling van artikelen met verschillende invalshoeken. We hebben een deel van het boek samen in Kuala Lumpur geschreven."

U spreekt aan het begin van het boek over de ‘westerse houdgreep’ waarin een groot deel van de christelijke apologetiek zich bevindt. Wat bedoelt u daar precies mee?
"Apologetiek probeert traditioneel, sinds de Verlichting, universeel geldige redenen te vinden voor het geloof in God. In de traditionele apologetiek is dat vaak gericht op de vragen van bepaalde hoogopgeleide westerse mensen. Bestaat God?

"Het christendom zegt dat de wereld een toekomst heeft. De moderniteit maakt daar een vooruitgangsgeloof zonder God van."

Heeft de Bijbel autoriteit? Kunnen wonderen gebeuren? Maar dergelijke vragen leven niet overal even sterk. Voor iemand met een traditioneel Afrikaanse achtergrond zijn ze bijvoorbeeld niet zo relevant. En ook in Europa zijn mensen niet gebaat bij een eng-rationele benadering. Die houdgreep is het idee dat apologetiek op een bepaalde manier moet gebeuren. Maar daarmee neem je de vragen die uit andere culturen opkomen niet serieus."

Ook de Nederlandse context heeft een bepaalde eigenheid. "In Nederland is er de gedachte dat religie niets met waarheid te maken heeft. Waarheid, dat moet je ervaren, dat moet de Geest doen. Maar ondertussen hebben mensen ook gewoon gesprekken over wat waar is. Het is heel legitiem en belangrijk om het daarover te hebben. Imam Azzedine Karrat heeft ons boek ook gelezen. Zo wil ik wel in gesprek, zei hij."

In het boek spreekt u over een ‘holistische dialoog’. Waarom is dat holistische aspect belangrijk?
"Omdat het bespreken van abstracte vragen weinig met iemand doet. Wat zijn je waarden? Waar sta je emotioneel voor open? Wat zijn gevoeligheden in de gemeenschap waar je deel van uitmaakt? Dat zijn elementen van wat we een ‘belichaamde dialoog’ noemen. Het christendom gaat pas leven als het belichaamd wordt door mensen. Op die manier kun je een gesprek voeren dat relevant is, dat hout snijdt, dat verschil maakt."

"Het geloof leert dat elk individu waarde heeft. Dat slaat door naar individualisme."

Ergens in het boek wordt de westerse moderniteit ‘een systematische christelijke ketterij’ genoemd, zoals een Aziatische auteur onze cultuur typeert. Wat is dat precies en waarom maakt dat het moeilijk om hier de waarde van het christendom te ervaren?
"De moderniteit is op een bepaalde manier een vrucht van het christendom. Op heel veel punten is het een soort doorgeslagen vorm ervan. Het geloof leert dat elk individu waarde heeft. Dat slaat door naar individualisme. De schepping heeft een eigenstandige waarde, zo leert het christendom. Dat is in zekere zin een onttovering; de moderniteit borduurt daarop voort door te zeggen dat we God niet meer nodig hebben. Het christendom zegt dat de wereld een toekomst heeft. De moderniteit maakt daar een vooruitgangsgeloof zonder God van."

Hij denkt even na. "Het is moeilijk om de waarde van het geloof te ervaren, omdat mensen inzichten hebben ontvangen uit het christendom, zonder te weten waar die vandaan komen. In de Centraal-Afrikaanse Republiek ben ik bezig geweest met het opstellen van een geloofsbelijdenis bij de pygmeeën. Bantoes behandelen hen traditioneel als slaven. ‘Voor God is iedereen gelijk’: dat staat in die geloofsbelijdenis. Het is een enorm bevrijdend inzicht voor hen. Maar dat is een inzicht dat je in het westen niet meer kunt delen, want dat inzicht is hier iets van het verleden. In het moderne denken is datgene wat nieuw is, altijd beter. Het christendom lijkt daarmee afgedaan te hebben. Daarom hebben we nieuwe uitdrukkingen van het christelijk geloof nodig.

Anders blijven we aanhaken bij de traditionele burgerij. Daarom zijn pioniersplekken bijvoorbeeld heel belangrijk." Hij zal later in dit gesprek vertellen over zijn eigen ervaringen bij pioniersplek Het Pand in Groningen.

"De liturgie van een uurtje op zondagochtend is kwetsbaar als je die vergelijkt met de reclames die ertegenover staan en die een consumentistisch wereldbeeld promoten."

Liturgie
"Maar we moeten de moderniteit ook uitdagen", zegt Van den Toren. "De moderniteit heeft een eigen liturgie. Als je op zaterdagmiddag door Hoog Catharijne loopt, dan ademt alles de boodschap: koop hier en je wordt gelukkig. Daarover schreef Herman Paul al in zijn boek ‘Shoppen in advent’. Daar zit een enorme economisch macht van bedrijven achter. Je moet dus vormen vinden die uitdrukken dat het goede leven op andere manieren te vinden is. De liturgie van een uurtje op zondagochtend is kwetsbaar als je die vergelijkt met de reclames die ertegenover staan en die een consumentistisch wereldbeeld promoten. Het is zo evident niet waar, en toch is dat verhaal erg krachtig."

Op welke manieren bieden christelijke feesten missionaire kansen?
"Het onvoorstelbare nieuws dat de dood is overwonnen, is zeer relevant. Alle religies, ook de seculiere, hebben een idee over wat de grond is waarop je gelooft. Wat is je bron? In de islam is dat de Koran. In het hindoeïsme is dat de individuele religieuze ervaring. Het moderne christendom zegt ook dat we God kennen door de religieuze ervaring, om met Schleiermacher te spreken. Maar dat is een heel moeilijk uitgangspunt, want de soefi’s en de Indiase mystici zoeken naar een transcendente ervaring op een manier waarbij christenen pover afsteken. Het christelijk geloof vindt zijn grond ergens anders, namelijk doordat God Zich bekend maakt in de geschiedenis en Zijn Zoon heeft gestuurd. Hij is Heer. Door de opstanding is er toekomst. Dat geeft christenen moed. Je kunt niet om de opstanding heen. Het gaat om God die handelt in de geschiedenis en die toekomst geeft."

Nieuw
Het postmodernisme is in zekere zin te vergelijken met de multireligieuze context van het Nieuwe Testament, denkt Van den Toren. "We doen alsof het multireligieuze wereldbeeld nieuw is, maar in het Nieuwe Testament stond elke religie ook op hetzelfde niveau. Met uitzondering van de Romeinse keizerverering, vanwege de macht van die staatsgodsdienst. Christenen geloofden iets heel anders, want de apostelen hadden de opgestane Heer gezien. ‘Door Zijn opstanding bent u wedergeboren tot een levende hoop’, zo staat het in 1 Petrus 1. Dat daagt elke religie uit. Als je de opgestane Heer ontmoet hebt, is er een wereld geopend die al die andere werelden overtreft."

"Het christendom leert dat we ook van onszelf verlost moeten worden."

Waarheidsclaim
Het is belangrijk dat christenen die waarheidsclaim niet uit de weg gaan. "Pluraliteit heeft als gevaar dat één van de religies uiteindelijk gewoonweg de meeste macht heeft. In een seculiere context betekent dat: prima als je in al die dorpjes je eigen tempel hebt, maar stel geen vragen bij het belang van het heersende kapitalistische denken. De notie van ‘afgoderij’ is een goede sleutel om in gesprek te gaan over dergelijke factoren en het geloof dat wij daaraan hechten."

In het boek gaat het ook over het geloofsgesprek met ‘ongebonden spirituelen’. Een van de auteurs die u aanhaalt, David Clark, begint het gesprek met zulke tijdgenoten graag met de vraag ‘zou je me iets over je spirituele reis willen vertellen’?
"Ja, inderdaad. Zelf heb ik best veel contact gehad met mensen die in die richting denken. Er zijn overeenkomsten met het christelijk geloof, maar ook verschillen. Ik zie bijvoorbeeld een risico in de manier waarop wij het begrip ‘pelgrim’ gebruiken, alsof je daarbij nooit aankomt op je bestemming. Clark vraagt daarom ook nadrukkelijk naar iemands spirituele reis ‘tot nu toe’. Ik hoop in gesprekken altijd op de ruimte om het perspectief om te draaien, dus dat wij niet alleen zoeken, maar dat God ons zoekt en dat wij gevonden zijn. ‘Zingeving’ vind ik ook een heel vervelend woord. Het christelijk geloof zegt dat de zin gegeven is. Die zoektocht naar zingeving zie ik als typisch iets voor de Westerse upper-middle-class."

Redding
Hij begint te vertellen over de tijd dat hij in Groningen betrokken was bij pioniersplek Het Pand, een missionair-diaconaal centrum. "De gezinnen in die wijk zijn niet bezig met zingeving. Zij zijn bezig met overleven. Ik bedoel maar: er zijn altijd aanknopingspunten, in elk gesprek, maar er zit ook altijd een kritisch moment in het gesprek met zinzoekers. De Alpha-cursus begon met de vraag: huisje-boompje-beestje, is dat alles? Dat werkte goed in de context in Londen waar die cursus ontwikkeld is, maar dat is niet ieders vraag."

Veel moderne zinzoekers wijzen elk geloofssysteem af en zijn gericht op het vinden van balans als individu. Van den Toren: "Dan krijg je een religie die zelfprojectie is. Psychologie en religie liggen dan dicht bij elkaar. Mensen vinden dat zelf vaak helemaal niet problematisch. Ik maak ook een religie voor mezelf, wordt er dan weleens gezegd. Dat is een religie die jou kan helpen om een zekere balans te vinden. Maar je redden van jezelf, dat kan die spiritualiteit niet. En de wereld redden ook niet. Zo’n religie belooft geen redding, en voor zover die dat wel belooft, moet die daarop bevraagd worden. In een geloofsgemeenschap ontdek je dat je vastzit aan jezelf. Het christendom leert dat we ook van onszelf verlost moeten worden."

"Als je het christendom probeert uit te leggen in termen van het boeddhisme, dan gaat het bij voorbaat mis."

In Groningen was u, zoals u al zei, negen jaar betrokken bij het missionair project Het Pand. Waar raakt die praktijkervaring aan dit boek?
"Ik zie daar hoe het geloof waarheid wordt, doordat mensen gaandeweg vertrouwd raken met een manier van leven. In Het Pand is er een gemeenschap waar mensen die geen christen zijn, zich heel welkom voelen. Het is duidelijk dat het een christelijke gemeenschap is. Als we gaan bidden, wordt erbij gezegd ‘als je wilt, mag je meebidden’. Dat schept ruimte om het ook niet te doen. Mensen die zich geen christen noemen, kunnen wel gebedspunten doorgeven. En op een gegeven moment gaan ze zelf bidden. Dat is soms een proces van jaren. Op een dag gaan hun ogen dicht bij het gebed."

Dat onderstreept het belang van religieuze praktijken, zegt hij. Maar dat is niet alles. "In de theologie wordt vaak gezegd dat religieuze praktijken wezenlijk zijn, en dat is ook zo. Maar het heeft ook te maken met de erkenning dat er een God is Die Zich in Jezus heeft laten kennen. Je moet alle intellectuele vragen die daarbij komen kijken, serieus nemen. Alleen de religieuze ervaring is niet de ultieme grond van het geloof in Jezus. Het kan zijn dat iemand dan bijvoorbeeld zegt: toen ik op een bootje bij de Vinkeveense Plassen lag en een joint rookte, toen had ik een religieuze ervaring. Dan moet je uitleggen waarom Jezus toch wat anders is."

Christenen moeten bekwame duiders zijn van de cultuur, schrijft u. Hoe kan een predikant dat doen vanaf de kansel?
"Wij oefenen dat bij de theologische opleiding door studenten papers te laten schrijven over bijvoorbeeld de film Barbie of over faalangst. Die fenomenen proberen ze theologisch te duiden. Zo leer je de ruimte kennen om ergens bij aan te sluiten, maar ook om dingen te ontmaskeren, zoals bijvoorbeeld Tim Keller doet."

Leesclub
Culturele uitingen geven ook altijd een beeld van wat het betekent om mens te zijn, zegt hij. "Het is heel goed om daarover met tijdgenoten door te spreken. Toen wij in Oxford woonden, hadden we via de school van onze kinderen contact met andere Nederlandse ouders. We volgden toen een leesclub met Nederlandse en Vlaamse romans. Dat was heel leuk, om daarover door te praten."

"Het christelijk geloof heeft een heel eigen positie tussen religie en atheïsme in. Het christendom geeft de materiële wereld een zekere autonomie."

Uw boek presenteert een nieuw model van apologetiek. Wat is de kern daarvan, heeft dat met dat woord ‘holistisch’ te maken?
"Het gebruik van het woord ‘model’ kan misverstanden oproepen. Dat suggereert dat we een vaste methode ontwikkelen, maar dat is niet wat we doen. Wij zeggen: wees heel gevoelig voor de situatie waarin iemand zit als je het geloofsgesprek voert. Bekijk waar je gesprekspartner vandaan komt. Welke vragen, ervaringen, idealen heeft iemand? Uit welke gemeenschap komt hij of zij? Je moet mensen binnen nodigen in een christelijke voorstellingswereld."

Hij vervolgt: "Ik sprak weleens iemand die zei: als ik God kan zien, dan kan ik in Hem geloven. Maar wij kunnen God niet zien. Je kunt ook zeggen: ik wil bewijs zien voor Gods bestaan. Maar het bewijs voor iets heeft altijd een bepaald karakter. Wat is het bewijs van de liefde van God? Dat is Christus. Ik wil maar zeggen: je moet mensen binnen nodigen in een nieuwe wereld. Als je het christendom probeert uit te leggen in termen van het boeddhisme, dan gaat het bij voorbaat mis."

In het boek noteert u ook dat het atheïsme en agnosticisme wereldwijd juist afneemt. Ik vraag me af: zijn we daar in Nederland niet te veel door geïntimideerd?
"Ik denk het wel. Kijk, statistische gegevens zeggen niet altijd zo veel over waarheid, omdat sommige zaken niet goed meetbaar zijn. Iran geldt als een islamitisch land, maar het zou best kunnen dat in Iran 40 procent van de bevolking niet in God gelooft. Maar dat zullen ze niet hardop zeggen. Maar het idee dat de toekomst seculier is, gaat niet op. Wereldwijd is religie sterk aanwezig en ook het christelijk geloof. Maar het christelijk geloof heeft een heel eigen positie tussen religie en atheïsme in. Ik ben wat dat betreft beïnvloed door Berkhof, die zegt: het christendom geeft de materiële wereld een zekere autonomie."

"In Nederland moeten christenen proberen om nieuwe woorden te geven aan het bijzondere van hun geloof."

In het boek doet u een suggestie waarom het moeilijk is voor westerse mensen om de meerwaarde van het christelijk geloof te zien. "Het levert een uitdaging op wanneer we de goddelijke Gever aanbevelen in situaties waarin mensen al van een aantal van de gaven hebben genoten, zoals de waarde van het individu, mensenrechten en de hoop op een betere toekomst."

"Dat is inderdaad het probleem van het Westen, voor een deel. In Nederland moeten christenen proberen om nieuwe woorden te geven aan het bijzondere van hun geloof. Dat is ook een uitdaging van pioniersplekken. Die beschrijven hun waarde vaak aan de hand van wat ze geven aan de mensen. 'Deze pioniersplek is een fijne plek waar ik me thuis voel’, wordt er dan gezegd. Daarvoor is het christelijk geloof inderdaad van belang, voor die gemeenschapszin. Maar het belangrijkste is dat we God kunnen leren kennen, dat we Jezus kennen."

Eigen dimensie
Wat dat betreft voelt hij mee met de titel van een recent boek dat onder redactie van Sake Stoppels en Jan Martijn Abrahamse verscheen, zegt Van den Toren. "Dat boek heet ‘Zoeken naar de dingen die boven zijn’. Die titel bevraagt een tendens die je ook bij pioniersplekken ziet. Het is heel terecht dat er meer aandacht is voor het heil in het gewone, het intermenselijke. Maar we moeten niet vergeten dat die aspecten wel een heel eigen dimensie krijgen doordat we Christus daarin zien en de relatie met God daarin beleven."

Bovenstaad artikel verscheen op de site van de IZB en is met toestemming overgenomen door Cvandaag. Neem een kijkje op de site van de IZB en lees hier meer over pioniersplek Het Pand.

ChristenvervolgingIsraëlOpvoedenGeloofszekerheidDuurzaamheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #19: Jack van der Tang lag op het randje van de dood
Of beluister op:

Meerartikelen

NPV - Zorg voor het Leven
Nieuws

NPV overhandigt ruim 79.000 handtekeningen aan Tweede Kamer tegen late abortussen

De NPV - Zorg voor het Leven heeft vandaag ruim 79.000 handtekeningen overhandigd aan de Tweede Kamer. Met de petitie roept de organisatie de politiek op om abortussen bij gezonde ongeboren kinderen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap in...

Ds. B. D. Bouman
Nieuws

Hersteld hervormde gemeente Stolwijk brengt beroep uit op ds. B. D. Bouman

De hersteld hervormde gemeente te Stolwijk heeft een beroep uitgebracht op ds. B. D. Bouman (foto). De predikant moet in de Zuid-Hollandse plaats ds. W. van Klinken opvolgen. Laatstgenoemde predikant vertrok in augustus 2022 naar Andelst-Zetten. Ruim...

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...

India
Nieuws

Zes vermoorde christenen in India na maanden wachten begraven

Zes christelijke mannen die in mei werden ontvoerd en vermoord in de Indiase deelstaat Manipur, zijn maandag 16 november begraven. Hun lichamen lagen vijf maanden in een mortuarium. Nabestaanden weigerden hen te begraven zolang de autoriteiten...

Bert-Jan Ruissen
Nieuws

SGP'er Bert-Jan Ruissen tweede op ranglijst meest actieve Europarlementariërs

SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen staat in de nieuwste ranking van meest actieve Europarlementariërs op plek 2 van de 720. Dat meldt de SGP op sociale media. Ruissen, die sinds 2019 in het Europees Parlement zit, maakt zich onder meer sterk...

CGK-synode
Nieuws

CGK-synode Hoogeveen bespreekt toekomst kerkverband: ook convenant met Rijnsburg op tafel

De generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) gaat van 8 tot en met 11 december uitgebreid spreken over de toekomst van het verdeelde kerkverband. Daarbij komt ook de vraag aan de orde of een convenant mogelijk is met de gemeenten...

Charles
Nieuws

Koning Charles over christelijk geloof: “Het kompas dat al mijn handelen als vorst leidt”

Het christelijke geloof geeft richting aan het koningschap van Charles III. Dat zei de Britse vorst dinsdag bij de opening van de nieuwe General Synode van de Church of England. In Church House in Londen sprak hij over een geloof dat gedurende zijn...

Matt Chandler
Nieuws

Predikant zag dochter jaren afdwalen van God: 'Ik kan haar niet van Jezus laten houden'

De Amerikaanse predikant Matt Chandler heeft openhartig verteld over de acht jaar waarin zijn dochter Audrey zich afkeerde van het christelijk geloof en in opstand kwam tegen haar ouders. De voorganger van The Village Church in Texas noemt die...

Meerartikelen

Paul Coakley
Nieuws

Amerikaanse aartsbisschop waarschuwt eigen kerk voor politieke verdeeldheid

De politieke strijd tussen Republikeinen en Democraten mag de Amerikaanse Rooms-Katholieke Kerk niet verdelen. Daarvoor waarschuwt aartsbisschop Paul Coakley, voorzitter van de Amerikaanse bisschoppenconferentie. Tijdens een bijeenkomst van...

Doug Wilson
Nieuws

Gereformeerde predikant preekt opnieuw in Pentagon: 'Geen hoop voor Amerika buiten Jezus'

De gereformeerde predikant Doug Wilson heeft gisteren op uitnodiging van Pete Hegseth, de Amerikaanse minister van Defensie, opnieuw in het Pentagon gepreekt. Tijdens de maandelijkse kerkdienst stelde Wilson dat Amerika alleen hoop heeft door het...

John en Carla Offutt
Nieuws

Predikant en vrouw doodgereden na bruiloft kleinzoon; familie vergeeft bestuurster

Een Amerikaanse predikant en zijn vrouw zijn zaterdag om het leven gekomen bij een verkeersongeval, kort nadat de predikant het huwelijk van zijn kleinzoon had ingezegend. John en Carla Offutt (beiden 74) werden aangereden toen ze op weg waren naar...

Homokoppel
Nieuws

Zweedse kerk verplicht predikanten voorlopig niet om homostellen te trouwen

Predikanten binnen de Zweedse Kerk mogen voorlopig blijven weigeren om homostellen te trouwen als dat tegen hun geloofsovertuiging ingaat. Het kerkparlement heeft dinsdag een omstreden voorstel verworpen dat een einde moest maken aan die...

Schalk
Nieuws

SGP wil Belastingplan ook in senaat niet steunen: zorgen over eenverdieners

De SGP ziet in het Belastingplan voor 2027 onvoldoende terug van de beloofde aanpak van de belastingkloof tussen een- en tweeverdieners. Senator Peter Schalk kondigde dinsdag tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen aan dat zijn fractie het...

nigeria
Nieuws

Open Doors: nog eens zeventien ontvoerde christenen overleden in Nigeria

Nog eens zeventien christenen uit de Nigeriaanse dorpen Ariko en Awon zijn volgens Open Doors in gevangenschap overleden. Zij werden eerder dit jaar ontvoerd door vermoedelijk islamitische Fulani-militanten. Vrijgekomen gijzelaars vertellen over...

paus
Nieuws

Paus krijgt rozenkrans tegen gezicht en reageert met een grap

Paus Leo XIV kreeg maandag 16 november een rozenkrans tegen zijn gezicht tijdens zijn bezoek aan de Peruaanse hoofdstad Lima. Een bezoeker gooide het gebedssnoer naar hem toe toen hij in de pausmobiel langs de menigte reed. De paus reageerde later...

Erik-Jan Verbruggen
Opinie

Pornografie is geen onschuldige snack, maar een bedreiging voor je geloof

Pornografie is voor veel christenen een verborgen worsteling. Het beïnvloedt hun kijk op seksualiteit, kan relaties beschadigen en zet het geloofsleven onder druk. Toch blijft het onderwerp in kerken vaak moeilijk bespreekbaar. Volgens Erik-Jan...

Jerke
Column

Het leukste buurtje van Assen heeft geen schuttingen

Mijn broertjes wonen antikraak. Voor wie dat niet kent: je woont tijdelijk en goedkoop in een pand dat anders leeg zou staan, met als voorwaarde dat je vertrekt zodra de eigenaar het nodig heeft. Je weet dus van tevoren dat je weggaat, alleen niet...

Kamer
Nieuws

Bikker hekelt "vechthuwelijk” kabinet, Stoffer ziet wagen van Staat tegen linkervangrail tot stilstand komen

Het kabinet gaat verder, maar de ChristenUnie en de SGP zijn nog niet gerustgesteld. Tijdens het Kamerdebat over de politieke crisis op dinsdag 17 november waarschuwde Mirjam Bikker voor een "vechthuwelijk” waarvan volgende generaties de rekening...

Creaton
Persbericht

Amerikaanse topchirurg Michael Egnor zoekt antwoord op ‘het moeilijke probleem’ van het menselijk bewustzijn tijdens congres in Apeldoorn

Stichting Creaton organiseert op zaterdag 21 november 2026 het landelijke congres ‘De Mens en zijn Maker 2’ in Apeldoorn. Centraal staat een van de grootste mysteries in de moderne wetenschap: het menselijk bewustzijn. De hoofdspreker van de dag is...

Palestijnse christenen
Nieuws

Recordaantal Palestijnse christenen verlaat Israël: ruim duizend emigranten in 2025

Steeds meer Palestijnse christenen met de Israëlische nationaliteit verlaten hun geboorteland. In 2025 emigreerden 1.023 christenen, het hoogste aantal in de onderzochte periode. Dat is ruim twee keer zoveel als in 2019. Niet hun geloof, maar...