Een uitgebreide terugblik op de generale synode van de PKN

Verdieping 5 december 2023 7 minuten Prof. dr. H. van den Belt
PKN-synode

In de vergadering van de generale synode (PKN) op 17 en 18 november in Lunteren stonden Israël en het huwelijk op de agenda. Daarnaast sprak de synode over de opleidingseisen van de dienaren van het Woord. Moet iedere voorganger, predikant én pastor, straks een master voltooien?

Of volstaat voor een hbo-opgeleide pastor een niveau lager ook? De synode weet nog niet wat de juiste richting is. Om die te bepalen, komt er een extra vergadering in januari of februari.

PThU
In een notitie over de verhouding tussen de synode en de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) benadrukt de raad van toezicht dat de PThU als een door de overheid bekostigde universiteit zelfstandig moet zijn. Tegelijk is zij als onderdeel van de kerk ook gebonden aan de kerkorde. De notitie benadrukt dat de synode niet op de stoel van de raad van toezicht moet gaan zitten.

Tijdens de discussie blijkt dat slechts twee derde van de docenten en hoogleraren aan de PThU voldoen aan de kerkordelijke voorwaarde dat zij vier jaar predikant geweest zijn. Dat percentage staat onder druk door de hoge academische eisen en het zal in de toekomst waarschijnlijk alleen maar lastiger worden om wetenschappelijk gekwalificeerde kandidaten te vinden die ook predikant geweest zijn.

Het bewaken van de lutherse traditie is een taak voor de kerk als geheel en wat mij betreft mogen de hervormd-gereformeerden zich daar ook wel voor inzetten.

Dat lijkt mij voor de Gereformeerde Bond een reden om te blijven investeren in jonge predikanten die willen promoveren, en in gepromoveerde predikanten die wetenschappelijke artikelen willen publiceren. Naar aanleiding van vragen over het tweejaarlijks verslag van de raad van toezicht erkent de voorzitter, mr. J.P.H. Donner, dat het roerige jaren geweest zijn en dat de kwaliteit van het onderwijs een punt van zorg is.

Lutherse traditie
Bij de bespreking van het project Duurzaam Luthers komt de opleiding van de predikanten opnieuw aan de orde. Bij de lutherse synode leeft de wens om de Lutherana een structurele plaats in de opleiding te geven, zodat alle studenten van de PThU ook toegerust zijn om een lutherse gemeente te dienen.

Het bewaken van de lutherse traditie is een taak voor de kerk als geheel en wat mij betreft mogen de hervormd-gereformeerden zich daar ook wel voor inzetten. De notitie spreekt echter slechts van het lutherse gedachtegoed, de traditie en de liturgie. Bij studenten aan de PThU zal er waarschijnlijk meer belangstelling zijn voor de lutherse theologie. Het is jammer dat de lutherse gemeenten in onze kerk niet orthodoxer zijn.

Predikant en pastor
Wie dominee wil worden in de Protestantse Kerk, moet eerst drie jaar theologie studeren aan een bacheloropleiding in Amsterdam, Groningen, Apeldoorn, Utrecht of Leuven. Of er vanaf 2025 in Utrecht ook een bachelor van de PThU bijkomt, is nog niet zeker. Daarna volgt de driejarige predikantsmaster aan de PThU. Op de agenda staan plannen om daarnaast een weg te openen om pastor te worden in de Protestantse Kerk.

Het wordt op deze synodevergadering nog niet duidelijk waar de kerk naar toe moet met de plannen voor een pastor naast de predikant.

De wens om deze nieuwe route aan te bieden komt op uit de praktijk. De nood is in sommige delen van het land en met name in de noordelijke provincies groot. In veel kleine gemeenten is geen predikant werkzaam maar doet iemand met een hbo-opleiding in de theologie het werk van een dominee. Zo’n kerkelijk werker kan nu ook al een preekconsent en sacramentsbevoegdheid krijgen, maar is geen predikant.

De commissie die zich op verzoek van de synode over de opleidingen gebogen heeft, komt met het voorstel om de vierjarige hbo-opleiding (bachelor) aan te vullen met een tweejarige hbo-master. Die zou nog ontwikkeld moeten worden. Formeel hebben dan de predikant en de pastor hetzelfde werk- en denkniveau (niveau 7), al is de een meer theoretisch en de ander meer praktisch opgeleid. Beide opleidingen duren zes jaar.

In de vergadering roept dat behoorlijk wat vragen op. Lost dit de problemen op? Zal er voor de nieuwe studie wel voldoende belangstelling zijn? De Christelijke Hogeschool Ede (CHE) en de PThU uiten in een brief de zorg dat er te weinig studenten zijn voor een nieuwe hbo-master en stellen voor om voor hbo-studenten aanvullende vakken aan te bieden. Het is vreemd dat Windesheim ontbreekt. Deze hbo-instelling in Zwolle is namelijk ook betrokken bij de plannen van de synode.

Maatwerk
Het wordt op deze synodevergadering nog niet duidelijk waar de kerk naar toe moet met de plannen voor een pastor naast de predikant. Ds. A.N. van der Wind (Kerkwijk) stelt in een motie voor om niet mee te gaan met het gelijkschakelen van het opleidingsniveau van de profielen van pastor en predikant. Ds. M. van Heijningen (Alblasserdam) geeft in overweging om kerkelijk werkers met acht jaar ervaring als voorganger beroepbaar te stellen als predikant. De synode is verdeeld, een vijfde voelt voor de voorstellen in de voorgelegde notitie uitwerking beroepsprofielen, ruim een derde voor de motie-Van der Wind en de rest, het grootste deel, weet het nog niet. Ik reken mijzelf tot de laatste categorie.

Het lijkt mij veel beter om de academische opleiding van predikanten als norm te handhaven en tegelijk voor kerkelijk werkers met een hbo-opleiding maatwerk te leveren.

Het nijpendste probleem is dat van de huidige kerkelijk werkers. Het moderamen had er goed aan gedaan om ook een update te geven van de commissie die over hun rechtspositie nadenkt. Nu werd de discussie over de opleiding vertroebeld door de onzekerheid over de huidige kerkelijk werkers die de facto het werk van een predikant doen.

Zelf heb ik de indruk dat de kerk met een geheel nieuwe opleiding tot pastor te ambitieus is. Het lijkt mij veel beter om de academische opleiding van predikanten als norm te handhaven en tegelijk voor kerkelijk werkers met een hbo-opleiding maatwerk te leveren. Er is al een commissie voor de toelating tot het ambt op grond van singuliere gaven. Deze commissie of een andere commissie zou voor kerkelijk werkers uit kunnen gaan van een ‘ja, mits…’ – in plaats van een ‘nee, tenzij…’ De PThU zou vervolgens maatwerk kunnen leveren met betrekking tot een aanvullende opleiding van een of twee jaar, die de kerkelijk werkers in deeltijd kunnen volgen. Daarin zou dan in ieder geval enige kennis van de grondtalen kunnen zitten.

Er spelen hier ook principiële vragen over het ene ambt van de dienaar van het Woord dat niet opgesplitst mag worden in tweeën: een pastor die geen predikant is en een predikant die zich geen pastor mag noemen. In april 2024 zullen hierover definitieve beslissingen genomen moeten worden.

Antisemitisme
Het wordt stil in de zaal als Eddo Verdoner, Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB), het woord krijgt en ons vertelt over de gevolgen voor de Joodse gemeenschap in Nederland van de pogrom van Hamas op 7 oktober.

Het is mooi dat de landelijke kerk hierin een krachtig signaal tegen het veelkoppige monster van het antisemitisme laat horen.

Al tijdens de coronacrisis groeide het aantal meldingen van antisemitisme, met name op social media. Nu zijn er echter ook ouders die hun kinderen thuishouden van school, en kinderen die met de Joodse feestdagen geen vrij willen nemen, omdat ze niet willen dat hun klasgenoten erachter komen dat zij Joods zijn. Er is sprake van doodsbedreigingen door klasgenoten. Er zijn mensen die uit angst de mezoeza (een tekstkokertje) van hun deurpost halen. De oorlog tussen Hamas en Israël werkt door in Nederland.

Welke bijdrage kunnen we als kerk leveren om dit te doorbreken? Soms zit dat in de kleine dingen. Ds. R.J.K. Veenstra (Almere) vertelt van haar zoon die samen met een Marokkaanse vriend naar het Joods Historisch Museum ging. Uit het onderzoek naar het bestrijden van antisemitisme binnen de Protestantse Kerk blijkt dat 14 procent zegt tijdens preken weleens een negatief beeld over Joden te horen. De scriba, dr. R. de Reuver, merkt op dat preken soms ook tot antisemitische gedachten kunnen leiden en vraagt zich af wat er misgaat bij de uitleg van de bijbelteksten.

De synode brengt op zaterdag een verklaring uit die de hartelijke verbondenheid en diep medeleven met de Joodse gemeenschap tot uitdrukking brengen. Het is mooi dat de landelijke kerk hierin een krachtig signaal tegen het veelkoppige monster van het antisemitisme laat horen.

Huwelijk en seksualiteit
Vorig jaar diende ouderling C.M. Molenaar (Veenendaal) een verzoek in tot een gesprek in de synode over ‘seksualiteit, genderidentiteit, huwelijk en relaties’. Een werkgroep heeft nagedacht over de wijze waarop we het gesprek zouden kunnen voeren. Het is een gevoelig onderwerp, dat om zorgvuldigheid vraagt. Het ligt zo gevoelig dat het moderamen het beter vond om eerst met elkaar te spreken over de vraag hoe we hierover het beste met elkaar kunnen spreken. De werkgroep krijgt van de synode de vraag om nog eenmaal bijeen te komen om een voorstel te doen voor een mogelijk vervolggesprek.

Als dat door de verdeeldheid van de kerk niet eensgezind kan, zou het wellicht goed zijn om de verschillen die er zijn, eerlijk te benoemen en toch ook uit te spreken waar we wel gezamenlijk voor staan.

Het is mooi dat dit belangrijke en tere onderwerp op de agenda staat. In het gesprek in mijn groep blijkt dat de behoefte aan een verklaring of handreiking vanwege de synode niet breed leeft. In veel gemeenten is de aanvaarding van alternatieve levensvormen volstrekt aanvaard.

Toch zou het goed kunnen zijn als de kerk belijdend spreekt over het huwelijk. Als dat door de verdeeldheid van de kerk niet eensgezind kan, zou het wellicht goed zijn om de verschillen die er zijn, eerlijk te benoemen en toch ook uit te spreken waar we wel gezamenlijk voor staan.

Hersteld Hervormde Kerk
Naar aanleiding van een vraag van ds. A.L. Molenaar (Bruinisse) geeft het moderamen aan dat het al eerder dit jaar het initiatief genomen heeft om te komen tot een ontmoeting met het moderamen van de Hersteld Hervormde Kerk (HHK). Net voor de synodevergadering is vernomen dat het moderamen van de HHK openstaat voor een gesprek. Het Reformatorisch Dagblad plaatst het bericht op de website vlak naast het bericht dat een commissie van de HHK de kanselruil in Apeldoorn (van de hersteld hervormde Victorkerk en de hervormde wijkgemeente Eben-Haëzerkerk) verbiedt. Kennelijk is er nog veel te bespreken.

Prof. dr. H. van den Belt is hoogleraar Systematische theologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam (VU).Geïnteresseerd in meer lezenswaardige artikelen? Neem een jaarabonnement (€ 52,50). Als welkomstgeschenk ontvangt u De Waarheidsvriend twee maanden gratis. Of maak gebruik van deze actie en lees De Waarheidsvriend vier maanden voor € 10,-!

ChristenvervolgingDuurzaamheidIsraëlGeloofszekerheidOpvoeden

Praatmee

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #19: Jack van der Tang lag op het randje van de dood
Of beluister op:

Meerartikelen

Johan van Heuven
Interview

Johan brak met jarenlange pornoverslaving: “God hielp mij moedig te zijn”

“Je schaamt je oog uit je kop, maar je durft het niet op te biechten", vertelt Johan van Heuven. Jarenlang zat hij gevangen in een pornoverslaving die hem twee huwelijken kostte. Ook zijn geloofsleven stond op losse schroeven. Maar toen het niet...

Mirjam Moolhuizen
Nieuws

Mirjam Moolhuizen heeft een zeldzame auto-immuunziekte: "Ik kan niet genezen; mijn toekomst ligt in Gods handen"

Jarenlang stond Mirjam Moolhuizen (56) met plezier in een drogisterij. Ze hield ervan om mensen te helpen, een luisterend oor te bieden en tijd voor klanten te nemen. Tot een ziekte haar leven ingrijpend veranderde. Door systemische sclerose, een...

Kerk wint prijs
Persbericht

Kerk redt dak met gesponsorde dakpannen en wint prijs voor creatieve geldwerving

Een kerkdak redden door dakpannen te laten sponsoren, honderden dorpsbewoners samenbrengen tijdens een maaltijd en kinderen enthousiast maken voor Bijbelverhalen met een spaaralbum. Drie kerkelijke initiatieven zijn zaterdag 14 november in Nijkerk...

Ds. W. J. Westland
Nieuws

Nieuwe predikant voor hervormde gemeente Papendrecht: ds. J. W. Westland

De hervormde gemeente te Papendrecht mag binnenkort een nieuwe predikant verwelkomen: ds. W. J. Westland (foto). De predikant nam het op hem uitgebrachte beroep aan en volgt in wijk Oost ds. C. H. Bijl op. Laatstgenoemde predikant is sinds april 2025...

Matt Chandler
Nieuws

Predikant zag dochter jaren afdwalen van God: 'Ik kan haar niet van Jezus laten houden'

De Amerikaanse predikant Matt Chandler heeft openhartig verteld over de acht jaar waarin zijn dochter Audrey zich afkeerde van het christelijk geloof en in opstand kwam tegen haar ouders. De voorganger van The Village Church in Texas noemt die...

Wes Huff
Nieuws

Populaire apologeet Wes Huff trekt zich terug na plagiaatbeschuldigingen

De Canadese apologeet Wes Huff, bekend van zijn optreden in de populaire podcast van Joe Rogan, trekt zich voorlopig terug vanwege plagiaatbeschuldigingen. Huff is vicevoorzitter van Apologetics Canada, een organisatie die het christelijk geloof...

Taiwan
Nieuws

Vier eeuwen katholieke missie op Taiwan, met een Nederlands hoofdstuk

Taiwan heeft zaterdag 14 november de komst van de eerste katholieke missionarissen herdacht. Honderden gelovigen kwamen daarvoor samen in de havenstad Keelung. Dat meldt AsiaNews. Het jubileum voert terug naar 1626, toen Spaanse dominicanen in het...

Kerk Bagdad
Nieuws

Irak opent eerste koptische kathedraal en roept gevluchte christenen op terug te keren

In de Iraakse hoofdstad Bagdad is de eerste koptisch-orthodoxe kathedraal van het land ingewijd. Bij de opening riepen verschillende Iraakse bestuurders christenen die vanwege oorlog en vervolging hun thuisland ontvluchtten op om terug te keren....

Meerartikelen

China
Nieuws

China heft beperkingen voor vier leden Zion-kerk op, acht anderen blijven vastzitten

Vier leden van de Chinese Zion-kerk hoeven zich niet langer aan borgtochtvoorwaarden te houden. De autoriteiten hieven de maatregelen op dinsdag 10 november op, meldt de kerk. Acht andere leiders en medewerkers van de gemeente zitten nog altijd...

Jezusbeeld
Nieuws

Brit mag Litouwen niet verlaten na vernieling Jezusbeeld

De Litouwse politie heeft een Britse man opgespoord die wordt verdacht van het vernielen van een Jezusbeeld bij een kerk in Vilnius. Het beeld werd woensdagavond 11 november van een kruis gehaald en brak op straat in stukken. De verdachte is...

Parlementsgebouw Londen
Nieuws

Engeland verleent vrouwen die veroordeeld zijn voor abortus gratie

Vrouwen in Engeland en Wales die in het verleden zijn veroordeeld voor het beëindigen van hun zwangerschap, krijgen vanaf vandaag automatisch gratie. Ook vrouwen die na de wettelijke abortusgrens van 24 weken een zwangerschap beëindigden, vallen...

Negen mensen omgekomen tijdens schietpartij in kerk
Nieuws

Drie mannen ter dood veroordeeld na bloedbad in Jordaanse kerk

Drie mannen zijn in Jordanië ter dood veroordeeld voor de bloedige aanslag op een Grieks-orthodoxe kerk in oktober. Bij de schietpartij tijdens een uitvaartdienst kwamen negen mensen om het leven. Daarnaast raakten tientallen mensen gewond. Dat...

Jürgen Klopp
Nieuws

Duitse voetballer stopt na gesprek met bondscoach met christelijk juichgebaar

De Duitse international Felix Nmecha zal zijn manier van juichen, waarmee hij Jezus Christus wil eren, niet herhalen bij het nationale elftal. Dat heeft bondscoach Jürgen Klopp donderdag bekendgemaakt. De trainer sprak uitgebreid met de 26-jarige...

Charleston
Nieuws

Elf jaar na moord op negen kerkgangers opent monument bij kerk in Charleston

Ruim elf jaar na de moord op negen kerkgangers tijdens een Bijbelstudie is zaterdag 14 november naast de Emanuel AME Church in het Amerikaanse Charleston een gedenkteken geopend. Honderden mensen woonden de bijeenkomst bij. Voor nabestaanden biedt...

rd
Nieuws

Kerken kleuren woensdag rood voor vervolgde christenen, ook aandacht in Europees Parlement

Kerken en monumenten kleuren woensdag 18 november rood om aandacht te vragen voor vervolgde christenen. In Nederland doen volgens het bisdom Roermond alleen al zeker 45 Limburgse kerken mee aan RedWednesday. Ook in het Europees Parlement in Brussel...

Studiedag
Persbericht

Moet je als christen altijd vergeven? Studiedag onderzoekt Joodse en christelijke visie

Moet je iemand altijd vergeven, ook als diegene geen berouw toont? En wat betekent vergeving als iemand geen verantwoordelijkheid neemt voor zijn daden? Tijdens een studiedag op maandag 23 november in Bilthoven staan deze vragen centraal. Drie...

Gerard en Lydia de Groot
Boekfragment

Veel singles gebruiken porno om te leren hoe seks werkt

Het is goed om je eigen lichaam en seksualiteit te ontdekken. Je mag je erover verbazen hoe de Here God je gemaakt heeft en er blij en dankbaar voor zijn. In de boeken die ik [Lydia] voor dit hoofdstuk (uit het boek ‘Gods hart voor singles; compleet,...

Johan Vink
Column

Mijn kapper stelde een vraag die iedere christen zichzelf zou moeten stellen

Wat heb ik eigenlijk aan mijn geloof? Volgens socioloog en schrijver Johan Vink stellen christenen zichzelf misschien te vaak die vraag. Een gesprek met zijn kapper zette hem aan het denken: zou de vraag niet moeten zijn wat God aan óns heeft? Ik...

Hour of Power - Remco Bastiaansen
Interview

Remco Bastiaansen verloor na ongeluk zijn identiteit als topdanser: “Ik vroeg Jezus: wie ben ik nog?”

Remco Bastiaansen stond jarenlang aan de top van de danswereld. Hij werd vijfvoudig Nederlands kampioen, bereikte zeven keer de finale van het wereldkampioenschap en danste in Dancing with the Stars. Maar in 2010 veranderde een ernstig ongeluk zijn...

Mars
Nieuws

Duizenden lopen in stilte door Den Haag voor ongeboren leven en hulp aan moeders

Duizenden mensen hebben zaterdag 14 november in Den Haag deelgenomen aan de Mars voor het Leven. Volgens organisator Schreeuw om leven liepen ruim 15.000 deelnemers mee met de 34e editie. In toespraken en persoonlijke verhalen vroegen sprekers...