Hoe Zweden het meest seculiere land van Europa werd: "Grote eenzaamheid en stijgende criminaliteitscijfers"

Nieuws 22 november 2022
Zweden

Zweden is één van de minst religieuze landen ter wereld. Volgens onderzoeker Per Ewert heeft de sociaaldemocratie daarbij een grote rol gespeeld. De gevolgen, zegt hij, zijn duidelijk: grote eenzaamheid en stijgende criminaliteitscijfers.

God heeft niet langer de hoofdrol in Zweden, maar het individu. De sociaaldemocratie heeft in deze ontwikkeling een beslissende rol gespeeld volgens de Zweed Per Ewert, directeur van het Clapham Institute, de grootste christelijke denktank van het Scandinavische land. Hij promoveerde maandag op de rol van de sociaaldemocratie in de secularisering van Zweden.

'Het land dat God vergat', zo heet Ewerts boek, een gepopulariseerde versie van zijn dissertatie. Geen enkel land werd zo seculier en individualistisch als Zweden, volgens de culturele kaart van Inglehart-Welzel, een invloedrijke diagram dat waarden over de hele wereld 'meetbaar' maakt. Voor Ewert was dat de aanleiding om te kijken naar de oorzaak van deze ontwikkelingen. "In andere landen komt secularisatie ook voor, maar in Zweden is het allemaal net iets extremer", vertelt hij aan CNE News.

In veel Europese landen speelde de sociaaldemocratie na de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol. Deze parlementaire vorm van socialisme stond voor een samenleving met meer gelijkheid. Hierdoor werden sociale zekerheden zoals pensioenen mogelijk. Nergens in Europa was deze invloed zo sterk als in Zweden. Van 1932 tot 1976, 44 jaar lang, waren de sociaaldemocraten stevig aan de macht. In 1976 kwam daar verandering in. Na wat schandalen en tegenslagen bleef de partij bij deze verkiezingen nog wel de grootste. Desondanks vormden verschillende andere partijen toen een gematigde regering.

Een belangrijke reden voor het feit dat de sociaaldemocraten zo lang aan de macht bleven, was de Tweede Wereldoorlog, legt Ewert uit. "Omdat Zweden tijdens de oorlog neutraal bleef, stond het er na de oorlog economisch goed voor. Dat gaf kiezers vertrouwen in de leidende partij."

Onderdrukkend instituut
Enerzijds gaf de sociaaldemocratie stabiliteit. Maar aan de andere kant had het enorme gevolgen voor het Zweedse christendom. In het socialistische wereldbeeld, gebaseerd op de ideeën van Karl Marx, wordt de kerk gezien als een instituut dat de arbeidersklasse onderdrukt, legt Ewert uit. De kerk biedt een ander antwoord op sociale problemen dan het socialisme. Het christendom werkt vanuit spirituele waarden en het socialisme vanuit materiële, antichristelijke principes.

Al vanaf hun oprichting in 1889 waren de Zweedse sociaaldemocraten antichristelijk. Hun ideoloog, Karl Marx, beschreef het christendom als "opium van het volk". Volgens Marx zou het christendom ervoor zorgen dat burgers zich neerleggen bij hun lot in plaats van te werken aan een betere toekomst. De sociaaldemocraten wilden vanaf het begin kerk en staat scheiden om deze afwachtende houding te doorbreken. Bovendien wilden ze de Zweedse kerk zelf veranderen.

Tot 2000 was de Zweedse Lutherse kerk een staatskerk. Niet de synode, maar het parlement had inspraak in kerkelijke aangelegenheden. Volgens Ewert stelde hun parlementaire meerderheid de sociaaldemocraten in staat hun macht uit te buiten. Kerkelijke lichamen werden gekozen uit politieke lijsten. "De sociaaldemocraten brachten politieke verkiezingen naar de kerk. Dus met een politieke agenda seculariseerde de kerk van binnenuit. Protesten van bisschoppen en de generale synode mochten niet baten. Omdat het een staatskerk was, had het parlement het laatste woord."

Hoewel Zweden niet het enige land is waar de sociaaldemocratie in de 20e eeuw voet aan de grond kreeg, was het wel het land waar het christendom het felst werd bestreden, zegt Ewert. In zijn studie vergelijkt hij de Zweedse sociaaldemocratie met die van Noorwegen. "In beide landen woedde in de jaren zestig de discussie of het christendom het klaslokaal moest verlaten. Terwijl de Zweedse regering dit tegen de wil van het volk doorduwde, sloot de regering in Noorwegen zich aan bij de wil van het volk."

Vijandig
De Zweedse sociaaldemocraten waren dus vijandiger dan de Noorse, stelt Ewert. Dat kwam volgens hem mede door de mensen binnen de partij. Ze waren agressiever dan hun Noorse collega's. Hij citeert de Nederlandse politicoloog prof. Hans Keman, die de sociaaldemocratie in verschillende landen met elkaar vergeleek. "Keman laat zien dat de sociaaldemocratie in Zweden verscheen in een van zijn meest linkse vormen."

De gevolgen zijn direct voelbaar in de Zweedse kerk. Hoewel kerk en staat in 2000 de banden hebben verbroken, is de secularisatie de kerk niet gepasseerd. De Kerk van Zweden loopt voorop als het gaat om linkse kwesties zoals homorechten en klimaat, maar spreekt weinig over de klassieke vragen over zonde en genade.

Volgens Ewert zou secularisatie in de Zweedse kerken serieuzer moeten worden geanalyseerd. "We zien dat in een groot aantal kerken seculiere waarden van invloed zijn", zegt Ewert, lid van de Vrije Evangelische Kerk. "De kerk moet daarom zichzelf onderzoeken en objectief naar haar waarden kijken. Is dit de manier waarop je er als kerk in de toekomst wilt zijn?"

Op sociaal vlak blijft de secularisering en individualisering van de Zweed niet zonder gevolgen. Er is sprake van verlies aan zingeving en moraliteit en een toename van eenzaamheid en criminaliteit, signaleert Ewert.

Ruk naar rechts
Hij is niet de enige die ontevreden is over de huidige situatie in het Scandinavische land. Hoewel de sociaaldemocraten bij de verkiezingen in september de grootste partij bleven, verschoof de macht naar een rechtse minderheidsregering. "Vooral jonge kiezers kozen massaal voor rechts. Dit getuigt van onvrede over het linkse progressivisme dat Zweden zo lang heeft beheerst", zegt Ewert. Volgens hem zijn deze verkiezingsuitslagen een reactie op stijgende misdaadcijfers "maar mogelijk ook op de ideologie zelf".

Ewert denkt dat de verkiezingen van afgelopen september een keerpunt zijn voor Zweden. "Dit is een goed moment om samen terug te blikken en te bespreken met welke waarden we de toekomst tegemoet willen gaan."

Andere Europese landen zouden zich dezelfde vraag moeten stellen. Zweden is volgens Ewert een goed voorbeeld om te beoordelen welke kant een land op moet. "Als landen een geïndividualiseerde samenleving willen, moeten ze naar Zweden kijken en beslissen of ze daar tevreden mee zijn. Dan kunnen ze religie uit de samenleving verwijderen en het individu centraal stellen."

Als alternatief noemt Ewert de sociaaldemocraat Tony Blair, Brits premier van 1997 tot 2007. “Hij was een christelijk politicus die tijdens zijn ambtsperiode zijn geloof niet uitte. Maar hij maakte wel duidelijk dat een samenleving zonder christelijke waarden eindigt in afzondering en gebrek aan solidariteit. De meeste mensen zouden dat geen goede samenleving noemen."

ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidOpvoedenIsraël

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...

Gaza
Nieuws

Kardinaal spreekt met christenen in Gaza: ‘Een hoekje paradijs, omringd door de hel’

Terwijl het geweld in Gaza ondanks het staakt-het-vuren voortduurt, probeert een kleine christelijke gemeenschap overeind te blijven. Kardinaal Claudio Gugerotti sprak deze week via een videoverbinding met de katholieke parochie van de Heilige...

Iran
Nieuws

Kerst onder druk in Iran: gelekt document noemt vergaande maatregelen

Een gelekt document wijst volgens mensenrechtenorganisatie Article18 op Iraanse plannen om kerstvieringen en de verkoop van christelijke artikelen te beperken. Scholen zouden geen kerstvieringen mogen houden en hotels geen kerstbomen mogen...

islam
Nieuws

'In 2035 wereldwijd meer moslims dan christenen in de wereld'

Wereldwijd zijn er tegen 2035 naar verwachting meer moslims dan christenen. Dat blijkt uit bevolkingsprognoses die het Amerikaanse Pew Research Center woensdag publiceerde. Tegelijk groeit het aantal christenen wereldwijd door tot bijna 3 miljard...

Amerikaanse pro-abortusdemonstranten
Nieuws

Amerikaanse bisschoppen vrezen verruiming abortuswetgeving na winst Democraten

Amerikaanse katholieke bisschoppen vrezen dat de abortuswetgeving wordt verruimd nu de Democraten vanaf 2027 de meerderheid krijgen in beide Kamers van het Amerikaanse Congres. Bisschop Daniel Thomas, voorzitter van de pro-lifecommissie van de...

Vluchtelingen
Nieuws

Nederland wil met vier andere landen asielzoekers naar Rwanda sturen, bisschop bezorgd

Nederland en vier andere Europese landen willen een uitzetcentrum voor afgewezen asielzoekers openen in Rwanda. Dat meldt het Katholiek Nieuwsblad. Bisschop Gerard de Korte deelt in gesprek met datzelfde medium zijn zorgen en benadrukt dat de...

Meerartikelen

Christian Emmanuel Sanon
Nieuws

Amerikaanse voorganger betrokken bij moordcomplot tegen Haïtiaanse president

De Amerikaans-Haïtiaanse voorganger Christian Emmanuel Sanon (68) is schuldig bevonden aan betrokkenheid bij het complot rond de moord op de Haïtiaanse president Jovenel Moïse in 2021. Dat meldt persbureau Associated Press (AP). Sanon was...

Toren van Babel – Nieuwe Verhalen
Persbericht

Bijbelverhaal over Toren van Babel centraal in nieuwe tentoonstelling in Breda

Hoe kunnen mensen elkaar nog begrijpen in een samenleving waarin meningen steeds verder uiteenlopen? En welke rol speelt taal bij het verbinden of verdelen van mensen? In Stedelijk Museum Breda opent op 21 november de tentoonstelling Toren van...

aartsbisschop
Nieuws

Aartsbisschop vastgebonden en beroofd in Syrië: kerkleiders eisen bescherming voor christenen

Een aartsbisschop die in zijn kantoor wordt vastgebonden en beroofd. Een christelijke juwelier die wordt ontvoerd en gemarteld. Syrische kerkleiders slaan alarm over de veiligheid van christenen in hun land. Ook SGP en ChristenUnie vragen om...

Notre Dam
Nieuws

Wereldsteden kleuren rood voor vervolgde christenen, maar Salzburg weigert verlichting stadhuis

Van de Notre-Dame in Parijs tot kerken in Londen en Madrid: op tal van plaatsen kleurden woensdag gebouwen rood om aandacht te vragen voor vervolgde christenen. In Salzburg ontstond juist ophef. De communistische locoburgemeester wees een verzoek...

Walid Alasaad
Interview

Syrische voorganger houdt Nederlandse kerken spiegel voor: "Hier is het vaak meer ik dan wij"

Als de Syrische Walid Alasaad (49) terugkijkt op zijn leven, ziet hij hoe God hem stap voor stap heeft voorbereid op zijn roeping. Via een twaalf jaar durende ‘woestijnperiode’ en een vlucht naar Nederland kwam hij uiteindelijk terecht bij de...

Cvandaag
Opinie

Ik snap wel iets van die omgekeerde vlaggen

Omgekeerde vlaggen als symbool van boerenprotesten zijn sinds een paar jaar gemeengoed geworden. Veel mensen verafschuwen het. Dat begrijp ik. Maar ik ben milder geworden. Die vlaggen kloppen wel, maar toch niet helemaal. Als je honderden trekkers...

Derksen
Nieuws

Johan Derksen slaat alarm over christenen in azc’s: "Kinderen worden in elkaar geslagen"

Johan Derksen heeft in de talkshow Vandaag Inside een boekje opengedaan over de positie van christenen in Nederlandse azc's. Hij stelde dat hun situatie op dit moment de grootste angst is binnen opvanglocaties. "Ze worden de hele dag geterroriseerd...

Zuid Soedan
Nieuws

Predikant in Zuid-Soedan veroordeeld om muziekinstrumenten bij uitvaart

Een anglicaanse predikant in Zuid-Soedan is volgens Morning Star News veroordeeld tot acht maanden cel omdat tijdens een rouwdienst een christelijk lied met muziekinstrumenten klonk. Zijn gemeente betaalde een deel van de opgelegde boete, waardoor...

Bartow
Nieuws

Bezoekers onderbreken openingsgebed imam met Onze Vader in Florida

Bezoekers van een vergadering van het stadsbestuur van Bartow, in de Amerikaanse staat Florida, hebben maandag 16 november het openingsgebed van een imam onderbroken door hardop het Onze Vader te bidden. De politie begeleidde verschillende aanwezigen...

NPV - Zorg voor het Leven
Nieuws

NPV overhandigt ruim 79.000 handtekeningen aan Tweede Kamer tegen late abortussen

De NPV - Zorg voor het Leven heeft woensdag ruim 79.000 handtekeningen overhandigd aan de Tweede Kamer. Met de petitie roept de organisatie de politiek op om abortussen bij gezonde ongeboren kinderen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap in...

Ds. B. D. Bouman
Nieuws

Hersteld hervormde gemeente Stolwijk brengt beroep uit op ds. B. D. Bouman

De hersteld hervormde gemeente te Stolwijk heeft een beroep uitgebracht op ds. B. D. Bouman (foto). De predikant moet in de Zuid-Hollandse plaats ds. W. van Klinken opvolgen. Laatstgenoemde predikant vertrok in augustus 2022 naar Andelst-Zetten. Ruim...

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...