Hoe Zweden het meest seculiere land van Europa werd: "Grote eenzaamheid en stijgende criminaliteitscijfers"

Nieuws 22 november 2022
Zweden

Zweden is één van de minst religieuze landen ter wereld. Volgens onderzoeker Per Ewert heeft de sociaaldemocratie daarbij een grote rol gespeeld. De gevolgen, zegt hij, zijn duidelijk: grote eenzaamheid en stijgende criminaliteitscijfers.

God heeft niet langer de hoofdrol in Zweden, maar het individu. De sociaaldemocratie heeft in deze ontwikkeling een beslissende rol gespeeld volgens de Zweed Per Ewert, directeur van het Clapham Institute, de grootste christelijke denktank van het Scandinavische land. Hij promoveerde maandag op de rol van de sociaaldemocratie in de secularisering van Zweden.

'Het land dat God vergat', zo heet Ewerts boek, een gepopulariseerde versie van zijn dissertatie. Geen enkel land werd zo seculier en individualistisch als Zweden, volgens de culturele kaart van Inglehart-Welzel, een invloedrijke diagram dat waarden over de hele wereld 'meetbaar' maakt. Voor Ewert was dat de aanleiding om te kijken naar de oorzaak van deze ontwikkelingen. "In andere landen komt secularisatie ook voor, maar in Zweden is het allemaal net iets extremer", vertelt hij aan CNE News.

In veel Europese landen speelde de sociaaldemocratie na de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol. Deze parlementaire vorm van socialisme stond voor een samenleving met meer gelijkheid. Hierdoor werden sociale zekerheden zoals pensioenen mogelijk. Nergens in Europa was deze invloed zo sterk als in Zweden. Van 1932 tot 1976, 44 jaar lang, waren de sociaaldemocraten stevig aan de macht. In 1976 kwam daar verandering in. Na wat schandalen en tegenslagen bleef de partij bij deze verkiezingen nog wel de grootste. Desondanks vormden verschillende andere partijen toen een gematigde regering.

Een belangrijke reden voor het feit dat de sociaaldemocraten zo lang aan de macht bleven, was de Tweede Wereldoorlog, legt Ewert uit. "Omdat Zweden tijdens de oorlog neutraal bleef, stond het er na de oorlog economisch goed voor. Dat gaf kiezers vertrouwen in de leidende partij."

Onderdrukkend instituut
Enerzijds gaf de sociaaldemocratie stabiliteit. Maar aan de andere kant had het enorme gevolgen voor het Zweedse christendom. In het socialistische wereldbeeld, gebaseerd op de ideeën van Karl Marx, wordt de kerk gezien als een instituut dat de arbeidersklasse onderdrukt, legt Ewert uit. De kerk biedt een ander antwoord op sociale problemen dan het socialisme. Het christendom werkt vanuit spirituele waarden en het socialisme vanuit materiële, antichristelijke principes.

Al vanaf hun oprichting in 1889 waren de Zweedse sociaaldemocraten antichristelijk. Hun ideoloog, Karl Marx, beschreef het christendom als "opium van het volk". Volgens Marx zou het christendom ervoor zorgen dat burgers zich neerleggen bij hun lot in plaats van te werken aan een betere toekomst. De sociaaldemocraten wilden vanaf het begin kerk en staat scheiden om deze afwachtende houding te doorbreken. Bovendien wilden ze de Zweedse kerk zelf veranderen.

Tot 2000 was de Zweedse Lutherse kerk een staatskerk. Niet de synode, maar het parlement had inspraak in kerkelijke aangelegenheden. Volgens Ewert stelde hun parlementaire meerderheid de sociaaldemocraten in staat hun macht uit te buiten. Kerkelijke lichamen werden gekozen uit politieke lijsten. "De sociaaldemocraten brachten politieke verkiezingen naar de kerk. Dus met een politieke agenda seculariseerde de kerk van binnenuit. Protesten van bisschoppen en de generale synode mochten niet baten. Omdat het een staatskerk was, had het parlement het laatste woord."

Hoewel Zweden niet het enige land is waar de sociaaldemocratie in de 20e eeuw voet aan de grond kreeg, was het wel het land waar het christendom het felst werd bestreden, zegt Ewert. In zijn studie vergelijkt hij de Zweedse sociaaldemocratie met die van Noorwegen. "In beide landen woedde in de jaren zestig de discussie of het christendom het klaslokaal moest verlaten. Terwijl de Zweedse regering dit tegen de wil van het volk doorduwde, sloot de regering in Noorwegen zich aan bij de wil van het volk."

Vijandig
De Zweedse sociaaldemocraten waren dus vijandiger dan de Noorse, stelt Ewert. Dat kwam volgens hem mede door de mensen binnen de partij. Ze waren agressiever dan hun Noorse collega's. Hij citeert de Nederlandse politicoloog prof. Hans Keman, die de sociaaldemocratie in verschillende landen met elkaar vergeleek. "Keman laat zien dat de sociaaldemocratie in Zweden verscheen in een van zijn meest linkse vormen."

De gevolgen zijn direct voelbaar in de Zweedse kerk. Hoewel kerk en staat in 2000 de banden hebben verbroken, is de secularisatie de kerk niet gepasseerd. De Kerk van Zweden loopt voorop als het gaat om linkse kwesties zoals homorechten en klimaat, maar spreekt weinig over de klassieke vragen over zonde en genade.

Volgens Ewert zou secularisatie in de Zweedse kerken serieuzer moeten worden geanalyseerd. "We zien dat in een groot aantal kerken seculiere waarden van invloed zijn", zegt Ewert, lid van de Vrije Evangelische Kerk. "De kerk moet daarom zichzelf onderzoeken en objectief naar haar waarden kijken. Is dit de manier waarop je er als kerk in de toekomst wilt zijn?"

Op sociaal vlak blijft de secularisering en individualisering van de Zweed niet zonder gevolgen. Er is sprake van verlies aan zingeving en moraliteit en een toename van eenzaamheid en criminaliteit, signaleert Ewert.

Ruk naar rechts
Hij is niet de enige die ontevreden is over de huidige situatie in het Scandinavische land. Hoewel de sociaaldemocraten bij de verkiezingen in september de grootste partij bleven, verschoof de macht naar een rechtse minderheidsregering. "Vooral jonge kiezers kozen massaal voor rechts. Dit getuigt van onvrede over het linkse progressivisme dat Zweden zo lang heeft beheerst", zegt Ewert. Volgens hem zijn deze verkiezingsuitslagen een reactie op stijgende misdaadcijfers "maar mogelijk ook op de ideologie zelf".

Ewert denkt dat de verkiezingen van afgelopen september een keerpunt zijn voor Zweden. "Dit is een goed moment om samen terug te blikken en te bespreken met welke waarden we de toekomst tegemoet willen gaan."

Andere Europese landen zouden zich dezelfde vraag moeten stellen. Zweden is volgens Ewert een goed voorbeeld om te beoordelen welke kant een land op moet. "Als landen een geïndividualiseerde samenleving willen, moeten ze naar Zweden kijken en beslissen of ze daar tevreden mee zijn. Dan kunnen ze religie uit de samenleving verwijderen en het individu centraal stellen."

Als alternatief noemt Ewert de sociaaldemocraat Tony Blair, Brits premier van 1997 tot 2007. “Hij was een christelijk politicus die tijdens zijn ambtsperiode zijn geloof niet uitte. Maar hij maakte wel duidelijk dat een samenleving zonder christelijke waarden eindigt in afzondering en gebrek aan solidariteit. De meeste mensen zouden dat geen goede samenleving noemen."

ChristenvervolgingGeloofszekerheidIsraëlDuurzaamheidOpvoeden

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Kerkasiel
Nieuws

Kerkasiel in Kampen stopt na precies twee jaar: gezin Babayants mag kerk verlaten

Na 730 dagen komt er een einde aan het kerkasiel in de Open Hof in Kampen. De Oezbeekse familie Babayants hoeft niet langer binnen de kerkmuren te blijven om uitzetting te voorkomen. Een nieuwe juridische procedure biedt het gezin volgens de...

Noorwegen
Nieuws

Noorse bisschoppen komen met verklaring op Transgedenkdag: "Kerk moet veilig zijn"

De twaalf bisschoppen van de lutherse Noorse kerk hebben gezamenlijk een verklaring uitgebracht op Transgedenkdag. Ze roepen christenen op zich te verzetten tegen haat en onrecht tegenover transpersonen. “De kerk moet een veilige plek zijn voor...

aken
Nieuws

Katholieke kerk in Duitse deelstaat steunt gezichtssluierverbod op scholen

De katholieke vertegenwoordiging in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen steunt het plan om gezichtssluiers op scholen te verbieden. Antonius Hamers, die namens vijf bisdommen de contacten met de deelstaat onderhoudt, vindt een zichtbaar gezicht...

kaars
Nieuws

Kerken noemen morgen de namen van hun overledenen: wat is Eeuwigheidszondag?

In veel kerken klinken morgen de namen van gemeenteleden die het afgelopen jaar zijn overleden. Zondag 22 november is Eeuwigheidszondag, ook wel Gedachteniszondag genoemd. Nabestaanden worden uitgenodigd om samen met de gemeente stil te staan bij het...

Ruissen
Nieuws

Christelijke waarden haatzaaiend? SGP eist opheldering over rapport tegen christelijke organisaties

De SGP, NPV Zorg en Schreeuw om Leven belanden vanwege hun christelijke standpunten in een rapport over haat. Dat stelt SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen, die opheldering eist over The Hate Review. De opstellers spreken over ‘besmetting’ door...

doop
Nieuws

Belg wil uit doopregister worden geschrapt, Europese bisschoppen maken bezwaar

Een Belgische man die als kind rooms-katholiek werd gedoopt, wil zijn persoonsgegevens uit het doopregister laten verwijderen. Zijn verzoek heeft geleid tot een zaak bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. De Europese bisschoppencommissie...

EK
Nieuws

SGP presenteert Eerste Kamerlijst en kiest bovenaan voor vertrouwde gezichten

De SGP gaat met de zittende senatoren Peter Schalk en Marc de Vries bovenaan de conceptlijst de Eerste Kamerverkiezingen van 2027 in. Topambtenaar Jan Willem van der Ham staat op de derde plaats. “Meer dan ooit is het nodig om het geluid van Gods...

Oude Kerk in Putten
Persbericht

Stichting HOE viert 50-jarig jubileum met gratis concert in Putten

Stichting HOE (Hulp Oost-Europa) uit Barneveld bestaat dit jaar 50 jaar. Ter afsluiting van alle activiteiten in dit jubileumjaar organiseert de stichting op D.V. zaterdag 28 november een gratis jubileumconcert in de Oude Kerk in Putten (foto). De...

Meerartikelen

Sela
Video

Sela deelt liveopname van 'Licht in de nacht' tijdens kerstconcert in Rotterdam Ahoy

De christelijke muziekgroep Sela heeft een liveopname van het lied Licht in de nacht gedeeld. De uitvoering werd opgenomen tijdens een kerstconcert in Rotterdam Ahoy. Met het lied richt de band de aandacht op de geboorte van Jezus Christus en de hoop...

Cvandaag Explainer
Video

Ophef over Statenvertaling 2027?

Een nieuwe Bijbelvertaling die volgens een predikant ‘het werk van de duivel’ is. De Statenvertaling 2027 bestaat nog niet eens, maar zorgt nu al voor flinke verdeeldheid binnen de gereformeerde gezindte. Waarom willen de makers de eeuwenoude...

Mart de Kruif (links op de foto) en zendingspredikant ds. Kees van der Knijff
Persbericht

Oud-generaal Mart de Kruif en zendingspredikant spreken tijdens ondernemersavond GZB

Hoe blijf je overeind wanneer de omstandigheden tegenzitten en machteloosheid dreigt? Die vraag staat centraal tijdens een ondernemersavond van de Gereformeerde Zendingsbond (GZB) op donderdag 26 november in Harderwijk. Voormalig luitenant-generaal...

Hour of Power
Interview

Kenji Gorré bidt met Curaçao: “Uiteindelijk doen we het voor de glorie van God”

Kenji Gorré speelde bij Manchester United, werd aanvoerder bij Maccabi Haifa en vertegenwoordigde Curaçao op het wereldkampioenschap. Jarenlang draaide zijn leven vrijwel volledig om voetbal. Inmiddels weet hij dat zijn identiteit niet afhangt van...

Kerkasiel Kampen
Analyse

Twee jaar kerkasiel in Kampen: hoe lang kan een kerk een gezin blijven beschermen?

Al twee jaar klinkt er dag en nacht gezang, gebed en Bijbellezing in de Open Hof in Kampen. Niet alleen om God te eren, maar ook om te voorkomen dat een Oezbeeks gezin wordt uitgezet. Voor de betrokken kerk is het een kwestie van christelijke...

Jonathon van Maren
Preekverslag

Jonathon van Maren wijst op pornogebruik binnen refogezindte: “Dit is een noodsituatie”

Een jongen van vijftien die al tien jaar worstelt met pornografie. Meisjes die nauwelijks nog vertrouwen hebben in een toekomstig huwelijk. Echtparen bij wie jarenlang verborgen pornogebruik diepe wonden heeft geslagen. De Canadese schrijver en...

Ds. G.J. Baan
Preekverslag

Ds. G.J. Baan over Christus' offer: “Beperkte verzoening houdt geen beperkte vrijmoedigheid in”

Voor wie stierf Christus? Als Zijn bloed niet voor iedereen is vergoten, hoe kan het Evangelie dan toch aan iedereen worden aangeboden? Tijdens een bijeenkomst in het Hoornbeeck College in Amersfoort ging ds. G.J. Baan op die vraag in. De predikant...

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun voor het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw...