De oudere generatie is opgeroeid met een duidelijk historisch besef. De oprichting van de staat Israël in 1948 en de daaropvolgende militaire overwinningen op de omliggende landen worden als tekenen van Gods trouw aan Zijn volk gezien. De jongere generatie heeft veel meer oog voor het individuele leed van de Palestijnen. Christus staat niet aan de kant van machthebbers, maar komt op voor de onderdrukten. Deze scheidslijn is duidelijk zichtbaar tussen de generaties en in onze kerken.

Komende zondag is het Israëlzondag en wordt er in veel kerken stil gestaan bij onze verbondenheid met het Joodse volk. Onze Messias en de Schriften zijn immers uit haar voortgekomen. Jezus was een Jood en onderwees uit de Thora. Daarmee is ons christelijk geloof geworteld in de geschiedenis van Israël.

Hoewel de meeste christenen het hiermee eens zullen zijn, voelt de aankomende Israëlzondag toch wel als beladen. We hebben het gevoel dat we kleur moeten bekennen als het gaat om de oorlog in Gaza. Elk woord wordt immers op deze zondag gewogen, zoals tegenwoordig bijna altijd het geval is als het gaat over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Kunnen we nog woorden vinden die recht doen aan de huidige situatie, maar ook aan onze onopgeefbare verbondenheid met Israël?

Gesprek of duiding?
Micha Nederland heeft in samenwerking met een heel aantal theologen en voorgangers een gesprekstarter over dit thema gepubliceerd. En dit is hard nodig! Vrienden gaan niet meer bij elkaar op de koffie en familieleden vermijden elkaar, omdat een mogelijke discussie over Israël voor teveel spanning zorgt. Laten we in deze tijd van polarisatie leren om met elkaar in gesprek te blijven, ook als het gaat om beladen thema’s gaat zoals de oorlog in Gaza.

Tegelijkertijd is er volgens mij meer nodig dan een goed gesprek waarin iedereen zijn eigen mening mag geven. Het valt mij op dat christenen in Nederland met name op zoek zijn naar duiding en richting. En als deze niet wordt gegeven vanuit de kerk en haar leiders, dan worden gemeenteleden vooral gevoed door berichten vanuit de (sociale) media. Kees van Ekris heeft in zijn nieuwe rol als scriba van de PKN deze handschoen opgepakt en zich duidelijk uitgesproken over dit thema in zijn eerste publieke optreden.

Maar wat kan de kerk zeggen in deze tijd? Moeten christenen een rode lijn trekken bij de oorlog die momenteel plaatsvindt in Gaza en voornamelijk solidair zijn met het leed van de Palestijnen? Of is het juist onze roeping als kerk om nu naast Israël te staan, omdat de hele wereld zich tegen haar keert en het antisemitisme alleen maar toeneemt?

Ondergrens
De meesten van ons zullen waarschijnlijk oog willen hebben voor beide kanten. En daarom is het ook goed om altijd met twee woorden spreken in discussies en niet eenzijdig te zijn. Tegelijkertijd mag er misschien ook ruimte zijn in de kerk voor christenen die één kant sterker belichten omdat ze eenvoudigweg meer begaan zijn met het lot van die groep. Daarin wordt de veelzijdigheid van het lichaam van Christus toch zichtbaar? We kunnen niet allemaal even bewogen zijn met de Gazanen en de Israëliërs.

Wat mij betreft is er wel een ondergrens, en dat is een hooghartige houding. Past het ons wel om op Israël kritiek te hebben gezien de twintig eeuwen van Jodenvervolgingen in christelijk Europa? Moeten we vanwege die inktzwarte en beschamende geschiedenis niet voorzichtig zijn in al te grote woorden spreken, zoals ook de Duitsers dit ervaren na de Tweede Wereldoorlog?

Daarnaast moeten we ook terughoudend zijn als het gaat om het willen duiden van de situatie in Gaza. Wie kan met zekerheid zeggen wat daar gebeurt en begrijpen wat de politieke en militaire afwegingen zijn van Hamas en de regering van Netanyahu? Eenvoudigweg stilstaan bij het onvoorstelbare leed van de Palestijnen en totale verwoesting van Gaza is volgens mij voldoende.

Recht doen
Toen ik recent aan Stefan Paas vroeg wat recht doen betekent in de drieslag van verzoening zoeken en vreugde vinden - zoals hij beschrijft in zijn nieuwe boek De weg van vrede – benoemde hij een welwillendheid om elk mens te zien en elk verhaal te horen. We zijn als christenen niet geroepen om experts te worden in internationaal recht, maar recht te doen door te luisteren naar allen die lijden onder dit conflict.

En kunnen we het oordeel over wat er nu gaande is ook niet beter overlaten aan hen die het hardst worden getroffen? In Wie over vrede spreekt, heeft moed spreken Nederlandse Joden zich uit over wat de gebeurtenissen sinds 7 oktober met hen doen. Het rakelt de pijn van de holocaust weer op en geeft een onbehagelijk gevoel van ongewenst zijn vanwege hun Joodse identiteit. In De sleutels van het huis beschrijft een Palestijnse journalist uit Gaza wat honger, angst en permanente ontheemding met hem doet. Het is hartverscheurend om deze verhalen te lezen.

Doorslaggevend
Terug naar de Israëlzondag die aanstaande is. Kunnen wij als christenen ons verbonden blijven voelen met Israël terwijl er een oorlog woedt in Gaza? Een natuurlijke neiging is misschien om afstand te nemen, omdat het te veel pijn doet wat we in de (sociale) media zien. Israël kan geen onderdeel meer uitmaken van ons geloofsleven is misschien onze gedachte. Of het tegenovergestelde, we leven in de ontkenning over wat er echt gaande is in Gaza en proberen de manier van oorlogsvoering te verdedigen. Steun aan Israël betekent aan de goede kant van de geschiedenis staan is onze overtuiging. Wat mij betreft doen beide houdingen geen recht aan onze verbondenheid met Israël én onze bewogenheid met de schrijnende situatie in Gaza.

Wie of wat bepaalt dan onze relatie tot Israël in deze tijd?
Paulus schrijft aan de gelovigen in Rome - na de dood en opstanding van Christus! - in de tegenwoordige tijd over Israël. Aan hen heeft God Zijn nabijheid, de verbonden en de wet gegeven en is de Messias voortgekomen (9:4-5). Heeft God dan Zijn volk verstoten vanwege hun ontrouw en opstandigheid? ‘Beslist niet!’ roept de apostel uit (11:1). Er is namelijk een goddelijk geheimenis: doordat Israël haar Messias niet heeft (h)erkend konden andere volken het Evangelie ontvangen en aanvaarden (11:25-26). Maar ondanks hun afwijzing blijven ze Gods geliefden vanwege de aartsvaders. God kan immers een roeping – zoals bij Abraham - nooit ongedaan maken (11:28-29). Hij blijft trouw aan Zijn volk en de beloften die Hij aan hen heeft geschonken (3:1-4). En daarom zijn we als christenen onopgeefbaar met Israël verbonden omdat God Zijn naam aan dit volk heeft verbonden.

Deze woorden van Paulus kunnen een uitdaging voor ons zijn, omdat het lijden van de Palestijnen ons zo aan het hart gaat. Of juist het tegenovergestelde. Sinds 7 oktober 2023 hebben we alleen maar oog gehad voor het leed aan Joodse kant. Dan zijn mijn woorden in dit artikel misschien prikkelend en een aansporing om breder te kijken.

Laat de oorlog in Gaza in ieder geval niet bepalend zijn voor onze relatie met Israël, en onze band met het Joodse volk niet doorslaggevend zijn voor hoe bewogen we zijn met de Gazanen. Deze Israëlzondag mogen we stilstaan bij onze blijvende verbondenheid met Israël en bidden voor de vrede van Jeruzalem, Gaza en het Midden-Oosten.

Lourens Geuze is predikant binnen de PKN en teamleider van Stichting NEM (Near East Ministry)