Vasten in een seculiere wereld
Vandaag is vasten meer dan ooit een uitdaging. Als gelovige minderheid in een seculiere samenleving heb je al snel het gevoel dat alles gewoon doorgaat; van vasten is geen sprake. Het gewone consumentisme raast maar door. Veertig dagen lang minder consumeren is dan ook uit den boze!

Toch zijn er een aantal ‘seculiere’ vormen van vasten in opmars. Zo kennen we in Vlaanderen al enkele jaren het fenomeen ‘Tournée Minérale’: een initiatief waarmee deelnemers worden uitgedaagd om de hele maand februari geen alcohol te drinken – vergelijkbaar met Dry January in sommige andere landen. Dat het Vlaamse initiatief net in februari valt, net voor de christelijke vasten en bovendien de korte maand van het jaar, lijkt niet aan het toeval overgelaten.

‘Tournée Minérale’ draagt toch enkele sterke principes uit. Zo wil deze het lichaam zuiveren van alcohol, wat uiteindelijk een verslavende drug is. Het onderbreekt bovendien vastgeroeste gewoontes. Een mooi initiatief, als je het mij vraagt. Toch mis ik iets: de beweging naar boven; van God is geen sprake. En laat het net dat zijn wat de Bijbel centraal tracht te stellen: tijdens de vastentijd de godsrelatie aanhalen.

Doel en noodzaak van vasten
In het boek Joël hamert de kleine profeet op de noodzaak van het vasten, want het leidt tot bekering: Nu dan – spreekt de HEER –, keer terug tot Mij met heel je hart, door te vasten, te treuren en te rouwen - Joël 2:12.

Vasten betekent dus het slechte pad verlaten en God opnieuw zoeken. Het gaat hierbij niet om het stellen van daden voor uiterlijk vertoon, wel om bekering van het hart: ‘Niet je kleren moet je scheuren, maar je hart’ (Joël 2:3).

Maar het louter intact laten van het te dragen textiel is niet voldoende, weten we ook uit het Mattheüs-evangelie: vasten draait rond de bekering van het hart. Zo geeft Jezus striemende kritiek op ‘de huichelaars met hun sombere gezichten, want zij vertrekken hun gezicht om iedereen te laten zien dat ze aan het vasten zijn’ (Matteüs 6:6). 

Jezus spoort mensen zelfs aan om er alles behalve als een vastende persoon uit te zien: Maar als jullie vasten, was dan je gezicht en wrijf je hoofd in met olie, zodat niemand ziet dat je aan het vasten bent, alleen je Vader, die in het verborgene is. En jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen - Mattheüs 6:17-18.

Toch gelooft ook Jezus in het louterend effect van de vasten (zie zijn veertig dagen en nachten in de woestijn). Mensen worden door te vasten herinnerd aan hun kleinheid. In plaats van je te verheffen, dien je je klein te maken, te ‘gedenken dat je van stof en as bent, en tot stof en as zal wederkeren’. Dat krijgen we ook te horen als we een askruisje in de liturgie ontvangen. Deze erkenning van onze kleinheid, onze menselijkheid eigenlijk, maakt het mogelijk om ons in gebed tot de Vader te richten. Want Hij is het die ons in het verborgene aanhoort; Hij is genadig en liefdevol, geduldig en trouw, en bereid het onheil af te wenden (naar Joël 2:13).

Vasten zet ons hart open om de Geest binnen te laten. Als we ons bekeren, ons lichaam zuiveren en de deur van ons hart wijd openen, kan de geest er binnen komen. Zo lezen we in Handelingen hoe de apostelen samenkomen, vasten en vervuld worden van de Geest opdat ze goede leiders zouden aanstellen in de eerste christengemeenten (Handelingen 13:2).

Na de veertigdagentijd, wanneer ons hart goed open getrokken is, kan de volle boodschap van Pasen vlot binnenstromen. Op weg naar Pasen, met een open hart en zuiver lichaam!