Een eerlijke en soms confronterende inkijk in de praktijk rond het levenseinde

Recensie 28 augustus 2024 Yvonne Geuze-van Horssen
Yvonne Geuze-van Horssen
Yvonne Geuze-van Horssen

Cathelijne Verboeket-Crul is verpleegkundig specialist palliatieve zorg en werkzaam in een hospice. Vanuit deze expertise biedt zij ook in de thuissituatie zorg aan patiënten in de palliatieve (terminale) fase. Met het boek ‘Het leven loslaten’ wil de auteur laten zien hoe mensen omgaan met de naderende dood en de wijze waarop ze hun leven in de laatste weken of dagen vormgeven. Op een heel eerlijke, beeldende en soms confronterende wijze krijgt de lezer een inkijkje in de praktijk rond het levenseinde. En dat laat je niet koud.

Er komen verschillende verhalen van stervende mensen voorbij, met elk een eigen hoofdthema. Het ene hoofdthema is bekender dan het ander, maar interessant is dat ieder thema steeds een vernieuwend of opscherpend element bevat.

Zo word je in het eerste hoofdstuk meegenomen in het stervensverhaal van mevrouw Zundert, die samen met haar zorgverleners nadenkt over de houding waarin zij wil sterven. Ook wordt, met oog voor de mystiek, aandacht geschonken aan spirituele levenseinde-ervaringen. Het thema ‘intimiteit & seksualiteit’ komt ook aan bod, waarbij eerlijk geschreven wordt over de handelingsverlegenheid die de auteur en haar collega’s rond dit thema voelden. In het boek lees je over mooie contacten tussen zorgverleners en patiënten, maar ook de moeizame contacten worden besproken. Een verhaal over een patiënte tijdens de coronacrisis ontbreekt daarbij niet. Voor allen die tijdens deze periode zorg droegen voor een ander, zullen de beschreven dillema’s herkenning oproepen. De morele stress onder zorgverleners wordt heel tastbaar.

Op een heel eerlijke, beeldende en soms confronterende wijze krijgt de lezer een inkijkje in de praktijk rond het levenseinde.

Stervenswijzen
Het natuurlijke sterven heeft in dit boek de meeste aandacht. Daarbij wordt duidelijk dat het proces van loslaten kan leiden tot persoonlijke groei en innerlijke vrede. Bij het lezen van dit boek zou je iedereen wel hospicezorg gunnen, want de liefde van de zorgverleners voor patiënt en naasten spat uit dit boek. Een vraag die wel beklijft, is of iedereen zo’n vredig sterven kent als hier de boventoon voert. Is dit boek representatief voor de hospicezorg? Is dit de ervaring van de auteur? Is dit één blik op de werkelijkheid?

Ethische vragen
Ook het proces waarin iemand bewust kiest om te stoppen met eten en drinken komt aan bod. Hoewel de ambivalente gevoelens van zorgverleners hierbij benoemd worden, zou het boek versterkt kunnen worden door, bijvoorbeeld in een kader, meer beschouwing rond ethische kwesties te geven. Over het feit dat een vrijwilliger het onmenselijk vindt dat er geen appelsap wordt gegeven terwijl mevrouw daarom riep, wordt enkel gezegd dat vrijwilligers nog beter meegenomen zouden moeten worden in het proces. Dat bevredigt niet. Ruimte voor ethische reflectie zou in lijn zijn met de boeiende informatieve blokjes die nu al, tussen de ervaringsverhalen door, aanwezig zijn in het boek. In zo’n blok zou dan ook meer reflectie gegeven kunnen worden op de situatiebeschrijvingen van euthanasie of op de stijgende cijfers van palliatieve sedatie.

Wijsheid
De ervaringsverhalen brengen tips, adviezen en wijsheden heel dicht bij de lezer. Soms wordt uitgelegd waarom een verpleegkundige op een bepaalde wijze handelt en geeft dat een mooi inzicht, bijvoorbeeld bij de uitspraak: ‘patiënten voelen zich in hun eigenheid erkend als zorgverleners oog hebben voor dingen die hen uniek maken’.

De inhoud kan daardoor confronterend zijn en emoties oproepen. Tegelijkertijd biedt het ook veel leerzame wijsheden.

Ook uitspraken van patiënten krijgen een plek. Deze bevatten soms bijzondere wijsheden, waarbij ook het houvast dat men in religie vindt, genoemd wordt. Dit alles zorgt ervoor dat je als lezer op een heel natuurlijke wijze opgescherpt en gevoed wordt, zonder dat het voelt als een lesboek.

Het boek bespreekt een kwetsbaar thema. De inhoud kan daardoor confronterend zijn en emoties oproepen. Tegelijkertijd biedt het ook veel leerzame wijsheden en een goede inkijk in de praktijk rond het sterven. Wel is het nodig dat een lezer zelf ook een kritische en reflecterende houding aanneemt rond bepaalde casussen. De auteur is vooral beschrijvend, maar niet beschouwend.

Het boek leest makkelijk weg en is een aanrader. Voor iedereen, maar zeker voor mensen zelf die weten dat hun levenseinde nadert, die werkzaam zijn in de palliatieve zorg of zorg verlenen aan een naaste waarbij het levenseinde in zicht is.

Bovenstaande recensie is geschreven door Yvonne Geuze-van Horssen. Zij is gezondheidswetenschapper en beleidsadviseur bij NPV-Zorg voor het leven.

ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidOpvoedenIsraël

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...

Gaza
Nieuws

Kardinaal spreekt met christenen in Gaza: ‘Een hoekje paradijs, omringd door de hel’

Terwijl het geweld in Gaza ondanks het staakt-het-vuren voortduurt, probeert een kleine christelijke gemeenschap overeind te blijven. Kardinaal Claudio Gugerotti sprak deze week via een videoverbinding met de katholieke parochie van de Heilige...

Iran
Nieuws

Kerst onder druk in Iran: gelekt document noemt vergaande maatregelen

Een gelekt document wijst volgens mensenrechtenorganisatie Article18 op Iraanse plannen om kerstvieringen en de verkoop van christelijke artikelen te beperken. Scholen zouden geen kerstvieringen mogen houden en hotels geen kerstbomen mogen...

Amerikaanse pro-abortusdemonstranten
Nieuws

Amerikaanse bisschoppen vrezen verruiming abortuswetgeving na winst Democraten

Amerikaanse katholieke bisschoppen vrezen dat de abortuswetgeving wordt verruimd nu de Democraten vanaf 2027 de meerderheid krijgen in beide Kamers van het Amerikaanse Congres. Bisschop Daniel Thomas, voorzitter van de pro-lifecommissie van de...

Vluchtelingen
Nieuws

Nederland wil met vier andere landen asielzoekers naar Rwanda sturen, bisschop bezorgd

Nederland en vier andere Europese landen willen een uitzetcentrum voor afgewezen asielzoekers openen in Rwanda. Dat meldt het Katholiek Nieuwsblad. Bisschop Gerard de Korte deelt in gesprek met datzelfde medium zijn zorgen en benadrukt dat de...

Christian Emmanuel Sanon
Nieuws

Amerikaanse voorganger betrokken bij moordcomplot tegen Haïtiaanse president

De Amerikaans-Haïtiaanse voorganger Christian Emmanuel Sanon (68) is schuldig bevonden aan betrokkenheid bij het complot rond de moord op de Haïtiaanse president Jovenel Moïse in 2021. Dat meldt persbureau Associated Press (AP). Sanon was...

Meerartikelen

Toren van Babel – Nieuwe Verhalen
Persbericht

Bijbelverhaal over Toren van Babel centraal in nieuwe tentoonstelling in Breda

Hoe kunnen mensen elkaar nog begrijpen in een samenleving waarin meningen steeds verder uiteenlopen? En welke rol speelt taal bij het verbinden of verdelen van mensen? In Stedelijk Museum Breda opent op 21 november de tentoonstelling Toren van...

aartsbisschop
Nieuws

Aartsbisschop vastgebonden en beroofd in Syrië: kerkleiders eisen bescherming voor christenen

Een aartsbisschop die in zijn kantoor wordt vastgebonden en beroofd. Een christelijke juwelier die wordt ontvoerd en gemarteld. Syrische kerkleiders slaan alarm over de veiligheid van christenen in hun land. Ook SGP en ChristenUnie vragen om...

Notre Dam
Nieuws

Wereldsteden kleuren rood voor vervolgde christenen, maar Salzburg weigert verlichting stadhuis

Van de Notre-Dame in Parijs tot kerken in Londen en Madrid: op tal van plaatsen kleurden woensdag gebouwen rood om aandacht te vragen voor vervolgde christenen. In Salzburg ontstond juist ophef. De communistische locoburgemeester wees een verzoek...

Walid Alasaad
Interview

Syrische voorganger houdt Nederlandse kerken spiegel voor: "Hier is het vaak meer ik dan wij"

Als de Syrische Walid Alasaad (49) terugkijkt op zijn leven, ziet hij hoe God hem stap voor stap heeft voorbereid op zijn roeping. Via een twaalf jaar durende ‘woestijnperiode’ en een vlucht naar Nederland kwam hij uiteindelijk terecht bij de...

John
Levensverhaal

John vond Jezus en raakte zijn dochters kwijt: "Ik verloor alles voor Christus"

Zijn twee dochters weer in zijn armen sluiten. Dat verlangen draagt John uit Jemen met zich mee. Sinds hij openlijk over Jezus vertelt, ontvangt hij doodsbedreigingen en moet hij zijn gezin missen. Zaterdag deelde hij tijdens de Open Doors-dag zijn...

Cvandaag
Opinie

Ik snap wel iets van die omgekeerde vlaggen

Omgekeerde vlaggen als symbool van boerenprotesten zijn sinds een paar jaar gemeengoed geworden. Veel mensen verafschuwen het. Dat begrijp ik. Maar ik ben milder geworden. Die vlaggen kloppen wel, maar toch niet helemaal. Als je honderden trekkers...

Zuid Soedan
Nieuws

Predikant in Zuid-Soedan veroordeeld om muziekinstrumenten bij uitvaart

Een anglicaanse predikant in Zuid-Soedan is volgens Morning Star News veroordeeld tot acht maanden cel omdat tijdens een rouwdienst een christelijk lied met muziekinstrumenten klonk. Zijn gemeente betaalde een deel van de opgelegde boete, waardoor...

Bartow
Nieuws

Bezoekers onderbreken openingsgebed imam met Onze Vader in Florida

Bezoekers van een vergadering van het stadsbestuur van Bartow, in de Amerikaanse staat Florida, hebben maandag 16 november het openingsgebed van een imam onderbroken door hardop het Onze Vader te bidden. De politie begeleidde verschillende aanwezigen...

Marjolein Kooistra
Boekfragment

Ik had mijn zoon eindelijk in mijn armen, maar hij leefde niet meer

Na veertig weken zwangerschap keek Marjolein Kooistra vol verwachting uit naar de geboorte van haar zoontje Mattanja. Maar toen de verloskundige zijn hartje niet meer kon vinden, veranderde alles. In het ziekenhuis kregen Marjolein en haar man Harold...

NPV - Zorg voor het Leven
Nieuws

NPV overhandigt ruim 79.000 handtekeningen aan Tweede Kamer tegen late abortussen

De NPV - Zorg voor het Leven heeft woensdag ruim 79.000 handtekeningen overhandigd aan de Tweede Kamer. Met de petitie roept de organisatie de politiek op om abortussen bij gezonde ongeboren kinderen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap in...

Ds. B. D. Bouman
Nieuws

Hersteld hervormde gemeente Stolwijk brengt beroep uit op ds. B. D. Bouman

De hersteld hervormde gemeente te Stolwijk heeft een beroep uitgebracht op ds. B. D. Bouman (foto). De predikant moet in de Zuid-Hollandse plaats ds. W. van Klinken opvolgen. Laatstgenoemde predikant vertrok in augustus 2022 naar Andelst-Zetten. Ruim...

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...