Technologische vernieuwingen hebben niet alleen een glanszijde, maar vaak ook een schaduwzijde. De uitvinding van het wiel maakte de snelle strijdwagen mogelijk, de uitvinding van de boekdrukkunst de verspreiding van misleidende ideeën. De Joods-christelijke schrijver Isaäc da Costa schreef over de boekdrukkunst: het is een stap naar de hemel en een stap naar de hel. Moeten we die conclusie ook weer trekken bij de laatste technologische vernieuwing: kunstmatige intelligentie?

Wat is kunstmatige intelligentie
Er wordt regelmatig gepubliceerd over de voordelen van kunstmatige intelligentie, ‘artificial intelligence’ (afgekort ‘AI’). Wat is AI precies? De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) geeft de volgende omschrijving: ‘Artificial Intelligence zijn systemen die data analyseren en op zelfstandige wijze actie ondernemen.’ Het zijn slimme, zelflerende systemen die autonoom kunnen handelen. Kunstmatige intelligentie herkent patronen, trekt conclusies en doet statistische voorspellingen die vaak erg nauwkeurig zijn. Zo kan een dokter veel sneller de ziekte van Alzheimer zien opkomen dan met het blote oog mogelijk is.

Schaduwzijde
Toch is er ook een andere kant. Het opsporen van data en de snelle verwerking ervan is zeker niet neutraal. Zonder dat we het ons realiseren, kunnen bepaalde visies en vooroordelen door AI worden uitvergroot. Ook moeten we ons afvragen hoe AI zich in de toekomst zal ontwikkelen: staat de techniek ten dienste van de mens of wordt de mens slaaf van de uitkomsten van de techniek? De meerderheid in de samenleving stelt zich deze ethische vragen niet meer, wat op zich al verontrustend is. We zien een onkritisch gebruik maken van de mogelijkheden van de wetenschap op allerlei gebied, zoals de reageerbuisbaby, het verbouwen van je lichaam en het ingrijpen in chromosomen van ons DNA. Hoe zelfstandiger AI opereert, des te dringender de vraag naar onze menselijke verantwoordelijkheid wordt.

Babelcultuur
Prof. H. van Riessen, een gereformeerd filosoof, waarschuwde reeds in het midden van de vorige eeuw tegen de ideeëloze vertechnisering van de samenleving. Normen worden overboord gezet, in het bijzonder de waarden en normen van de Bijbel. Daarvoor in de plaats komt een toenemend vertrouwen op de resultaten van de wetenschap. De wetenschap ontwikkelt zich als een nieuwe toren van Babel. Misschien, zo is de dieperliggende gedachte, zullen wij ooit bij machte zijn de wereld tot een Paradijs te maken en zelfs de dood overwinnen.

Het is opmerkelijk dat de torenbouw van Babel niet eindigde met een aardbeving of bliksem, maar met spraakverwarring. Het hoogmoedige project viel stil omdat de bouwers elkaar niet meer verstonden. Datzelfde zien we vandaag gebeuren bij het streven van de moderne mens. Hij probeert alles onder controle te krijgen maar er is tegelijk verwarring alom. In de beleidsvoornemens van de laatste kabinetten gaat het steeds over welvaart, materiele zekerheid en individuele vrijheid. Maar tegelijk groeit er bij alle vooruitgang een gevoel van onbehagen en onzekerheid. Zorgen die ons ver boven het hoofd groeien. Oorlogen, klimaatvervuiling, eindige bronnen, gezagloosheid en opstand. Opnieuw zal de top van de toren de hemel niet bereiken. 'Heeft God de wijsheid dezer wereld niet dwaas gemaakt?' (1 Kor. 1:20).

Ook de kunstmatige intelligentie zal de wereld niet uit de crisis helpen. Het is hoogstens een nieuwe steen in een wankelende toren. Hoe komt dit toch? Bij alle technische prestaties en kennisvermeerdering is er iets wezenlijks dat aan onze kennis ontbreekt. De vreze des HEEREN! ‘De vreze des HEEREN is het beginsel der wijsheid; allen, die ze doen, hebben goed verstand; Zijn lof bestaat tot in der eeuwigheid (Ps. 111:10).

Ds. G. Clements is predikant van de gereformeerde gemeente in Gouda (vanaf 28 augustus in Benthuizen). Hij is rector van de Theologische School in Rotterdam. Bovenstaand artikel verscheen eerder in De Saambinder en is met toestemming van de auteur overgenomen door Cvandaag.