De Vader en de Zoon geven samen bloed

God 19 april 2019 Koert Koster
Koert Koster

Het is van wezenlijk belang om op te merken dat het in het specifieke offer van Jezus om God zélf gaat. God verzoent in Christus de wereld met zichzelf (vgl. 2Kor.5:19). God is degene die het initiatief tot verzoening neemt én in het zoenoffer als middel voorziet. God werd mens opdat het mogelijk zou zijn om zelf te bloeden en te sterven. We kunnen God de Vader hier niet uitspelen tegen de Zoon. Specifiek het Johannesevangelie laat er aan duidelijkheid niets te wensen over dat de Zoon ervoor koos om de wil van de Vader tot het einde toe te volbrengen. En dat in weerwil van demonische verzoeking en menselijke tegenstand. God gaf de Zoon op het altaar.

De Zoon gaf zich vrijwillig. Want ten diepste was de wil van de Zoon niet in tegenspraak met de wil van de Vader. Ook niet toen de Zoon in de hof van Gethsemane aan de Vader vroeg of deze drinkbeker aan Hem voorbij mocht gaan. Dat wordt direct bevestigd doordat Hij aangeeft dat Hij zijn wil in overeenstemming wil brengen met die van de Vader. Zijn diepste wil was dus de wil van de Vader. En daar koos Hij voor. Zo bezien kunnen we zeggen dat de Zoon zich geheel vrijwillig geeft als zoenoffer voor de wereld (vgl. Mat.26:42).

Zo is God de zichzelf schenkende en wegcijferende God, maar tegelijkertijd ook de ontvangende die eerherstel krijgt. Het zoenoffer is dus terzelfdertijd ván God en vóór God.

De Zoon gaf zich vrijwillig. Want ten diepste was de wil van de Zoon niet in tegenspraak met de wil van de Vader.

Wat de geschonden eer aangaat nog het volgende. God heeft geen eerherstel nodig omdat zijn eer qua wezen is aangetast door de zonde van de mens. Want hoe kan een eindig mens een oneindige God in zijn diepste zijn onteren? Dit lijkt me onmogelijk. We kunnen wel zeggen dat Hem in de relatie met de mens van meet af aan grof onrecht aangedaan is. Het resultaat van de zonde van de mens is een breuk. Deze breuk is allereerst een breuk van vertrouwen. Namelijk de fundamentele twijfel die de mens aan de dag heeft gelegd ten aanzien van Gods goedheid en ten opzichte van de betrouwbaarheid van zijn Woord. Zo is de mens vervreemd van God. De mens kwam door eigen toedoen ver van God te staan. De mens verwijdert zich van God in een houding van wantrouwen, terwijl Hij te vertrouwen is. Juist dát is de geschonden eer. Fundamenteel daarbij is dat de mens iets tegen God heeft, en niet andersom.

Plaatsvervanging en genoegdoening
Het is van essentieel belang om op te merken dat de notie plaatsvervanging niet gelijk te stellen is aan satisfactie, dat is genoegdoening. De idee van plaatsvervanging blijkt in de Bijbel veel meer in te houden dan bevrediging van verlangen of begeerte óf het stillen van toorn. Plaatsvervanging reikt namelijk verder dan begrippen die te maken hebben met de moraal, bijvoorbeeld 'immoreel' of 'wraak'. Ze reikt verder dan begrippen als ‘eer’, ‘toorn’ of ‘wraak’. Deze laatste woorden sluiten meer bij het begrip 'satisfactie' aan. Zij liggen meer in het verlengde van juridische begrippen die overeenkomen met het Romeins recht. Deze noties bracht iemand als Anselmus binnen in de theologie. Het is moeilijk, zo niet onmogelijk, om deze negatief-emotionele en zakelijk-juridische begrippen in harmonie te brengen met de idee dat God liefde is. Faustus Socinus plaatste op grond van deze karakteristieken van God een is-gelijk-teken tussen plaatsvervanging en satisfactie. Stellen we deze begrippen inderdaad gelijk, dan kunnen we niet anders dan concluderen tot een wrede bloeddorstige God die in de verzoening zijn gram wil halen.

Wanneer we bijvoorbeeld het Johannesevangelie lezen, blijkt uit de gave van Jezus Christus juist de liefde van God. We horen daar een heel ander geluid. Johannes de Doper schetst een beeld van een Lam dat de zonde der wereld wegneemt (vgl. Joh.1:29,36). Ook hij kende de offerrituelen, en we moeten het daarom niet uitsluiten dat hij aan een lam gedacht heeft dat geslacht werd. Het is voor mijn betoog in ieder geval van belang om te beseffen dat Jezus het Lam van God is. Dít specifieke Lam komt bij God vandaan. Hij heeft het gegeven. Het is het Lam waarvan elders gezegd wordt dat het voorgekend is van voor de grondlegging der wereld (vgl. 1Petr.1:19,20). God zelf is de schenker van zijn Lam. Daarom kunnen we niet zeggen dat Hij iets vraagt, wat Hij zelf ook niet metterdaad geeft. Het bloed dat gegeven wordt op het altaar heeft Hij daar zelf gebracht. Het is het bloed van zijn Eigene en dus van zichzelf (vgl. Hand.20:28).

De Vader heeft zijn Zoon altijd terzijde gestaan. Waar de Zoon als zoenoffer geofferd wordt, wordt de Vader geofferd.

Samengevat: God bedacht het plan, Hij nam het initiatief, Hij vraagt een offerlam en Hij voorziet zichzelf. Degene die in eerste instantie een wrede en bloeddorstige God lijkt te zijn, blijkt de in vrijheid liefhebbende God. Dat kunnen we alleen begrijpen als we deze radicale omkering van perspectief zien. De vragende God blijkt de gevende God te zijn geworden en direct daarna ook weer de ontvangende God. Want het zoenoffer dat Hij in Christus geeft, is het offer dat Hij aanvaardt. God blijkt van begin tot eind liefde te zijn, al kunnen we de stappen die Hij neemt moeilijk volgen.

In de Zoon geeft God zichzelf op het altaar. De Vader en de Zoon nemen dit stappenplan tot heil van de wereld samen, en wel van begin tot eind. Van deze Vader-Zoon-relatie kunnen we zeggen dat die nooit verbroken is geweest. De Vader heeft zijn Zoon altijd terzijde gestaan. Waar de Zoon als zoenoffer geofferd wordt, wordt de Vader geofferd.

God wilde - en daarmee zijn we terechtgekomen bij een ander bezwaar tegen de plaatsvervanging - in zijn liefde 'slechts' werkzaam zijn door dit specifieke offer. En dat was een bewuste keus van zijn wil. Oftewel: Hij koos daar vrijwillig voor. Die 'beperking' legde Hij zichzelf eigenlijk op. Daarom kunnen we naar mijn stellige overtuiging in de idee van een plaatsvervangend zoenoffer zowel Gods macht als Gods liefde zien.

God bedacht het plan, Hij nam het initiatief, Hij vraagt een offerlam en Hij voorziet zichzelf.

De twee bovengenoemde bezwaren zijn terug te voeren tot het dilemma dat ook een rol speelt in de theodicee, namelijk of God tegelijkertijd machtig en liefdevol kan zijn. Dat kan Hij dus. Omdat Hij in zijn almacht de keus kon maken om in de daad de kleinste te worden. En als de kleinste en minste nam Hij de plaats in van een dienaar en knecht die in staat is om zichzelf in liefde prijs te geven. Dit kunnen we niet vatten. Maar waar ons denken ophoudt, kunnen we danken. Geven we noties als plaatsvervanging en genoegdoening prijs doordat we deze niet kunnen verklaren en daardoor zelfs wegverklaren, dan schenden we het soteriologisch geheim.

Koert Koster is filosoof en theoloog. Bezoek hier zijn website.

ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidOpvoedenIsraël

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...

Gaza
Nieuws

Kardinaal spreekt met christenen in Gaza: ‘Een hoekje paradijs, omringd door de hel’

Terwijl het geweld in Gaza ondanks het staakt-het-vuren voortduurt, probeert een kleine christelijke gemeenschap overeind te blijven. Kardinaal Claudio Gugerotti sprak deze week via een videoverbinding met de katholieke parochie van de Heilige...

Iran
Nieuws

Kerst onder druk in Iran: gelekt document noemt vergaande maatregelen

Een gelekt document wijst volgens mensenrechtenorganisatie Article18 op Iraanse plannen om kerstvieringen en de verkoop van christelijke artikelen te beperken. Scholen zouden geen kerstvieringen mogen houden en hotels geen kerstbomen mogen...

islam
Nieuws

'In 2035 wereldwijd meer moslims dan christenen in de wereld'

Wereldwijd zijn er tegen 2035 naar verwachting meer moslims dan christenen. Dat blijkt uit bevolkingsprognoses die het Amerikaanse Pew Research Center woensdag publiceerde. Tegelijk groeit het aantal christenen wereldwijd door tot bijna 3 miljard...

Amerikaanse pro-abortusdemonstranten
Nieuws

Amerikaanse bisschoppen vrezen verruiming abortuswetgeving na winst Democraten

Amerikaanse katholieke bisschoppen vrezen dat de abortuswetgeving wordt verruimd nu de Democraten vanaf 2027 de meerderheid krijgen in beide Kamers van het Amerikaanse Congres. Bisschop Daniel Thomas, voorzitter van de pro-lifecommissie van de...

Vluchtelingen
Nieuws

Nederland wil met vier andere landen asielzoekers naar Rwanda sturen, bisschop bezorgd

Nederland en vier andere Europese landen willen een uitzetcentrum voor afgewezen asielzoekers openen in Rwanda. Dat meldt het Katholiek Nieuwsblad. Bisschop Gerard de Korte deelt in gesprek met datzelfde medium zijn zorgen en benadrukt dat de...

Christian Emmanuel Sanon
Nieuws

Amerikaanse voorganger betrokken bij moordcomplot tegen Haïtiaanse president

De Amerikaans-Haïtiaanse voorganger Christian Emmanuel Sanon (68) is schuldig bevonden aan betrokkenheid bij het complot rond de moord op de Haïtiaanse president Jovenel Moïse in 2021. Dat meldt persbureau Associated Press (AP). Sanon was...

Meerartikelen

Toren van Babel – Nieuwe Verhalen
Persbericht

Bijbelverhaal over Toren van Babel centraal in nieuwe tentoonstelling in Breda

Hoe kunnen mensen elkaar nog begrijpen in een samenleving waarin meningen steeds verder uiteenlopen? En welke rol speelt taal bij het verbinden of verdelen van mensen? In Stedelijk Museum Breda opent op 21 november de tentoonstelling Toren van...

aartsbisschop
Nieuws

Aartsbisschop vastgebonden en beroofd in Syrië: kerkleiders eisen bescherming voor christenen

Een aartsbisschop die in zijn kantoor wordt vastgebonden en beroofd. Een christelijke juwelier die wordt ontvoerd en gemarteld. Syrische kerkleiders slaan alarm over de veiligheid van christenen in hun land. Ook SGP en ChristenUnie vragen om...

Notre Dam
Nieuws

Wereldsteden kleuren rood voor vervolgde christenen, maar Salzburg weigert verlichting stadhuis

Van de Notre-Dame in Parijs tot kerken in Londen en Madrid: op tal van plaatsen kleurden woensdag gebouwen rood om aandacht te vragen voor vervolgde christenen. In Salzburg ontstond juist ophef. De communistische locoburgemeester wees een verzoek...

John
Levensverhaal

John vond Jezus en raakte zijn dochters kwijt: "Ik verloor alles voor Christus"

Zijn twee dochters weer in zijn armen sluiten. Dat verlangen draagt John uit Jemen met zich mee. Sinds hij openlijk over Jezus vertelt, ontvangt hij doodsbedreigingen en moet hij zijn gezin missen. Zaterdag deelde hij tijdens de Open Doors-dag zijn...

Derksen
Nieuws

Johan Derksen slaat alarm over christenen in azc’s: "Kinderen worden in elkaar geslagen"

Johan Derksen heeft in de talkshow Vandaag Inside een boekje opengedaan over de positie van christenen in Nederlandse azc's. Hij stelde dat hun situatie op dit moment de grootste angst is binnen opvanglocaties. "Ze worden de hele dag geterroriseerd...

Zuid Soedan
Nieuws

Predikant in Zuid-Soedan veroordeeld om muziekinstrumenten bij uitvaart

Een anglicaanse predikant in Zuid-Soedan is volgens Morning Star News veroordeeld tot acht maanden cel omdat tijdens een rouwdienst een christelijk lied met muziekinstrumenten klonk. Zijn gemeente betaalde een deel van de opgelegde boete, waardoor...

Bartow
Nieuws

Bezoekers onderbreken openingsgebed imam met Onze Vader in Florida

Bezoekers van een vergadering van het stadsbestuur van Bartow, in de Amerikaanse staat Florida, hebben maandag 16 november het openingsgebed van een imam onderbroken door hardop het Onze Vader te bidden. De politie begeleidde verschillende aanwezigen...

Marjolein Kooistra
Boekfragment

Ik had mijn zoon eindelijk in mijn armen, maar hij leefde niet meer

Na veertig weken zwangerschap keek Marjolein Kooistra vol verwachting uit naar de geboorte van haar zoontje Mattanja. Maar toen de verloskundige zijn hartje niet meer kon vinden, veranderde alles. In het ziekenhuis kregen Marjolein en haar man Harold...

NPV - Zorg voor het Leven
Nieuws

NPV overhandigt ruim 79.000 handtekeningen aan Tweede Kamer tegen late abortussen

De NPV - Zorg voor het Leven heeft woensdag ruim 79.000 handtekeningen overhandigd aan de Tweede Kamer. Met de petitie roept de organisatie de politiek op om abortussen bij gezonde ongeboren kinderen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap in...

Ds. B. D. Bouman
Nieuws

Hersteld hervormde gemeente Stolwijk brengt beroep uit op ds. B. D. Bouman

De hersteld hervormde gemeente te Stolwijk heeft een beroep uitgebracht op ds. B. D. Bouman (foto). De predikant moet in de Zuid-Hollandse plaats ds. W. van Klinken opvolgen. Laatstgenoemde predikant vertrok in augustus 2022 naar Andelst-Zetten. Ruim...

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...

India
Nieuws

Zes vermoorde christenen in India na maanden wachten begraven

Zes christelijke mannen die in mei werden ontvoerd en vermoord in de Indiase deelstaat Manipur, zijn maandag 16 november begraven. Hun lichamen lagen vijf maanden in een mortuarium. Nabestaanden weigerden hen te begraven zolang de autoriteiten...