Zeg niet te snel: ‘Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen’

God7 november 2017 Benaiah
veroordelen

500 jaar Reformatie. In feite ook een verhaal van controverse rondom leiderschapsintegriteit. Het begon al in Jezus tijd toen Hij religieuze leiders confronteerde met de waarheid. Paulus en de zijnen hadden er eveneens mee te stellen. En voorbij Luther gaat het nog steeds door.

Hoe trouw schapen volgen, blijkt telkens weer uit hun keuze tussen loyaliteit aan zittend leiderschap en tradities of de waarheid die aan het licht komt. Dit laatste is best lastig omdat het niet altijd direct duidelijk is wat voor vlees je in de kuip hebt. En of je inderdaad vlees in de kerk-kuip hebt.

De keuze voor loyaliteit heeft wel een houdbaarheidsdatum. Mensen zijn immers feilbaar en niemand is onberispelijk. Hoe indrukwekkend iemand ook lijkt (qua opleiding, charisma, ‘zalving’, en wat heb je allemaal?), onze kennis blijkt altijd weer beperkt, net als de woorden die we doorgeven namens God (1 Kor. 13:9). Eigenlijk maar goed ook. Dit houdt ons namelijk allemaal afhankelijk van God en van elkaar. En die snoei geeft bloei blijkt wel uit de Reformatie.

Monddode mondigen
Helaas brengt scheiden ook lijden. Daarbij wordt de onmacht van niet-loyale personen meestal vergroot in tijden van tumult wanneer het klassieke pleidooi klinkt om toch vooral maar niet te oordelen. Het hij-die-zonder-zonde-is-werpe-de-eerste-steen argument lijkt doorslaggevend.

de onmacht van niet-loyale personen wordt meestal vergroot in tijden van tumult wanneer het klassieke pleidooi klinkt om toch vooral maar niet te oordelen.

Wanneer loyaliteit regeert over waarheid, hopen slachtoffers en critici vaak vergeefs op bijval van andere leiders om misstanden aan de kaak te stellen. Temeer omdat leiderschap in kwestie geneigd is eigen vlees te keuren door enkel bevriende leiders in te schakelen, om zo een slachtpartij te voorkomen.

Leiders die wat verder af staan, weten misschien wel dat dingen niet Bijbels worden afgehandeld (of soms zelfs tegen de wet ingaan), maar stellen zich dan vaak op als een soort freelancer in Gods Koninkrijk: zich afzijdig houdend met het excuus zich te richten op hun eigen werkveld. Niemand lijkt op zo’n moment zijn vingers te willen branden. Laat staan een collega-leider op de vingers te tikken. Maar juist dat taboe (lees: gebrek aan gezamenlijk verantwoordelijkheidsbesef voor het Lichaam van Christus), speelt ons parten. Want komt een en ander eenmaal via de pers naar buiten, dan verliest iedereen.

Ik kom dezelfde, schrijnende verhalen tegen in mijn onderzoek voor de Universiteit van Roehampton naar de geestelijke, psychologische en fysieke effecten van (nood)gedwongen kerkverlating op gelovigen. Terugkerende thema’s zijn onder andere een gebrek aan rechte sporen trekken, het wegkijken van collega-leiders en het stellen van kerkbelangen voor die van het individu. Ook argumenten van ‘niet oordelen’ en ‘de weg van de liefde gaan’ worden genoemd als klassieke dooddoeners die menig kerkverlater en/of slachtoffer monddood maken.

Oordelen is niet hetzelfde als stenen gooien
Boeiend is wel dat in de maatschappij een gedegen, onafhankelijk onderzoek heel normaal is. Alleen een aangeleerd christelijk gedachtegoed kent een ‘niet oordelen’ standaard, al is dit op basis van Bijbeltjeprik.

De context van het stenen-gooi-citaat is een overspelvoorval dat door religieuze leiders aan de Here Jezus wordt voorgelegd (Joh. 8:2). Uit meerdere tekstgedeelten weten we dat deze Farizeeën Jezus nogal eens probeerden te strikken. Het lijkt niet aannemelijk dat zij Jezus nu om advies vroegen. Het was eerder een test om te zien wat deze iets-te-populaire-rabbi (die hun reputatie zo vaak in diskrediet bracht) hierover zou zeggen. Dit eigen-gerechtigheidsaspect wordt door de veelgeciteerde opmerking duidelijk. Daarom is het wijs niet hetzelfde argument op te voeren om anderen te overtuigen. Ten eerste waren leiders met een dubbel motief de stenengooiende partij in deze passage. Ten tweede hebben gedupeerden meestal niet letterlijke lijfstraffen op de agenda staan maar vragen gewoon om iemand die recht spreekt.

Helemaal niet oordelen is eigenlijk onmogelijk. Je kan niet eens kinderen opvoeden zonder te oordelen. De muren bij ons in huis zouden dan ook met banaan en jam gekleurd zijn als ik niet af en toe eens een oordeel velde ten aanzien van bepaald gedrag. En, ja, dat betekent dat iemand soms niet meer mee mag kleien. En omdat God een Vader is, verwacht Hij eveneens dat wij Zijn huis op orde houden. Stenigen hoort daar niet bij. Onbehoorlijk gedrag veroordelen wel.

Iets niet zorgvuldig tot de bodem uitzoeken uit angst om verkeerd te oordelen, ontslaat het Lichaam van Christus niet om orde op zaken te stellen.

Oordelen mag. Nee, oordelen moet!
De Bijbel vertelt ons dat wij niet alleen onszelf dienen te oordelen om niet onder Gods oordeel te komen (1 Kor. 11:31-32), maar is ook degenen die ons voorgaan in het geloof. De criteria waaraan zij behoren te voldoen zouden niet kunnen worden gehanteerd als we niet zouden mogen oordelen over wat we zien in iemands leven. We worden dus opgedragen om opzieners en diakenen te beoordelen (1 Tim. 3) en profeten te beproeven (1 Joh. 4:1-3). Ook voorgangers dienen verantwoording af te leggen - juist omdat zij waken over de zielen van de schapen (Hebreeën 13:17). De laatste tekst wordt dikwijls selectief geciteerd: het “gehoorzaamt uw voorgangers” deel. Het rekenschap afleggen reserveren we liever voor God. Toch is het onmogelijk te letten ‘op het einde van hun wandel’ (Heb. 13:7) zonder een vorm van oordeel.

Natuurlijk is het onbijbels om iemand lukraak te veroordelen zonder een kans om zich te verdedigen (Joh. 7:51). En twee of drie getuigen aandragen om een zaak hard te maken, is ook Bijbels (1 Tim. 5:19). Maar juist dat laatste noemt het Woord specifiek wanneer het gaat over leiders. Weer geldt: Als we überhaupt niet zouden mogen oordelen als gelovigen, dan zou zo’n instructie ons feitelijk aanzetten tot zonde. En dat lijkt me sterk.

Oordelen mag dus niet alleen, Jezus Zelf draagt ons op: ‘oordeel met een rechtvaardig oordeel’ (Joh. 7:24). Iets niet zorgvuldig tot de bodem uitzoeken uit angst om verkeerd te oordelen, ontslaat het Lichaam van Christus niet om orde op zaken te stellen. Verzuimen een uitspraak te doen waar het nodig is om een voorbeeld te stellen en veiligheid te creëren voor de rest van de kudde, is impliciet een oordeel vellen: een gedogend, onrechtvaardig oordeel van vrijspraak.

Zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid
Waarom dit belangrijk is? De wereld kijkt toe. En als wij er wel prat op gaan ‘Zijn Koninkrijk’ te zoeken, maar daar niet ‘Zijn gerechtigheid’ aan toevoegen door onrecht aan de kaak te stellen, dan is elk verlangen zich te stellen onder onze Koning weg.

Vandaar dat we weten wat er speelde in de gemeenten van het Nieuwe Testament, juist omdat er niets werd bedekt of stilgehouden. Apostelen van toen maakten dit expres openbaar. Waar leiders de fout ingingen werd gezegd: ‘Wijs hen die zondigen, in tegenwoordigheid van allen terecht, opdat ook de anderen vrees zullen hebben’ (1 Tim. 5:18). Hoe sterk zou het zijn als we vanuit de gedachte dat we één Koninkrijk zijn en één Lichaam, zouden gaan voor een rechtvaardige beoordeling?

Geen leider zou bang moeten zijn wanneer de waarheid naar buiten komt. Bijbels leiderschap is niet zoals werelds leiderschap: een survival of the fittest. Het is een survival of the finest! Controverse is dé gelegenheid om te laten zien dat het christenen niet gaat om eigen naam, eer, bediening of salarisbehoud (omdat mensen zouden kunnen weglopen). De veiligheid van de schapen is juist geborgd als leiders transparant genoeg blijven om Christus volledig zichtbaar te houden in hun leven. Dan blijven we op ons best. En dan ziet ook de wereld: het gaat alleen maar om Christus, om Zijn Koninkrijk en Zijn gerechtigheid.

Benaiah is spreker, schrijver en trainingsspecialist.

Praatmee

Beluister onze podcast

#327 Jeffrey & mr. Lineke Blijdorp over het rechtse kabinet, Tom de Wal en ontkerkelijking
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Lineke Blijdorp
Podcast

Is de dood van de Iraanse president een straf van God? Lineke Blijdorp antwoordt

Deze week werd bevestigd dat de Iraanse president Ebrahim Raisi is verongelukt bij een helikoptercrash in Iran. Verschillende rabbijnen leggen het ongeluk uit als een straf van God. Terecht? Advocaat en opiniemaker Lineke Blijdorp bespreekt dit in de

organist Arjan Breukhoven
Video

Organist Arjan Breukhoven vertelt ontroerend verhaal over zijn stervende vader

Het is maar een heel gewoon kindergebedje, maar voor organist Arjan Breukhoven een lied met emotie: 'Ik ga slapen ik ben moe.' Hij schreef er muziek op voor zijn vader, die op dat moment stervende was. Het lied speelde hij tijdens de uitvaart van zij

SGP logo
Nieuws

Solidariteitsactie SGP met Joodse liederen op de Dam

Op maandag 27 mei organiseert de SGP een solidariteitsactie ter bemoediging van de Joodse gemeenschap in Nederland. Bij het Nationaal monument op de Dam worden het Hatikvah, andere Joodse liederen en psalmen gezongen. Ook SGP-voorman Chris Stoffer en

Wilkin van de Kamp
Video

Wilkin van de Kamp bood in Jakarta excuses aan voor Nederlands slavernijverleden

"Jaren geleden werd ik met twee vrienden uitgenodigd om mee te werken aan The Call Indonesia, een nationale dag van gebed voor Indonesië. We reisden af naar Jakarta om vergeving te vragen voor de 350 jaar koloniale onderdrukking door Nederland", aan

Maurits Amoreus
Nieuws

Maurits Amoreus over het gebed: "Dien niet alleen je eigen lijstjes in"

"Ik denk dat het gezond zou zijn als we niet altijd onze eigen lijstjes indienen bij de Heer, maar dat we Hem ook alle eer en glorie geven. Zonder dat we dan verder nog iets in ons gebed zeggen", dat vertelt interkerkelijk spreker Maurits Amoreus in

Ds. A.C. Uitslag
Video

CGK-predikant werd tijdens fietstocht door een wesp gestoken

"Als ik aan mensen zou vragen: 'Ben je wel eens bang voor een wesp?', dan denk ik dat dat er wel een aantal zullen zijn die zeggen: 'Ja, ik wel.' Nou, ik ben het eerlijk gezegd ook wel. Ik weet nog goed dat ik een keer in de buurt van Nunspeet fietst

ChristenDOM?
Nieuws

Is het eigenlijk wel nodig om elke zondag naar de kerk te gaan? Bekijk de video

Is het eigenlijk wel nodig om elke zondag naar een kerkdienst te gaan? Of kun je ook thuis in je eentje 'kerk' zijn? In deze video van ChristenDOM? geven presentatoren Tamera, Mandy en Bagtowar antwoord op deze vragen. Bekijk in onderstaande video va

Wim Verwoerd
Boekfragment

De Holocaust als vergelding van een veel grotere misdaad tegenover God

Het zal je maar gezegd worden: “Jullie Joden krijgen wat jullie verdienen, vanwege die zonde, het kruisigen van Jezus, tweeduizend jaar geleden.” En dat door de hoogste leiders van de Rooms-Katholieke Kerk. Wat de orthodoxe rabbi Weissmandel in boven

Meerartikelen

dr. Piet van Midden
Opinie

Het bestaan van Israël in twijfel trekken getuigt niet van veel verstand

Zes weken was hij weggeweest, met een vriend naar Israël. Vrijwel iedereen reageerde een beetje jaloers, want zo ver en veelzeggend reizen was bepaald niet standaard in het begin van de zestiger jaren. Er was zondags in de kerk voor hem gebeden dat h

Opperrabbijn Jacobs
Column

Hoe een Holocaust-herdenking in Amsterdam overschaduwd werd door één toespraak

Opperrabbijn Jacobs is verbijsterd over een toespraak tijdens een herdenkingsbijeenkomst van de Holocaust in Amsterdam. NIOD-directeur Martijn Eickhoff stelde tijdens de herdenking onder meer dat er regeringen van Israël de Holocaust hebben misbruikt

Lineke Blijdorp
Podcast

Cvandaag podcast: Lineke Blijdorp is niet pessimistisch over ontkerkelijking

Vorig jaar rekende 42 procent van de Nederlanders zichzelf tot een geloofsgemeenschap, zo bleek onlangs uit cijfers van het CBS. Tien jaar eerder was dat nog een meerderheid: 53 procent. In de nieuwspodcast van Cvandaag bespreekt advocaat en opiniema

Nigeria
Nieuws

Nigeriaanse leger redt honderden gijzelaars uit handen van moslimextremisten

Met een succesvolle militaire operatie heeft het Nigeriaanse leger deze week honderden gijzelaars bevrijd. Die werden maanden- of soms zelfs jarenlang vastgehouden door Boko Haram, een islamitische terreurgroep. De meeste van de bevrijde gijzelaars z

Dopeling
Positief nieuws

Recordaantal dopelingen in Amerika: 12.000 mensen gedoopt tijdens Pinksteren

Meer dan 12.000 mensen werden tijdens Pinksteren in heel Californië gedoopt in de naam van Christus, wat wordt beschouwd als de grootste georganiseerde doop in de Amerikaanse geschiedenis. Pastoor Mark Francey, oprichter van de beweging Baptize Calif

Schotse kerk
Nieuws

Onderzoek: voor het eerst is meerderheid van de Schotten niet gelovig

Uit nieuwe gegevens blijkt dat voor het eerst een meerderheid van de Schotse bevolking aangeeft geen religie aan te hangen. Dat meldt Christian Today. De gegevens komen uit de Schotse volkstelling van 2022, waarvan de resultaten de komende maanden in

Stichting HVC
Nieuws

HVC lanceert petitie voor bescherming van Indiase christenen

Christenvervolging neemt in India schrikbarend toe. Voorgangers en evangelisten worden opgepakt. Christenen in elkaar geslagen. Kerken vernietigd. Geloofsvrijheid staat in India zwaar onder druk. Daarom start Stichting HVC een petitie. Daarin roept z

Ds. A. A. Egas
Video

CGK-predikant merkt op dat steeds meer jonge mannen zich laten steriliseren

"Ik las van de week dat steeds meer jonge mannen zich laten steriliseren. Een van de redenen, zo zeggen zij, is dat ‘het niet meer van deze tijd is om kinderen op de wereld te zetten'", aldus ds. A. A. Egas. De CGK-predikant merkte dit onlangs op in

Ds. Oscar Lohuis
Video

Ds. Oscar Lohuis vertelt over Jezus als de komende Koning van Israël

Als christenen denken wij zo vaak dat Jezus alleen iets heeft met degenen die in Hem geloven. Wij koppelen Jezus te makkelijk los van Israël. Als we het Nieuwe Testament goed bestuderen, zien we echter dat Jezus bij Israël hoort. Er zijn veel paralel

kinderbijbel
Nieuws

Bijbel voor kinderen: 45 jaar kinderen leren over Gods liefde

Het Vaticaan bereidt zich voor op de eerste Wereldkinderdag, 25-26 mei. Paus Franciscus benadrukt in zijn boodschap voor deze gelegenheid de kostbaarheid van elk kind in Gods ogen.  In 1979 markeerde ACN het “Internationale Jaar van het Kind” met de

Boekpresentatie ds. Klaassen
Nieuws

Ds. Klaassen tijdens boekpresentatie: “We hebben een forse scheut vrouwelijkheid nodig”

“Alleen middelmatige boeken ontsnappen aan kritiek, daar valt dit boek van dr. M. Klaassen niet onder”, zo stelde SGP-Kamerlid Diederik van Dijk. Hij was één van de vier sprekers tijdens de boekpresentatie van de hersteld hervormde predikant. In opdr

Doopbox
Nieuws

Doopbox geeft kerkenraden middel in handen voor opvoedingsondersteuning

Met de nieuwe doopbox van Geloofwaardig opvoeden en Woord en Daad kunnen kerkenraden doopouders voorzien van waardevolle handreikingen voor de geloofsopvoeding van kinderen. De doopbox bevat materiaal en toerusting over onder andere bijbellezen, bidd