Kardinaal Pizzaballa, de Latijnse patriarch van Jeruzalem, wijst een andere weg en schreef een brief waarin hij een uitgebreide reflectie geeft op de huidige situatie. Het doel van deze brief is “om ieder mens te helpen reflecteren op hoe we ons christelijk geloof vandaag de dag in dit land kunnen beleven in het licht van het Evangelie.” De brief is een worsteling rond de vraag: “Hoe kunnen wij, als christenen, als gemeente, onze weg vinden in deze conflictsituatie – politiek, militair, geestelijk – een conflict waarvan we vrezen dat het nog jaren zal voortduren?” In dit bericht geef ik wat hoofdlijnen weer uit deze brief, maar het is vooral een uitnodiging om de brief zelf ook te lezen.

Deel 1: Een analyse van de huidige situatie
In het eerste deel geeft Pizzaballa een analyse van de huidige situatie. 7 oktober 2023 en de daaropvolgende Gaza-oorlog zijn keerpunten. Het vertrouwen in de internationale orde gebaseerd op regels en verdragen, bedoeld om de zwakkeren te beschermen tegen de sterksten, is verdwenen. Geweld wordt gezien als een doorslaggevend middel om conflicten op te lossen, maar het is een illusie om te denken dat geweld een duurzame oplossing kan bieden op de langere termijn. De oorlog wordt niet alleen uitgevochten met wapens, maar ook met foto’s en video’s. En daar komt dan ook nog de moderne oorlogsvoering bij waarbij sommige systemen volledig geautomatiseerd beslissen over leven en dood. Dit alles heeft grote gevolgen voor de samenleving:

1. Pijn, haat en wantrouwen vormen de bron van ontmenselijking van de ander. Eigen pijn maakt het moeilijk om de pijn van de ander te erkennen.

2. Fragmentatie en versnippering: mensen trekken zich terug in groepen van gelijkgestemden, wat versterkt wordt door algoritmes die je voorschotelen wat jouw eigen overtuigingen bevestigt (of: die je uitnodigen om jouw grote gelijk nog een keer de wereld in te slingeren).

3. Woorden als ‘samenleven’, ‘dialoog’, ‘mensenrechten’ hebben betekenis verloren. “Geconfronteerd met de gruwel van de beelden die we dagelijks te zien krijgen, lijken deze uitdrukkingen werkelijk tot een andere wereld te behoren. We staan dan sprakeloos, en in die stilte schreeuwt het geweld zijn brute taal.”

4. Interreligieuze dialoog is moeilijk vanwege de “schijnbaar onverenigbare historische verhalen, waarin elke partij een monopolie claimt op de interpretatie van de gebeurtenissen.”

5. De lokale kerk is in beroering: in Gaza, in Palestina, in Israël en de Hebreeuwssprekende katholieke gemeenschap.

De Kerk heeft in dit alles haar stem laten horen, maar is dit genoeg geweest? Of hebben we gekozen voor voorzichtigheid en institutioneel overleven, ten koste van ons profetisch getuigenis? Hoe kunnen we een woord van waarheid spreken zonder nieuwe barrières en nieuwe slachtoffers te creëren? 

Deel 2: Roeping: Gods droom genaamd Jeruzalem
In het tweede deel gaat kardinaal Pizzaballa in op de stad Jeruzalem. De eerste stad in de Bijbel wordt gebouwd door Kaïn (Gen. 4:17), de laatste stad is het Nieuwe Jeruzalem dat uit de hemel neerdaalt (Openb. 21-22). De eerste stad is een toevluchtsoord om een grens te stellen aan geweld, de tweede stad daalt neer uit de hemel. Kenmerkend voor Jeruzalem is dat het de plaats van Gods openbaring is. Dat is voelbaar en tastbaar binnen de grote diversiteit aan geloofsgemeenschappen in deze stad.

Het nieuwe Jeruzalem is een stad die neerdaalt. Het is een geschenk van God zelf. De stad heeft geen tempel (Openb. 21:22). God Zelf en het Lam wonen te midden van hun volk, er zijn dus geen plekken meer waar God wel is en waar Hij niet is. Dat staat in schril contrast met het aardse Jeruzalem waar mensen juist plekken willen bezitten.

In de beschrijving van het nieuwe Jeruzalem staan de namen van de twaalf stammen van Israël, en op de fundamenten staan de namen van de twaalf apostelen. Je zou het andersom verwachten, maar hier worden ze heropgebouwd tot een verloste eenheid: “Jeruzalem wordt zo de vervulling voor zowel de twaalf stammen als de twaalf apostelen. Alleen in deze stad kan ieder de betekenis van zijn eigen geschiedenis en missie vinden.”

Door het nieuwe Jeruzalem stroomt een rivier met bladeren tot genezing van de volken (Openb. 22:1-2). Genezing van traumatische herinneringen is nodig.

Tegelijk staat het beeld van het nieuwe Jeruzalem niet los van de werkelijkheid. Er is ook de mogelijkheid om buiten te staan (Openb. 21:8, 27, 22:11, 15). Dat is het gevolg van een levensstijl die lijnrecht ingaat tegen de logica van het Lam. “Het is de bewuste keuze voor leugen als systeem, voor geweld als methode.”

Deel 3: Pastorale implicaties
In dit deel geeft kardinaal Pizzaballa aanzetten om dit nu concreet handen en voeten te geven voor verschillende groepen. Centraal daarin staat de liturgie en het gebed. Ook de huisgodsdienst speelt een rol. Daarin delen ouders het geloof met hun kinderen en leren ze hun kinderen ook hoe ze naar andere mensen kijken. Scholen als plekken waar “conflicten niet worden onderdrukt, maar worden aangepakt met instrumenten van begrip voor anderen, dialoog en respect; waar de kwaliteit van het onderwijs hand in hand gaat met de kwaliteit van de relaties.”

Dit is maar een korte impressie van een brief die veel waardevolle gedachten aanreikt, maar ook iets laat zien van de worsteling om het christelijk geloof te belijden in een wereld waar geweld vaak het laatste woord lijkt te hebben.

Benieuwd naar de volledige brief van kardinaal Pizzaballa? Klik dan hier.

Bovenstaand artikel verscheen op de website van Geert de Korte en is met toestemming van de auteur overgenomen door Cvandaag.