In woord: Terug naar de wortels
De belangrijkste waarden van de EU staan genoemd in het Handvest van de Grondrechten. Dat zijn: de menselijke waardigheid, vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Verder het beginsel van de democratie en rechtsstaat. Deze waarden hebben hun oorsprong in het christelijke denken over de mens en over politiek. Vandaag de dag worden deze waarden op een hele andere manier ingevuld. Daarin wordt er geen rekening gehouden met de christelijke wortels. In de huidige invulling is de Verlichting dominant, een ontwikkeling in de geschiedenis van het denken waarin de mens in het middelpunt kwam te staan. Het centrale idee is: Als mens ben je vrij en niet afhankelijk van God of een Schepper. Je moet zelf betekenis geven aan je leven.

Deze ‘verlichte’ invulling botst met de oorspronkelijke christelijke invulling van Europese waarden. Dat blijkt bijvoorbeeld duidelijk als we kijken naar het begrip vrijheid. Sinds het wereldbeeld van de Verlichting dominant is, komt vrijheid in de praktijk vaak neer op zoveel mogelijk individuele zelfbeschikking. Je moet doen wat jij zelf goed vindt, en wat goed voelt. Het is belangrijk dat je jezelf maximaal ontplooit. De enige beperking aan jouw vrijheid is dat je anderen geen schade mag berokkenen.

De christelijke invulling van vrijheid is heel anders. Daarin is vrijheid de ruimte om God en de naaste te kunnen dienen. Uiteraard mag en moet je je talenten ontplooien en gebruiken, maar wel altijd binnen het kader van de dienst aan God en de naaste. Niet voor niets schreef de Straatsburgse (!) reformator Martin Bucer in 1523 een geschrift met de titel 'Dat niemand voor zichzelf, maar wij allen voor anderen moeten leven.' Dit laat zien dat het christelijke begrip van vrijheid inherent verbonden is met verantwoordelijkheid en dienstbaar zijn.

En daad: Geen cultuuroorlog
De SGP verwijst vaak naar de Bijbel en de daarop gebaseerde christelijke traditie die een groot deel van de Europese geschiedenis gestempeld heeft. Bovendien streeft de SGP naar (een hernieuwde) erkenning van Gods geboden als norm voor de Europese samenleving en politiek.  Met deze uitgangspunten zou het erop kunnen lijken dat de politiek van de SGP verwordt tot deelname aan een cultuuroorlog; om met politieke middelen ‘te redden wat er te redden valt’. Toch is dat niet waar de SGP op inzet.    

De filosoof Rémi Brague wijst er in zijn boek 'Europa, de Romeinse weg' (Zoetermeer 2013) op dat Europa is opgebouwd door mensen die allereerst bezig waren met het serieus nemen van de boodschap van het Evangelie in hun dagelijks leven. Zij hadden daarbij geen bijbedoelingen. Het ging hen niet om het bijdragen aan een groots beschavingsproject waarin Europa met behulp van politieke macht zo christelijk mogelijk gemaakt moest worden. Ze wisten namelijk dat ze op aarde geen blijvende stad hadden, en dat Christus’ koninkrijk niet van deze wereld is. Toch lieten ze niet na om te doen wat hun hand vond om te doen, in de korte of langere tijd die hen op aarde gegeven was. Juist deze belangeloosheid deed van het christelijk geloof zo’n wervende kracht uitgaan.

Met deze voor iedere christelijke politieke partij relevante waarschuwing in het achterhoofd is het goed om te kijken wat de SGP dan wel wil: een heroriëntatie van het beleid op basis van een christelijke invulling van de Europese waarden. Wanneer Europa werkelijk ‘verlicht’ wil zijn, zal het moeten terugkeren tot de christelijke bronnen, uiteindelijk te herleiden tot de Bijbel.

De vertaalslag van deze christelijke waarden naar praktische politieke thema’s als de digitale euro, de vormgeving van de Europese samenwerking, klimaat- en energiebeleid, migratie en de rol van de Europese rechters, is niet eenvoudig. Toch dienen de christelijke wortels ook op deze concrete beleidsterreinen merkbaar door te werken. In de recente publicatie 'Verlicht Europa? Voor christelijke politiek in de Europese Unie' komen op deze en andere relevante vakgebieden een aantal auteurs aan het woord, die de lijn vanuit de christelijke wortels doortrekken naar de actuele praktijk. Van harte aanbevolen voor een ieder die zich wil verdiepen in een christelijke visie op de Europese Unie!

Benieuwd naar het boek 'Verlicht Europa? Voor christelijke politiek in de Europese Unie'? Kijk dan op de website van het Wetenschappelijk Instituut van de SGP.