Wie in de 21e eeuw geboren wordt, kan eerder swipen dan praten en beter chatten dan bellen. Die leeft zowel in de fysieke wereld, als in de online werkelijkheid. Hoe geef je daar richting aan, in je gezin en in je eigen leven? Mediapedagoog Henrieke (Kliksafe) over mediaopvoeding en doordachte mediakeuzes.

Hoe onwaarschijnlijk het ook klinkt, kinderen en jongeren hebben volwassenen keihard nodig in hun mediagebruik. In de oneindige mediawereld hebben ze opvoeders nodig die hen leren om bewuste keuzes te maken online. Om waar nodig tegen de stroom in zwemmen. Want, al geven jongeren het zelf niet snel toe: als ouder ben je hun wegwijzer.

• Om zelfbeheersing te leren, terwijl schermen blijven trekken.
• Om gematigd mediagebruik te oefenen, terwijl de maat is: altijd en overal online zijn.
• Om kritisch te leren kiezen wat je online doet, terwijl media inspelen op je verlangens.
• Om media doelgericht te gebruiken, terwijl internet je uitlokt tot eindeloos surfen.

Wijs mediagebruik gaat over bewust gebruik. En je kunt er niet vroeg genoeg mee beginnen om dat te oefenen.

0-5 jaar
In de eerste levensjaren van een kind, staat voor jou als opvoeder vooral de keuze centraal van wel of geen mediagebruik. Juist de zwangerschap is een goed moment om jullie mediavisie te bepalen. Vinden we internet een goede speelplaats voor ons kind? Hoe kijken we aan tegen games en films? Vanaf welke leeftijd willen we mediatijd geven? Voor kinderen tot twee jaar worden schermen ontraden. Voor kleuters noemen experts een schermtijd tot maximaal 1 uur per dag. Maar media zijn geen vereiste, want in deze levensjaren staat het leren en ontdekken in de echte wereld voorop (Iene, Miene, Media, 2022). Kies je bewust voor schermtijd, bepaal dan een vast moment in de week of op de dag. Tijdens het eten koken bijvoorbeeld. Zo voorkom je dat de tablet een kinderoppas wordt op allerlei momenten. Creëer meteen aan het begin van de mediaopvoeding een zo veilig mogelijke internetomgeving. Filter het internet, stel ouderlijk toezicht in en download de apps die je geschikt vindt voor je kind.

6-10 jaar        
Ook in deze levensfase staan fundamentele keuzes centraal. Wel of geen schermtijd? Wat vinden we geschikte ontspanning online? Vanaf welke leeftijd een eigen smartphone? In deze levensfase kunnen kinderen de verantwoordelijkheid van een smartphone nog niet aan. Wel zijn dit de jaren voor een actieve mediaopvoeding. Kinderen zijn erg gericht op het aanleren van nieuwe kennis. Vertel over de positieve en negatieve kanten van mediagebruik en benoem media-invloeden. Leer samen hoe je sterke wachtwoorden kunt maken en zet privacy-instellingen goed. Oefen met doelgericht mediagebruik door vooraf te bedenken wat je online gaat doen. Als je actief meekijkt op het scherm, kun je de nodige instructies geven (over het wegklikken van winacties) en datgene wat je ziet langskomen samen evalueren (wat vind je hiervan en wat leert het jou?). Creëer een open gezinssfeer. Moedig kinderen aan om naar je toe te komen met nare internet-ervaringen. Ze krijgen daarvoor geen straf, maar je kunt dan samen nadenken hoe je dit voortaan kan voorkomen. 

11-14 jaar      
In deze leeftijdsfase staat bewuste begeleiding centraal. Veel kinderen krijgen rond hun twaalfde levensjaar een mobiel. Durf deze keuze tegen het licht te houden: vinden we het nodig of kiezen we anders? Wat je ook kiest: kijk heel veel mee. De wereld van internet is te veelomvattend om alleen te ontdekken. Steun op ouderlijk toezicht, door schermtijd te regelen en bezochte sites in te zien. Spreek af dat je regelmatig meeleest op social media om samen te leren hoe je gesprekken positief houdt en je privacy bewaakt. Jongeren zijn kwetsbare mediagebruikers, omdat ze de gevolgen van hun daden in deze levensfase niet goed overzien. Geef daarom expliciete grenzen: naaktfoto’s en sexting zijn een no-go. Net als afspreken met iemand die je alleen via internet kent (en doe je het stiekem, neem dan iemand mee). Jongeren komen op internet in aanraking met nieuwe wereldbeelden. Dat kan verwarrend zijn. Bespreek dat films altijd een bepaalde visie uitdragen. Bijvoorbeeld over trouw en ontrouw, of over je vrijetijdsbesteding. Wat je kijkt, beïnvloedt jou. Durf daarom radicale keuzes te maken in wat je wel en niet doet online.

15-18 jaar      
Richting de volwassenheid staan bewuste vragen centraal in de mediaopvoeding. Jongeren kennen internet inmiddels van binnenuit en ontwikkelen steeds meer hun eigen leven. Toch is mediaopvoeding nog steeds cruciaal. Door de juiste vragen te stellen en door hun zelfreflectie te stimuleren, kun je jongeren veel meegeven. Wees nieuwsgierig zonder vooroordeel: mag ik eens meekijken? Wat staat er op jouw tijdslijn vandaag? En een spade dieper: hoe beïnvloeden influencers jou? Wat vind jij ervan dat je in deze game punten verdient door iemand dood te schieten? Benadruk de verantwoordelijkheid van de jongere: jij bent het die moet ingrijpen als jouw mediagebruik uit de hand loopt. Jongeren geven vaak aan te willen minderen in schermtijd, maar niet te weten hoe. Ze hebben volwassenen nodig die matig mediagebruik voorleven. Laat het zien met dagelijkse mediapauzes, met wekelijks een medialoze zondag en maandelijks een mediavrij weekend. Wees ook enthousiast over een hobby en zorg voor genoeg tijdschriften en boeken in huis. Zo benadruk je de waarde van een verdiepende levensstijl, voor nu en later.

Wij zijn Kliksafe
Wat we het allerbelangrijkst vinden: online veiligheid voor jou en je gezin. Daarom geven we tips over zo ongeveer alles wat met internet te maken heeft. Ook leveren we verschillende filterproducten. Zodat je zelf kan bepalen wat je wel en niet ziet. Wel zo veilig! 

Lees meer over veilig online