Stel je voor: een vriend van jou, Stefan, heeft twee weken geleden een ernstig ongeluk gehad. Hij ligt in kritieke toestand in het ziekenhuis op de IC. Zijn ouders vertellen je het volgende: ‘We hebben vandaag een gesprek gehad met de arts. Stefans vriendin Arieke was daar ook bij. De arts vertelde dat ze geen perspectief meer zien. De hersenen van Stefan zijn zo erg beschadigd dat ze binnenkort helemaal zullen uitvallen. Stefan zal dan overlijden.

De arts vertelde ook dat hij het Donorregister heeft geraadpleegd. Daarin zag hij dat Stefan ‘geen bezwaar’ heeft tegen orgaandonatie. Maar Stefan heeft zelf nooit een keuze vastgelegd. Hij heeft nooit op de oproepen gereageerd. En dan wordt er in het register opgenomen dat je geen bezwaar hebt. Daar krijg je blijkbaar een brief over. Wij zijn hier behoorlijk van in de war. 

En nu heeft de arts gevraagd of Arieke of wij weten wat zijn wens zou zijn. Arieke denkt dat Stefan wel donor zou willen zijn. Maar wij denken van niet… Wat moeten we nu? We zijn in verwarring… Wij willen dit niet! Maar moeten wíj nu de doorslag geven? En gaat dat dan wrijving geven met Arieke? En het ís allemaal al zo moeilijk en verdrietig…!’

Een fictieve casus. Maar niet ondenkbaar. En je voelt wel aan: hier zijn geen snelle en makkelijke antwoorden te geven. Zou je zo’n situatie kunnen voorkomen? En zo ja, hoe dan? 

Donorregister
Sinds 2020 wordt elke Nederlander van 18 jaar en ouder geregistreerd in het donorregister. Daarin wordt vastgelegd of iemand na overlijden orgaandonor wil zijn of niet. Het is ook mogelijk om vast te leggen dat iemand anders deze keuze voor je maakt mocht het zover komen. Als je 18 jaar wordt, krijg je een brief met de vraag om je keuze vast te leggen. Als iemand zich niet registreert, zal deze persoon in het register komen te staan met de keuze: ‘geen bezwaar’.

Op dit moment is het zo dat 3,3 miljoen Nederlanders geen actieve keuze hebben doorgegeven. Zij staan dus geregistreerd met ‘geen bezwaar’[1]. Dit betreft bijna 24 procent van de Nederlanders van 18 jaar en ouder. Bij de groep jongeren (18-25 jaar) is dit aandeel groter, namelijk 38 procent.[2]

Uit onderzoek blijkt dat voor een deel van hen dit een bewuste keuze is. Bij een grote groep anderen is onvoldoende duidelijk wat hun wensen uiteindelijk zijn. En als die duidelijkheid er niet is, kan er zomaar een situatie ontstaan zoals bij Stefan. 

Hoe kun je zo’n situatie voorkomen?
Het is heel begrijpelijk dat het een grote stap kan zijn om je beslissing vast te leggen. Het gaat om vragen over leven en dood, vragen die je dus niet even snel tussendoor beantwoordt. Het vraagt tijd en de bereidheid om hierbij stil te staan. Het kan helpen om hierover te praten met mensen in je directe omgeving. Denk daarbij aan familie en vrienden. Dit helpt jezelf om te ontdekken wat belangrijk voor je is, daarnaast weten mensen in je omgeving ook hoe je er zelf in staat. Bedenk daarbij dat iedere situatie uniek is en vraagt om een eigen, persoonlijke afweging. Een goed doordachte keuze is daarom altijd een goede keuze.

Keuzehulp
Om een goede keuze te maken, kun je gebruik maken van verschillende materialen:
- De NPV heeft een keuzehulp ontwikkeld over orgaandonatie. In de keuzehulp komen zowel voor- als tegenstanders van orgaandonatie aan het woord, samen met deskundigen die veel weten over bijvoorbeeld het stervensproces. Daarnaast wordt ingegaan op Bijbelse uitgangspunten die van betekenis zijn bij orgaandonatie. Maar je gaat ook zelf aan de slag door middel van testjes, ervaringen en opdrachten via onze website.
- Ook is er een uitgebreid artikel beschikbaar over de medisch-ethische aspecten die te maken hebben met orgaandonatie: 
- Heb je een persoonlijke vraag? Neem contact op met de NPV-Advieslijn, per e-mail, telefoon of chat.

Ali van Dijk is beleidsadviseur Advies & Toerusting bij de NPV Zorg voor het leven.