Veel westerse christenen verlaten God omdat ze in Hem teleurgesteld zijn. Hen is vaak alleen eenzijdig verteld dat God zorgt en gebeden verhoort. De belevingswereld is dan anders dan de beloofde wereld. Job heeft erg veel strijd en teleurstelling moeten verwerken. Habakuk vroeg zich af waarom God niets deed en daarna waarom God zo ‘onlogisch’ reageerde. Ondanks teleurstelling bleef bij beiden hun geloof in God vaststaan. Zij accepteerden dat God hoger staat dan de mens. Dat is erg moeilijk voor de rationele en beter-wetende westerse christen. Deze christen heeft dan een dilemma: hij wil niet verder met die onbegrijpelijke God, maar ook niet helemaal leven zonder God.

Als alternatief proberen we God continu aan te passen als Iemand Die we begrijpen. Dit gebeurde ook zeer regelmatig onder het volk Israël, ze maakten hun eigen religieuze afgoden. Israël ‘leende’ vaak de goden van de andere volkeren, zoals de westerse christen vaak de begrijpelijke goden van de omringende maatschappij ‘leent’. Begrijpelijke goden, die vanuit de maatschappij als heel gewoon door ons worden overgenomen, zoals: individualisme, materialisme, wetenschap, secularisatie, humanisme, keuzevrijheid, regie in eigen hand, enzovoort.

Godsbeelden voor christenen
In prediking en literatuur zien we veel variaties van God voorbijkomen. Van een strenge God tot een populaire God. Voor de één is God een afstandelijke heerser, Die vanuit de hemel over het heelal heerst. Voor de ander is God juist een Vader, Die graag met ons een relatie aangaat. Of we zien God als een positieve energie, oerkracht, of als een orakel, leidraad of een soort wegenwacht als we vastzitten. We hebben genoeg keuzes om onze goed-passende-God te kiezen.
In onze nieuwe technologische tijd krijgen we er nog een alternatief bij: een soort digitale God.

Gods gedachten versus menselijk denken
Op verschillende plaatsen wijst de Bijbel ons op het grote contrast tussen Gods gedachten en de gedachten van de mens. Zie Jesaja 55: ‘Want Mijn gedachten zijn niet uw gedachten en uw wegen zijn niet Mijn wegen, spreekt de HEERE’ (vers 8).

Gedachten van de mens zijn ‘verduisterd in hun verstand’ (of Kolossenzen 1:21). Zonder God lopen we op essentiële punten vast: ‘Hun overleggingen zijn op niets uitgelopen en het is duister geworden in hun onverstandig hart’ (Romeinen 1:21). Gods denken en handelen is voor de mens onbegrijpelijk, van een hoger niveau, en daarom niet in menselijke ‘algoritmes’ te vatten.

Als we God en Zijn Woord niet meer (willen) begrijpen, dan proberen we God en Zijn Woord aan te passen. In Galaten wordt beschreven hoe Paulus zich verbaast dat de christenen snel allerlei extra’s aan hun geloof toevoegden, een soort geloof-plus (God-plus). In onze huidige maatschappij zijn we meer bezig met een geloof-min (God-min). We degraderen dan Gods absolute Woord tot Gods verhalenboek. Gods opdrachten en de ingewikkelde delen cancelen we.

Wat is een algoritme?
Een algoritme is niet meer dan een aantal instructies om een bepaald probleem op te lossen. Bij een algoritme heb je vaste repeterende regels, die handelingen uitvoeren. Dit soort processen zijn vaak opgebouwd uit ‘als … dan …’ regels. Onbewust maken we heel veel van dit soort regels: ‘als het gaat regenen, dan nemen we een paraplu mee’. Onze navigatie is ook gebaseerd op veel algoritmes. Tegenwoordig kunnen we computers ook instructies geven om zelf algoritmes te leren, dat heet Artificial Intelligence (AI), oftewel kunstmatige intelligentie.

AI is niet onafhankelijk, ook niet onpartijdig, ze versterkt bestaande meningen, opvattingen en geeft polarisatie. Mensen worden niet als echt mens gezien, maar gedataficeerd, opgedeeld in data. AI kan ook (nog) niet zelfstandig antwoorden geven op vragen zoals: bestaat God of is er een hemel?

Algoritme & AI in religie
Er worden al experimenten uitgevoerd of personen en handelingen in en rond de kerk kunnen worden vervangen door robots: handig als er een tekort aan voorgangers is. De rooms-katholieke kerk in Polen heeft robot SanTo en de Joden krijgen robot Rabbi, vol gestopt met hun leer. De robot Mindar vervangt de boeddhistische god Kannon en wordt zelfs aanbeden. De conclusie van deze experimenten is, dat deze robots hun werk goed doen, maar wel zonder ziel. De BBC heeft hierover een korte documentaire gemaakt. Velen denken dat jongeren religie-robots interessant vinden. Ik betwijfel dat; religie-robots zullen voorlopig cliché antwoorden geven waar jongeren juist een hekel aan hebben.

Naast ondersteuning van een robot staan we nu op het punt de opkomst te zien van religies, die zich toeleggen op de aanbidding van kunstmatige intelligentie (AI). Volgens Neil McArthur kunnen we verwachten dat AI-aanbidding onderdeel zal worden van onze cultuur, als een nieuwe bron van zingeving.

Geef AI alle wensen die je hebt en je krijgt een nieuwe religie: AI zal een geloofsprogramma maken of een geheel nieuwe bijbel op maat, aangepast aan jouw ‘wensen’, maken. Naast allerlei nieuwe AI-religies, probeert men ook een universele bijbel (zonder een centrale rol voor Christus) te maken, waarin alle verschillende gelovigen zich kunnen vinden.

Zoekend naar een alternatief voor God
De mens begrijpt God niet en verwerpt Hem, wil zonder God. Ze zoekt rationeel naar een alternatieve zingeving. De kans is dan ook heel groot dat met behulp van AI eigen religies zullen ontstaan. We willen een religie die vrijheid en voldoening geeft en waarin Christus geen Koning is.

De christen begrijpt, onder invloed van onze maatschappij, steeds minder van God, maar wil niet helemaal zonder Hem. De kans is dan ook groot dat we onze bekende, vertrouwde religie aanpassen aan onze eigen wensen. Als ons huidig geloof niet meer is dan het zoeken naar zingeving, ergens bij willen horen, goede werken doen, goed gevoel hebben, enzovoort, dan kan AI een begrijpende god voor je maken.

Gebruikt God algoritmen?
God wil een relatie en geen algoritme met de mens. Gods doel is mensen te vernieuwen naar het beeld van Jezus. In verschillende gebeurtenissen spreekt God: “Als jullie … dan doe Ik…”. Dat lijkt een algoritme. Toch is Gods handelen en resultaat steeds verschillend. Bijbelse geschiedenissen tonen aan dat God steeds op Zijn eigen manier met een mens omgaat. Heel boeiend en ook ongrijpbaar. God werkt gelukkig niet met vastgestelde repeterende algoritmes. God vraagt om bekering, doet een oproep, maar Hij dwingt nooit, ook niet via algoritmes. God heeft de mens geschapen met een vrije wil. Gods handelen is maatwerk en God zet dus geen algoritme in ons.

God is een moreel wezen dat goedheid, liefde en rechtvaardigheid vertegenwoordigt. Geen enkel algoritme heeft morele waarden of emoties. God geeft passie, algoritmes niet.

Conclusie
God is niet te ‘vangen’ in algoritmes. Wij hebben niet de controle over God. Hij wil een relatie met ons. Gods gedachten zijn gelukkig veel hoger dan we kunnen begrijpen.

God heeft wel op Zijn manier controle over ons. Hij gebruikt daarbij gelukkig geen algoritmes. Hij doorgrondt de mens ook in de diepte, legt motieven bloot en vraagt, zonder druk, aan ons om te handelen naar Zijn normen en waarden.

Alternatieven
De westerse mens heeft God min of meer vaarwel gezegd en zoekt een alternatief zonder God voor de leegte in zijn ziel/hart. AI kan daarin helpen om een aangepaste nieuwe religie en zingeving te scheppen.

De westerse christen vindt God steeds moeilijker en zoekt alternatieve religie, waar God nog een bijrol mag spelen. Als we ons geloof en onze relatie met God reduceren naar religie, waarbij regels of traditie op de eerste plaats staan, dan kunnen we ons goed vinden in een moderne nieuwe AI-religie. Zelf gemaakt, met een eigen ontworpen alternatieve bijbel, zonder verplichtingen.

Als we willen vasthouden aan een persoonlijke relatie met God, als Vader, als Schepper, dan zijn we toch wel dom dat we die relatie willen inruilen voor een AI-religie of een God-min. Een geloofsrelatie met God, waarbij God centraal staat, kan gelukkig niet vervangen worden door AI.

In Mattheüs 24:23-27 staat: ‘Als iemand dan tegen u zegt: Zie, hier is de Christus of daar, geloof het niet; (…) zij zullen grote tekenen en wonderen doen. (…) Zie, Hij is in de woestijn; ga er niet op uit.’

Een moderne variatie op deze verzen is: “Als je hoort, daar is de robot-messias, hij doet grote wonderen… geloof het niet, ga er niet naar toe.”

Dick Slikker is Bijbelleraar. Bovenstaand artikel verscheen eerder in Het Zoeklicht en is met toestemming overgenomen door Cvandaag.