Het ging zo goed in Tigray: in afgelegen dorpjes in het noorden van Ethiopië was de drinkwatervoorziening vrijwel op orde. Er was altijd schoon drinkwater beschikbaar. Dankzij steun van Woord en Daad konden kleine waterbedrijfjes kapotte pompen binnen 24 uur herstellen.

“Dat zogeheten iWet-project was succesvol”, blikt Yemane terug. “Het belangrijkste was de mentaliteitsverandering. Op het platteland dacht de bevolking dat de overheid wel drinkwater beschikbaar zou stellen en ook het onderhoud van waterpompen voor haar rekening kon nemen. Maar de autoriteiten hadden te weinig capaciteit om aan de toenemende vraag voor onderhoud te voldoen. In zekere zin was het niet te verkopen om daar steeds meer geld aan te besteden, terwijl dertig tot veertig procent van de bevolking nog geen basisvoorziening voor drinkwater had.”

Tigray is een regio in het uiterste noorden van Ethiopië. Er wonen ruim vijf miljoen mensen, bijna allemaal Ethiopisch-orthodoxe christenen. In november 2020 braken er bloedige gevechten uit tussen het separatistische Volksbevrijdingsfront van Tigray (TPLF) en het Ethiopische leger. Ook buurland Eritrea raakte betrokken bij de strijd. De oorlog, die twee jaar duurde, kostte circa 600.000 mensen het leven.

De overheid daagde de inwoners uit om zelf de kosten voor onderhoud te dekken. “Met steun van Woord en Daad, Ethiopische organisaties en AFAS Foundation zijn tussen 2017 en 2024 kleine waterbedrijfjes opgezet, die deskundig, snel en tegen een billijke prijs konden zorgdragen voor onderhoud aan de waterpompen. De meeste plattelandsgemeenschappen zijn niet te arm om daarin bij te dragen. Dat nieuwe concept voor waterlevering is omarmd door miljoenen Ethiopiërs in het gebied.”

Oorlog
Helaas doorbrak de felle burgeroorlog die Tigray tussen 2020 en 2022 teisterde, dit succesverhaal. Het menselijk leed was ongekend: massamoorden, seksueel geweld en plunderingen. Er brak hongersnood uit en veel waterpunten werden vernield. Na de gevechten leek de regio bijna weer terug bij af.

Yemane: “De watervoorziening kreeg tijdens de burgeroorlog een terugslag: het aantal niet-werkende pompen steeg van tien naar zeventig procent. Veel waterpompen waren geplunderd, terwijl reserve-onderdelen zo duur werden dat de bevolking die niet meer kon betalen. Mensen moesten weer water uit rivieren en poelen halen, of net als vroeger urenlang lopen om drinkwater te krijgen. Ze kampten met diarree en andere door vuil water overgedragen ziekten.”

Waterpomp in Tigray

Toch is de mentaliteit niet gebroken, constateert Yemane opgelucht. Zo goed en kwaad als het kon, bleven veel bedrijfjes nog functioneren. “Wat we met iWet hebben bereikt – bereidheid bij de burgers om te betalen voor onderhoud, begeleiding door de overheid en professionele dienstverlening door waterbedrijven – is in stand gebleven. Het aantal werkende waterpompen ligt inmiddels weer op vijftig procent. De overheid is nu regiobreed bezig om dit op te schalen. Ik ben ervan overtuigd dat als we de voordelen kunnen laten zien, er bij de mensen een ‘point of no return’ ontstaat.”

Meer capaciteit
Met het inzetten van een vervolgproject, dat de voor de hand liggende naam iWet 2.0 kreeg, kijkt Yemane hoopvol naar de toekomst. “Water is letterlijk van levensbelang in dit droge deel van Ethiopië. Een kapotte of werkende pomp kan verschil maken tussen leven en dood. We willen nu de capaciteit van de waterbedrijfjes vergroten, het bedrijfsmodel uitbreiden naar andere districten en geleerde lessen vastleggen.”

Als de prijs voor onderdelen kan zakken, bijvoorbeeld door belastingvrije import, en als lokale fabrikanten ondersteuning krijgen om basisonderdelen lokaal te produceren, dan gloort er weer hoop. De regionale overheid kan ondersteuning geven in de vorm van training en expertise voor de waterbedrijfjes. “De branchevereniging van waterbedrijfjes is zeer gemotiveerd”, ziet Yemane. “De aangesloten ondernemers staan te popelen om trainingen te volgen zodat ze leningen snel terug kunnen verdienen. Snap je dat ik daar niet over uitgepraat raak?”

Draag je bij aan de verandering in Tigray, Ethiopië? Doe dat via de website van Woord en Daad!