Gabriel Barkay is decaan Bijbelse archeologie: "Ik probeer de Bijbel niet te bewijzen"

God 2 augustus 2023 David Parsons en Jonathan Parsons
Gabriel Barkay

Professor Gabriel Barkay is een levende legende op het gebied van bijbelse archeologie. Een kleurrijk figuur, hij wordt beschouwd als de leidende expert op het gebied van de geschiedenis van Jeruzalem.

Hij heeft archeologie gestudeerd en onderwezen aan de Universiteit van Tel Aviv en de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Met name wordt Barkay gecrediteerd voor het ontdekken van de oudste bijbelse Hebreeuwse inscripties die ooit zijn gevonden - twee zilveren amuletten met de Aäronische zegen uit Numeri 6:24-26, daterend uit de tijd van koning Hizkia. We spraken hem onlangs over deze en andere belangrijke vondsten in het land sinds de wedergeboorte van Israël 75 jaar geleden. Hier is een transcriptie van ons interview.

Waarin bent u geïnteresseerd geraakt op het gebied van archeologie?
"In mijn jeugd woonde ik in het gebied van Rehavia en dwaalde ik door de Vallei van het Kruis en verschillende andere plaatsen. Een groot deel van het huidige Jeruzalem was nog niet bebouwd. En er waren veel open plekken. Ik verzamelde allerlei artefacten, oude munten en potten van aardewerk en andere dingen. Ik vroeg me af van wie zou dat kunnen zijn? Ik begreep dat ik niet de eerste in dit land ben en dat er vele anderen voor mij waren. Ik kreeg steeds meer interesse. Ik dwong mijn vader om wat boeken voor me te kopen. En zo kwam ik in mijn jeugd in de archeologie terecht."

"Eigenlijk is de Bijbel de belangrijkste motivatie van mensen die komen graven in het Heilige Land, en vooral in Jeruzalem."

Wat waren enkele van uw belangrijke vondsten of ontdekkingen?
"In de afgelopen 15 jaar heb ik leiding gegeven aan het Sifting Project, het zeven van grond die illegaal is verwijderd van de Tempelberg, de belangrijkste archeologische vindplaats in dit land. Ik ben vooral trots op mijn opgraving aan de westkant van Jeruzalem, bij Katef Hinnom, de schouder van Hinnom, naast de St. Andrews Presbyterian Church of Scotland. Daar had ik negen seizoenen van opgravingen.

We hadden een reeks grafgrotten en een belangrijke vroegchristelijke kerk. De grafgrotten dateren uit de zevende eeuw voor Christus, de tijd van de profeet Jeremia en koning Josia, zo’n 2600 jaar geleden. In de meeste van deze zeven grotten werd het bovenste gedeelte weggehouwen en in de oudheid geplunderd. In een van de grafgrotten vonden we een zeer interessante architectuur met verhoogde planken voor het begraven van lichamen met uitgeholde hoofdsteunen voor de overledene. We hebben honderden grafplanken gevonden in deze opslagplaats, wat een unieke vondst is. In die kamer verzamelden ze de botten en grafgiften van mensen die op de banken waren begraven. We hadden meer dan 1000 objecten in één kamer. Ongeveer 125 van hen waren gemaakt van zilver, 360 intacte aardewerken vaten en 140 kralen gemaakt van halfedelstenen. We hadden glazen voorwerpen, ivoren voorwerpen en zelfs wat goudstukken.

Onder de vondsten in die opslagplaats hadden we twee kleine opgerolde plaquettes gemaakt van 99 procent puur zilver. En na drie jaar van inspanningen slaagden we erin om die twee kleine boekrollen uit te rollen en ze waren dicht bezaaid met oud Hebreeuws schrift, dat in beide gevallen de priesterlijke zegening bevatte uit het boek Numeri uit hoofdstuk zes, verzen 24 tot 26. En deze zijn de vroegste bijbelverzen die we vandaag bezitten. Ze zijn uit de zevende eeuw voor Christus, ongeveer 2600 jaar oud, van vlak voor de verwoesting van Jeruzalem door de Babyloniërs, vóór koning Josia. Het stamt uit de tijd dat de eerste tempel, de Tempel van Salomo, nog in Jeruzalem stond. En die twee kleine boekrollen noemden ze zes keer de naam van de HEER, wat ook het eerste woord was dat ik wist te ontcijferen toen ik ze voor het eerst zag nadat ze waren uitgerold. Het tetragrammaton van de onuitspreekbare naam van God, in de Bijbel waar je het woord Heer hebt, dat verschijnt als JHWH."

Bent u op een gegeven moment de Bijbel gaan gebruiken als gids of hulpmiddel bij je onderzoek? Dit is de essentie van Bijbelse archeologie waarbij de Bijbel als leidraad wordt gebruikt, maar niet noodzakelijkerwijs om het te bewijzen.
"De connectie tussen de Bijbel en theologie is een bekend onderwerp op het gebied van archeologie in dit land. Eigenlijk is de Bijbel de belangrijkste motivatie van mensen die komen graven in het Heilige Land, en vooral in Jeruzalem. Maar met de jaren ontwikkelde zich onder archeologen een gemengde houding ten opzichte van de Bijbel. Sinds de jaren 70 waren er enkele mensen die elk mogelijk verband tussen de Bijbel ontkenden en ze betwistten en verwierpen de bijbelse verslagen als niet-historisch.

"Ik denk niet dat de Bijbel archeologie bewijst. Ik denk dat archeologie ons vermogen vergroot om de Bijbel beter te begrijpen."

Aan de andere kant waren er anderen die het bijbelse verslag zonder enige kritiek volgden en dachten dat het een nauwkeurige beschrijving was van de geschiedenis van de Israëlieten. De waarheid is dat de middenweg de juiste is; we zouden de Bijbel moeten gebruiken en we zouden archeologie moeten gebruiken, en wanneer ze maar passen - dat is heel goed. Het een heft de waarde van het ander niet op.

Ik heb in ieder geval een conservatievere kijk op het onderwerp. Ik denk dat iemand die de vroegste bijbelverzen heeft ontdekt, de waarde van de term ‘bijbelse archeologie’ niet kan ontkennen. Ik voel wel een heel nauwe band met de mensen die hier waren en in de Heilige Schrift worden beschreven. Dus ik probeer de Bijbel niet te bewijzen, en ik denk niet dat de Bijbel enig bewijs nodig heeft."

Dus het heeft uw geloof verdiept?
"Het is sterk genoeg, het heeft mijn bewijs niet nodig. Ik denk niet dat ik de Bijbel of iets dergelijks moet versterken. Ik denk niet dat de Bijbel archeologie bewijst. Ik denk dat archeologie ons vermogen vergroot om de Bijbel beter te begrijpen. En het levert ook het chronologische kader en de aspecten van het dagelijks leven. Waar de Bijbel soms zwijgt, voegen we meer informatie toe over de mensen die ons deze prachtige literatuur hebben nagelaten."

Wat zijn enkele van de andere belangrijke archeologische ontdekkingen van de afgelopen 75 jaar?
"De Dode Zeerollen zijn de belangrijkste ontdekking, een verzameling van ongeveer 900 boeken of overblijfselen van een bibliotheek van een joodse sekte die in het jaar 68 na Christus ten einde kwam. Het waren waarschijnlijk de in historische bronnen genoemde Essenen, die naast de Dode Zee een spiritueel centrum vestigden.

"We hebben werken in de collectie vanaf de derde eeuw voor Christus en verder. Dit is een schitterende ontdekking."

We hebben werken in de collectie vanaf de derde eeuw voor Christus en verder. Dit is een schitterende ontdekking. Alle boeken van de Bijbel behalve de rol van Esther zijn daar vertegenwoordigd. We hebben veel boeken van de apocriefen onder hen. We hebben ook enkele sektarische woorden, die van het allergrootste belang zijn, vooral de Tempelrol, die een zeer lange tekst is, zeer goed bewaard gebleven, en ons vertelt over de toekomstige tempel die komt, zoals ze die visualiseerden. Zonder enige twijfel zijn de Dode Zeerollen de belangrijkste ontdekking."

Hoe zit het met de Tel Dan-stèle? Hoe belangrijk is dat?
"In de jaren negentig stapelden zich twijfels op over de historiciteit van David en Salomo, en de verenigde monarchie beschreven in de Bijbel, vooral in de boeken Samuel en 1 Koningen. De Deense of Kopenhagense school ontkende de historiciteit van David en Salomo en ze zeiden dat deze bijbelse figuren nooit hebben bestaan. Er waren veel volgelingen van die school in Groot-Brittannië, in de Verenigde Staten en ook hier in dit land. Nu, de volgende decennia sindsdien hebben iets totaal anders laten zien.

Allereerst, in 1993 in Tel Dan in het noorden, een fragment van een stenen stèle die was opgericht door de koning van de Arameeërs, koning Hazael die Tel Dan veroverde, plaatste hij een monument bij het poortgebouw dat daar in stukken gebroken lag, en de fragmenten ervan waren opgenomen in de bouwstenen van een latere poort op die plaats, met die inscriptie, geschreven in de negende eeuw vGT, waar hij opschept dat hij vele koningen heeft gedood, onder wie de koning van Israël en de koning van het ‘Huis van David’. In hun eerste reacties beweerde een van de scholen in Kopenhagen dat de inscriptie een vervalsing was, wat niet alleen een zeer wrede beschuldiging is, maar ook een zeer verkeerde. Iedereen kan het met eigen ogen zien in een tentoonstelling.

Ook werd een site in de vallei van Elah, in de buurt van Beit Keyafa, opgegraven door mensen van de Hebreeuwse Universiteit. En daar kwamen ze erachter dat David niet alleen bestond, maar hij bouwde ook een stad in het laagland, in de Shephela-vallei, en er was een koninkrijk van David, niet alleen genoemd 100 jaar na zijn leven in de stèle van Tel Dan, maar bewijs in de fysieke overblijfselen van sites die door hem zijn gebouwd. Dus de hele ontkenning van de historiciteit van de verenigde monarchie stortte langzaam ineen, ook met de vele ontdekkingen in de oorspronkelijke Stad van David. Dat is een ander verhaal.

Jeruzalem is hét centrum van archeologische activiteit, vooral sinds de Zesdaagse Oorlog en de hereniging van Jeruzalem. In het hart van de Joodse wijk van Jeruzalem ontdekte wijlen professor Avigad een grote stadsmuur van ongeveer acht meter dik en ongeveer acht meter hoog. Een zeer massieve stadsmuur. En dat maakte een einde aan het idee van mensen die dachten dat het in de Bijbel beschreven Jeruzalem een kleine koeienstad was, beperkt tot de smalle Stad van David.

"We hebben aardewerk in overvloed, dit alles getuigt van het feit dat de Tempelberg van belang was in de vroegchristelijke periode…"

Dit bracht een revolutie teweeg in de studie van de Eerste Tempelperiode in Jeruzalem, maar ook de Tweede Tempelperiode van Jeruzalem werd intensief bestudeerd door Benjamin Mazar, die de omgeving van de Tempelberg bestudeerde. Zijn werk werd later voortgezet door zijn kleindochter, Eilat Mazar, in Shilo en vele anderen opgegraven delen van de Oude Stad, in de oude kern van de Stad van David, evenals in de Citadel, in het westelijke deel van Jeruzalem. En al met al hebben we een beeld van Jeruzalem gedurende zijn hele geschiedenis, van ver voor de Eerste Tempelperiode, en ook na de Tweede Tempel."

Hoe dankbaar moeten christenen zijn dat Israël hier soevereiniteit heeft en al dit bijbelse erfgoed kan vinden?
"Luister, al die jaren van mijn jeugd en vroege volwassenheid heb ik als soldaat deelgenomen aan de veldslagen in Jeruzalem. Ik weet hoe ik de vrijheid moet waarderen die we nu in Jeruzalem hebben. Niet al te veel mensen stellen het op prijs. Zij beschouwen het als iets dat altijd al bestond, ik beschouw het niet als zodanig. Ik denk dat we het meer moeten waarderen.

En ik denk dat de ontdekking van christelijke overblijfselen van enorm belang is. Ik heb zelf verschillende kerken opgegraven, en in de grond die we op de Tempelberg hebben opgegraven, bevonden zich een overvloed aan vondsten uit de vroegchristelijke periode, wat onze kijk op de christelijke aanwezigheid op de Tempelberg veranderde, wat anders is dan de algemene gedachte. Tijdens de christelijke periode was er veel activiteit op de Tempelberg. We hebben munten, we hebben mozaïekresten, we hebben kleine kruishangers verloren door pelgrims die naar de Tempelberg kwamen. We hebben aardewerk in overvloed, dit alles getuigt van het feit dat de Tempelberg van belang was in de vroegchristelijke periode…

En we hebben overal in het land bewijs van het belang van dit land voor christenen in het verleden. Men kan in de voetsporen van Jezus treden in Galilea, in Jeruzalem en elders. Men kan de vroegchristelijke periode en andere perioden volgen waarin het Heilige Land belangrijk was voor christenen, die zeer goed vertegenwoordigd zijn in de archeologische archieven.

Dit artikel is geschreven door David Parsons en Jonathan Parsons, onderdeel van International Christian Embassy Jerusalem (ICEJ). Bovenstaand verhaal is een deel van het volledige interview. Wil je het volledige interview lezen? Klik dan hier.

Praatmee

Beluister onze podcast

#391 Patrick, Jeffrey & Bart Jan Spruyt over cultuurchristenen, Wierd Duk en seculiere bondgenoten
Of beluister op:

Meerartikelen

Opperrabbijn Jacobs
Column

We zijn dankbaar dat onze zoon 47 jaar zoveel voor anderen betekende

Hoewel opperrabbijn Jacobs zich normaal gesproken niet vaak uitlaat over zijn privéleven vertelt hij in zijn nieuwste dagboek over het overlijden van zijn zoon enkele jaren geleden. Ook doet hij uit de doeken hoe hij als een VVV-informatiepaal bij ee

bijbel
Nieuws

Bijbel brak in 2025 records op social media

De Bijbel brak in 2025 records in de sociale media. Dat laten de kijkcijfers van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap en Zij Lacht zien. Het bereik van Bijbelfilmpjes op TikTok verdrievoudigde ten opzichte van 2024. De groei is vooral te danken aa

Verwoeste kerk
Nieuws

Twintig predikanten overleven Russische drone-aanval op evangelische kerk in Kiev

Een Russische droneaanval op een evangelische kerk in Kiev heeft eind september wonderbaarlijk genoeg geen slachtoffers gemaakt. Dat schrijft The Christian Post. In het gebouw sliepen namelijk op dat moment twintig predikanten. De aanval vond plaats

Kerk
Nieuws

Onderzoek: steeds meer Amerikaanse kerken sluiten de deuren

In de Verenigde Staten sloten in 2024 meer protestantse kerken de deuren dan in datzelfde jaar geopend werden. Dat blijkt uit een nieuwe analyse van Lifeway Research. Toch is er volgens de onderzoekers ook reden om hoopvol te zijn.   Volgens het onde

Hoes
Nieuws

Burgemeester Tilburg heeft "totaal" geen spijt van arrestatie Tom de Wal: "Zou het morgen weer doen"

De Tilburgse burgemeester heeft geen spijt van de arrestatie van Tom de Wal. Volgens hem was er geen sprake van een kerkdienst of een een religieuze bijeenkomst, zo zei hij in het televisieprogramma Café Kockelmann op WNL. “Ik zou het morgen weer doe

china
Nieuws

Chinese christenen in VS bidden en vasten voor vervolgde kerken in China

Honderden Chinese christenen in de Verenigde Staten hebben begin januari samen gebeden en gevast voor vervolgde kerken in China. Aanleiding was de nieuwe overheidsactie tegen huiskerken, waaronder de inval op 6 januari bij de Early Rain Covenant Chur

Cities Church Minnesota
Nieuws

Activisten leggen kerkdienst in Amerika plat en protesteren tegen voorganger

In de Amerikaanse stad St. Paul (Minnesota) is gisteren een kerkdienst platgelegd door activisten. Het ging om een samenkomst van Cities Church. Demonstranten onderbraken de dienst met luid geschreeuw. De actie was gericht tegen een van de voorganger

Ds. G. van Zanden
Video

Predikant wijst kerkgangers op sterfelijkheid: "Niemand van ons zit hier over 100 jaar"

"Niemand van ons, op misschien de allerkleinsten na, zal dan nog zitten waar hij of zij nu zit. Dan zijn we er niet meer", aldus ds. G. van Zanden. De hervormde predikant uit Katwijk aan Zee wees zijn toehoorders in een recente preek op onze sterfeli

Meerartikelen

Arda’s Nonnen
Video

Arda’s Nonnen zingen 'Wat de toekomst brenge moge'

Een bekend lied in een nieuw muzikaal jasje raakt soms extra diep. In deze video zingen Arda’s Nonnen het lied Wat de toekomst brenge moge op de melodie van The Rose. Het optreden vond plaats tijdens een bijeenkomst voor ouderen in Dennenheul in Erme

Werelddag
Persbericht

Van doodsangst naar herstel: Oegandees deelt levensverhaal op Werelddag

“Iedere nacht opnieuw die angst: zouden veedieven onze kudde roven, rebellen onze kerk aanvallen?” In de jaren negentig leefde James Alex Adima in de ban van dood en terreur. Het liet diepe sporen na. Toch bleef hij overeind en hervond hoop. Daarover

Marta
Boekfragment

Geloof in de schaduw van de dood: Marta’s krachtige getuigenis

In het rustige Betanië, waar verdriet het huis van Marta, Maria en Lazarus overschaduwde, vond een bijzonder moment plaats. Toen Marta hoorde dat Jezus in de buurt was, droogde ze haar tranen en ging Hem alleen tegemoet. Jezus zei tegen haar: ‘Ik ben

ds. Mark de Jager
Interview

Ds. Mark de Jager waarschuwt: “Biblebelt gaat grote klappen van secularisatie krijgen”

Missionair werk wordt soms gezien als iets dat bij de predikant hoort. Een taak voor iemand met een titel, een studie en een preekstoel. Maar volgens ds. Mark de Jager is dat beeld achterhaald én schadelijk voor de toekomst van de kerk. “Een dominee

spruyt
Podcast

Cvandaag Podcast: Bart Jan Spruyt over cultuurchristendom, Wierd Duk en seculiere bondgenoten

Wat is de plek van conservatisme binnen de christelijke roeping? En is het cultuurchristendom een bondgenoot of juist een bedreiging? In deze aflevering van de Cvandaag podcast gaat Bart Jan Spruyt, historicus, publicist en conservatief denker, in ge

nigeria
Nieuws

Twaalf christenen gedood bij reeks aanvallen in centraal Nigeria

Minstens twaalf christenen zijn begin januari om het leven gekomen bij gewelddadige aanvallen in de centrale Nigeriaanse deelstaat Plateau. Volgens lokale bronnen gaat het om een reeks gerichte aanvallen door gewapende Fulani-herders op overwegend ch

Iran
Nieuws

Iran in duisternis gehuld

De landelijke protesten die op 28 december 2025 in Iran begonnen, doen ons denken aan hartverscheurende beelden die wij de afgelopen jaren hebben gezien. Eerdere protesten die vaak heel snel keihard werden neergeslagen door het Iraanse regime. Nu vin

Stoffer
Opinie

Stijgende christenvervolging vraagt om actie

De nieuwste ranglijst over christenvervolging van Open Doors laat geen ruimte voor vrijblijvendheid. Wereldwijd worden meer dan 388 miljoen christenen vervolgd of gediscrimineerd vanwege hun geloof. Dat is geen statistiek, maar een harde werkelijkhei

Ds. P. W. J. van der Toorn
Nieuws

CGK Doornspijk hoopt op komst ds. P. W. J. van der Toorn

De christelijke gereformeerde kerk (CGK) te Doornspijk heeft een beroep uitgebracht op ds. P. W. J. van der Toorn (foto). De predikant moet in het Veluwse dorp ds. B. L. C. Aarnoudse opvolgen. Laatstgenoemde predikant ging eind 2023 met emeritaat. Va

Sela
Video

Sela brengt in paar dagen tijd tweede single van nieuw album uit: 'Leve de Koning'

Leve de Koning, zo heet de allernieuwste single van de christelijke zanggroep Sela. Het lied maakt deel uit van het nieuwe paasalbum dat eind deze maand verschijnt. Eerder deze week verscheen ook al de eerste single van het album: Met Christus opgest

Ds. J. Koppelaar
Video

HHK-predikant deelt onverwachte ontmoeting tussen Peter ten Boom en Joodse cardioloog

De meeste mensen kennen de Nederlandse verzetsheldin Corrie ten Boom wel, maar een stuk minder bekend is haar familielid Peter ten Boom. Peter hielp als jonge man mee om Joodse kinderen aan een onderduikplaats te helpen en dus uit de handen van de SS

Worstelende LHBTI'er
Dagelijks leven

Biseksuele gevoelens en geloof: Refoweb-vragensteller zoekt rust

Openheid over seksuele gevoelens groeit, ook binnen christelijke kringen. Toch blijven sommige thema’s moeilijk bespreekbaar. Dat blijkt uit een recente vraag op Refoweb van een jongeman die zich al sinds zijn tienertijd aangetrokken voelt tot zowel