Gabriel Barkay is decaan Bijbelse archeologie: "Ik probeer de Bijbel niet te bewijzen"

God 2 augustus 2023 David Parsons en Jonathan Parsons
Gabriel Barkay

Professor Gabriel Barkay is een levende legende op het gebied van bijbelse archeologie. Een kleurrijk figuur, hij wordt beschouwd als de leidende expert op het gebied van de geschiedenis van Jeruzalem.

Hij heeft archeologie gestudeerd en onderwezen aan de Universiteit van Tel Aviv en de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Met name wordt Barkay gecrediteerd voor het ontdekken van de oudste bijbelse Hebreeuwse inscripties die ooit zijn gevonden - twee zilveren amuletten met de Aäronische zegen uit Numeri 6:24-26, daterend uit de tijd van koning Hizkia. We spraken hem onlangs over deze en andere belangrijke vondsten in het land sinds de wedergeboorte van Israël 75 jaar geleden. Hier is een transcriptie van ons interview.

Waarin bent u geïnteresseerd geraakt op het gebied van archeologie?
"In mijn jeugd woonde ik in het gebied van Rehavia en dwaalde ik door de Vallei van het Kruis en verschillende andere plaatsen. Een groot deel van het huidige Jeruzalem was nog niet bebouwd. En er waren veel open plekken. Ik verzamelde allerlei artefacten, oude munten en potten van aardewerk en andere dingen. Ik vroeg me af van wie zou dat kunnen zijn? Ik begreep dat ik niet de eerste in dit land ben en dat er vele anderen voor mij waren. Ik kreeg steeds meer interesse. Ik dwong mijn vader om wat boeken voor me te kopen. En zo kwam ik in mijn jeugd in de archeologie terecht."

"Eigenlijk is de Bijbel de belangrijkste motivatie van mensen die komen graven in het Heilige Land, en vooral in Jeruzalem."

Wat waren enkele van uw belangrijke vondsten of ontdekkingen?
"In de afgelopen 15 jaar heb ik leiding gegeven aan het Sifting Project, het zeven van grond die illegaal is verwijderd van de Tempelberg, de belangrijkste archeologische vindplaats in dit land. Ik ben vooral trots op mijn opgraving aan de westkant van Jeruzalem, bij Katef Hinnom, de schouder van Hinnom, naast de St. Andrews Presbyterian Church of Scotland. Daar had ik negen seizoenen van opgravingen.

We hadden een reeks grafgrotten en een belangrijke vroegchristelijke kerk. De grafgrotten dateren uit de zevende eeuw voor Christus, de tijd van de profeet Jeremia en koning Josia, zo’n 2600 jaar geleden. In de meeste van deze zeven grotten werd het bovenste gedeelte weggehouwen en in de oudheid geplunderd. In een van de grafgrotten vonden we een zeer interessante architectuur met verhoogde planken voor het begraven van lichamen met uitgeholde hoofdsteunen voor de overledene. We hebben honderden grafplanken gevonden in deze opslagplaats, wat een unieke vondst is. In die kamer verzamelden ze de botten en grafgiften van mensen die op de banken waren begraven. We hadden meer dan 1000 objecten in één kamer. Ongeveer 125 van hen waren gemaakt van zilver, 360 intacte aardewerken vaten en 140 kralen gemaakt van halfedelstenen. We hadden glazen voorwerpen, ivoren voorwerpen en zelfs wat goudstukken.

Onder de vondsten in die opslagplaats hadden we twee kleine opgerolde plaquettes gemaakt van 99 procent puur zilver. En na drie jaar van inspanningen slaagden we erin om die twee kleine boekrollen uit te rollen en ze waren dicht bezaaid met oud Hebreeuws schrift, dat in beide gevallen de priesterlijke zegening bevatte uit het boek Numeri uit hoofdstuk zes, verzen 24 tot 26. En deze zijn de vroegste bijbelverzen die we vandaag bezitten. Ze zijn uit de zevende eeuw voor Christus, ongeveer 2600 jaar oud, van vlak voor de verwoesting van Jeruzalem door de Babyloniërs, vóór koning Josia. Het stamt uit de tijd dat de eerste tempel, de Tempel van Salomo, nog in Jeruzalem stond. En die twee kleine boekrollen noemden ze zes keer de naam van de HEER, wat ook het eerste woord was dat ik wist te ontcijferen toen ik ze voor het eerst zag nadat ze waren uitgerold. Het tetragrammaton van de onuitspreekbare naam van God, in de Bijbel waar je het woord Heer hebt, dat verschijnt als JHWH."

Bent u op een gegeven moment de Bijbel gaan gebruiken als gids of hulpmiddel bij je onderzoek? Dit is de essentie van Bijbelse archeologie waarbij de Bijbel als leidraad wordt gebruikt, maar niet noodzakelijkerwijs om het te bewijzen.
"De connectie tussen de Bijbel en theologie is een bekend onderwerp op het gebied van archeologie in dit land. Eigenlijk is de Bijbel de belangrijkste motivatie van mensen die komen graven in het Heilige Land, en vooral in Jeruzalem. Maar met de jaren ontwikkelde zich onder archeologen een gemengde houding ten opzichte van de Bijbel. Sinds de jaren 70 waren er enkele mensen die elk mogelijk verband tussen de Bijbel ontkenden en ze betwistten en verwierpen de bijbelse verslagen als niet-historisch.

"Ik denk niet dat de Bijbel archeologie bewijst. Ik denk dat archeologie ons vermogen vergroot om de Bijbel beter te begrijpen."

Aan de andere kant waren er anderen die het bijbelse verslag zonder enige kritiek volgden en dachten dat het een nauwkeurige beschrijving was van de geschiedenis van de Israëlieten. De waarheid is dat de middenweg de juiste is; we zouden de Bijbel moeten gebruiken en we zouden archeologie moeten gebruiken, en wanneer ze maar passen - dat is heel goed. Het een heft de waarde van het ander niet op.

Ik heb in ieder geval een conservatievere kijk op het onderwerp. Ik denk dat iemand die de vroegste bijbelverzen heeft ontdekt, de waarde van de term ‘bijbelse archeologie’ niet kan ontkennen. Ik voel wel een heel nauwe band met de mensen die hier waren en in de Heilige Schrift worden beschreven. Dus ik probeer de Bijbel niet te bewijzen, en ik denk niet dat de Bijbel enig bewijs nodig heeft."

Dus het heeft uw geloof verdiept?
"Het is sterk genoeg, het heeft mijn bewijs niet nodig. Ik denk niet dat ik de Bijbel of iets dergelijks moet versterken. Ik denk niet dat de Bijbel archeologie bewijst. Ik denk dat archeologie ons vermogen vergroot om de Bijbel beter te begrijpen. En het levert ook het chronologische kader en de aspecten van het dagelijks leven. Waar de Bijbel soms zwijgt, voegen we meer informatie toe over de mensen die ons deze prachtige literatuur hebben nagelaten."

Wat zijn enkele van de andere belangrijke archeologische ontdekkingen van de afgelopen 75 jaar?
"De Dode Zeerollen zijn de belangrijkste ontdekking, een verzameling van ongeveer 900 boeken of overblijfselen van een bibliotheek van een joodse sekte die in het jaar 68 na Christus ten einde kwam. Het waren waarschijnlijk de in historische bronnen genoemde Essenen, die naast de Dode Zee een spiritueel centrum vestigden.

"We hebben werken in de collectie vanaf de derde eeuw voor Christus en verder. Dit is een schitterende ontdekking."

We hebben werken in de collectie vanaf de derde eeuw voor Christus en verder. Dit is een schitterende ontdekking. Alle boeken van de Bijbel behalve de rol van Esther zijn daar vertegenwoordigd. We hebben veel boeken van de apocriefen onder hen. We hebben ook enkele sektarische woorden, die van het allergrootste belang zijn, vooral de Tempelrol, die een zeer lange tekst is, zeer goed bewaard gebleven, en ons vertelt over de toekomstige tempel die komt, zoals ze die visualiseerden. Zonder enige twijfel zijn de Dode Zeerollen de belangrijkste ontdekking."

Hoe zit het met de Tel Dan-stèle? Hoe belangrijk is dat?
"In de jaren negentig stapelden zich twijfels op over de historiciteit van David en Salomo, en de verenigde monarchie beschreven in de Bijbel, vooral in de boeken Samuel en 1 Koningen. De Deense of Kopenhagense school ontkende de historiciteit van David en Salomo en ze zeiden dat deze bijbelse figuren nooit hebben bestaan. Er waren veel volgelingen van die school in Groot-Brittannië, in de Verenigde Staten en ook hier in dit land. Nu, de volgende decennia sindsdien hebben iets totaal anders laten zien.

Allereerst, in 1993 in Tel Dan in het noorden, een fragment van een stenen stèle die was opgericht door de koning van de Arameeërs, koning Hazael die Tel Dan veroverde, plaatste hij een monument bij het poortgebouw dat daar in stukken gebroken lag, en de fragmenten ervan waren opgenomen in de bouwstenen van een latere poort op die plaats, met die inscriptie, geschreven in de negende eeuw vGT, waar hij opschept dat hij vele koningen heeft gedood, onder wie de koning van Israël en de koning van het ‘Huis van David’. In hun eerste reacties beweerde een van de scholen in Kopenhagen dat de inscriptie een vervalsing was, wat niet alleen een zeer wrede beschuldiging is, maar ook een zeer verkeerde. Iedereen kan het met eigen ogen zien in een tentoonstelling.

Ook werd een site in de vallei van Elah, in de buurt van Beit Keyafa, opgegraven door mensen van de Hebreeuwse Universiteit. En daar kwamen ze erachter dat David niet alleen bestond, maar hij bouwde ook een stad in het laagland, in de Shephela-vallei, en er was een koninkrijk van David, niet alleen genoemd 100 jaar na zijn leven in de stèle van Tel Dan, maar bewijs in de fysieke overblijfselen van sites die door hem zijn gebouwd. Dus de hele ontkenning van de historiciteit van de verenigde monarchie stortte langzaam ineen, ook met de vele ontdekkingen in de oorspronkelijke Stad van David. Dat is een ander verhaal.

Jeruzalem is hét centrum van archeologische activiteit, vooral sinds de Zesdaagse Oorlog en de hereniging van Jeruzalem. In het hart van de Joodse wijk van Jeruzalem ontdekte wijlen professor Avigad een grote stadsmuur van ongeveer acht meter dik en ongeveer acht meter hoog. Een zeer massieve stadsmuur. En dat maakte een einde aan het idee van mensen die dachten dat het in de Bijbel beschreven Jeruzalem een kleine koeienstad was, beperkt tot de smalle Stad van David.

"We hebben aardewerk in overvloed, dit alles getuigt van het feit dat de Tempelberg van belang was in de vroegchristelijke periode…"

Dit bracht een revolutie teweeg in de studie van de Eerste Tempelperiode in Jeruzalem, maar ook de Tweede Tempelperiode van Jeruzalem werd intensief bestudeerd door Benjamin Mazar, die de omgeving van de Tempelberg bestudeerde. Zijn werk werd later voortgezet door zijn kleindochter, Eilat Mazar, in Shilo en vele anderen opgegraven delen van de Oude Stad, in de oude kern van de Stad van David, evenals in de Citadel, in het westelijke deel van Jeruzalem. En al met al hebben we een beeld van Jeruzalem gedurende zijn hele geschiedenis, van ver voor de Eerste Tempelperiode, en ook na de Tweede Tempel."

Hoe dankbaar moeten christenen zijn dat Israël hier soevereiniteit heeft en al dit bijbelse erfgoed kan vinden?
"Luister, al die jaren van mijn jeugd en vroege volwassenheid heb ik als soldaat deelgenomen aan de veldslagen in Jeruzalem. Ik weet hoe ik de vrijheid moet waarderen die we nu in Jeruzalem hebben. Niet al te veel mensen stellen het op prijs. Zij beschouwen het als iets dat altijd al bestond, ik beschouw het niet als zodanig. Ik denk dat we het meer moeten waarderen.

En ik denk dat de ontdekking van christelijke overblijfselen van enorm belang is. Ik heb zelf verschillende kerken opgegraven, en in de grond die we op de Tempelberg hebben opgegraven, bevonden zich een overvloed aan vondsten uit de vroegchristelijke periode, wat onze kijk op de christelijke aanwezigheid op de Tempelberg veranderde, wat anders is dan de algemene gedachte. Tijdens de christelijke periode was er veel activiteit op de Tempelberg. We hebben munten, we hebben mozaïekresten, we hebben kleine kruishangers verloren door pelgrims die naar de Tempelberg kwamen. We hebben aardewerk in overvloed, dit alles getuigt van het feit dat de Tempelberg van belang was in de vroegchristelijke periode…

En we hebben overal in het land bewijs van het belang van dit land voor christenen in het verleden. Men kan in de voetsporen van Jezus treden in Galilea, in Jeruzalem en elders. Men kan de vroegchristelijke periode en andere perioden volgen waarin het Heilige Land belangrijk was voor christenen, die zeer goed vertegenwoordigd zijn in de archeologische archieven.

Dit artikel is geschreven door David Parsons en Jonathan Parsons, onderdeel van International Christian Embassy Jerusalem (ICEJ). Bovenstaand verhaal is een deel van het volledige interview. Wil je het volledige interview lezen? Klik dan hier.

Praatmee

Beluister onze podcast

#392 Jeffrey & mr. Lineke Blijdorp over Tom de Wal, Onno Hoes en godsdienstvrijheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Grote Kerk Alkmaar
Nieuws

ChristenUnie wil opheldering over verbod op paasdienst in Alkmaarse kerk

Het besluit om de Grote Kerk van Alkmaar niet te verhuren aan de Protestantse Gemeente voor een paasdienst, heeft geleid tot Kamervragen van ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De weigering was gebase

Samuel Ketcham
Nieuws

Predikant uit Amerikaans-gereformeerde kerk afgezet na racistische leer

Een predikant van de Reformed Presbyterian Church of North America is uit zijn ambt gezet vanwege het verspreiden van een racistische leer. De kerk heeft besloten hem te excommuniceren omdat zijn opvattingen haaks staan op het Evangelie en de belijde

Kerk-onderzoek
Nieuws

Onderzoek plaatst kanttekeningen bij berichten over geloofsopleving onder Britse jongeren

Berichten over een heropleving van het christelijk geloof onder jongvolwassenen in het Verenigd Koninkrijk geven mogelijk een te rooskleurig beeld. Dat stelt het Pew Research Center volgens Christian Today in een nieuwe analyse over religieonderzoek.

worship
Video

Nieuwe hit Elevation Worship en Chandler Moore stevig in christelijke hitlijsten

De nieuwe worship-single 'God I'm Just Grateful' van Elevation Worship, met zang van Chandler Moore, behoudt begin 2026 zijn positie in de hitlijsten. Het nummer, dat eind 2025 verscheen, scoort sinds de release sterk in met name de Verenigde Staten.

christenvervolging
Nieuws

Geloofsvrijheid wereldwijd steeds meer onder druk

Wereldwijd staat de geloofsvrijheid onder druk, zo blijkt uit een nieuw rapport van het Internationale Instituut voor Godsdienstvrijheid (IIRF), met steun van International Christian Concern (ICC). Tussen juli 2024 en juni 2025 werden christenen op v

Ds. A. C. de Kruijf
Nieuws

Hervormde gemeente Putten brengt beroep uit op ds. A.C. de Kruijf

De hervormde gemeente te Putten (Wijk 1) hoopt op de komst van ds. A. C. de Kruijf (foto). Op de predikant werd afgelopen week een beroep uitgebracht. Kruijf is sinds 2018 verbonden aan de hervormde gemeente te Rijssen. In de Oude Kerk te Putten moet

Ds. W. A. Zondag
Video

Ds. Zondag wijst op listige handelswijze duivel: "Satan werkt net zoals Google"

"Satan werkt net zoals Google. De duivel weet waar uw verlangens naar uitgaan, hij volgt ons en bekijkt ons patroon. Hij weet daardoor maar al te goed waar onze zwakheden zitten", aldus ds. W. A. Zondag. In een recente preek over de Dordtse Leerregel

Päivi Räsänen
Nieuws

Finse politica Päivi Räsänen getuigt in Amerika over bedreigde vrijheid van meningsuiting

De Finse politica Päivi Räsänen zal deze week getuigen voor het Amerikaanse Congres. Ze spreekt over de toenemende beperkingen van de vrijheid van meningsuiting in Europa. Dat gebeurt terwijl zij zelf nog wacht op een uitspraak van het Finse Hooggere

Meerartikelen

Belder
Opinie

Zeven hoofdzonden: laat je niet meeslepen in een tijd van korte lontjes

De zeven hoofdzonden zijn vandaag de dag nog steeds actueel. In een columnreeks bespreekt dominee J. Belder ook de komende maanden elke maand één van deze hoofdzonden. In zijn eerste column van dit jaar  is 'woede' aan de beurt, iets waar we allemaal

Christelijke Hogeschool Ede
Persbericht

CHE organiseert 4 februari werkcongres ‘Maatschappelijke Weerbaarheid’

De term ‘weerbaarheid’ duikt overal op: in beleid, politiek en het publieke debat. De aanleiding is voelbaar: geopolitieke spanningen, oorlog op het Europese continent en de groeiende zorg dat een sterk leger alleen niet voldoende is. Een weerbare sa

Jeroen Bakker
Interview

Jeroen Bakker: “De kerk is de plek waar je leert leven uit genade”

“Geloven is geen puzzel die je oplost, maar een weg waarop je telkens opnieuw wordt verrast door God”, zegt predikant Jeroen Bakker (34). Liever luistert hij naar de verhalen van mensen dan dat hij al hun vragen probeert dicht te timmeren. Jeroen wil

Serve Asia-reis
Interview

Jesse ging op reis en ontdekte: Gods kerk is groter dan het Westen

“Ik ben God mijn leven schuldig”, vertelt Jesse, “en toen ik tot geloof kwam, ontstond ook gelijk het verlangen om mijn leven helemaal aan Hem over te geven.” Jesse is 21 jaar, heeft een jaar lang de bijbelschool gedaan en volgt nu een opleiding tot

stephen
Nieuws

Islamitische terreurgroep doodt christelijke leerkracht in Kenia bij gerichte aanval

In Garissa County, in het noordoosten van Kenia, is Stephen Musili, een 35-jarige christelijke leerkracht van de Halugho Primary School, om het leven gekomen bij een gerichte aanval van vermoedelijk islamitische terroristen va al-Shabaab. Het inciden

soedan
Nieuws

Pastor in Soedan beschuldigd van ontvoering na bekering 18-jarig moslimmeisje

Pastor Joseph Shawish van de Glory Baptist Church in het vluchtelingenkamp Ajoang Thok in Zuid-Soedan zit vast op beschuldiging van ontvoering, nadat een 18-jarige Soedanese vrouw het christendom aannam en door haar familie uit huis werd gezet. Hassa

Johan Schep
Video

Jezus in het Oude Testament: Johan Schep over geloof dat beproefd wordt

In deze nieuwe aflevering van de serie 'Jezus in het Oude Testament' verdiept evangelist Johan Schep zich verder in Genesis 12. Abram en Sara zijn aangekomen in het land dat God hun heeft beloofd, maar hun geloof wordt al snel op de proef gesteld. Wa

Stil maar wacht maar
Video

1700 mannen zingen in Katwijk 'Stil maar wacht maar'

In de Nieuwe Kerk van Katwijk aan Zee klonk onlangs een indrukwekkende samenzang. Zo’n 1700 mannen zongen samen het lied Stil maar wacht maar. Onder leiding van dirigent Bert Noteboom en met orgelbegeleiding van Marco den Toom werd de kerk gevuld met

Naomi Oosterhof
Podcast

Waarom is het belangrijk dat christenen samenkomen? Beluister deze podcast

Hoe blijf je staande in een wereld waarin geloof vaak wordt weggezet als iets vreemds of ouderwets? In de deze aflevering van De Geloofwaardige Podcast spreekt Naomi Oosterhof over het belang van gemeenschap: samen geloven, samen leren, samen volhoud

hulp asiel
Nieuws

ChristenUnie Utrecht waarschuwt voor morele grens bij asielwetten

ChristenUnie Utrecht maakt zich grote zorgen over de asielwetten die momenteel in de Eerste Kamer liggen. Volgens de partij raken deze voorstellen de kern van christelijk en menswaardig handelen. Een belangrijk onderdeel van de wetten is het strafbaa

Raymond Hausoul
Interview

Raymond Hausoul onthult de rode draad van de Bijbel: "Iedereen heeft een plek in Gods verhaal"

"De Bijbel is geen zak confetti met losse verhaaltjes, maar één groot bouwplan van God", zegt Raymond Hausoul. De bouwkundig theoloog beschrijft in zijn boek De rode draad van de Bijbel hoe lezers de Schrift opnieuw kunnen ontdekken als één doorlopen

Hans Reinders
Opinie

Plagiaat op de preekstoel begint vaak bij tijdgebrek

De recente schorsing van ds. W.M. van der Linden, predikant van de Hersteld Hervormde Gemeente in Ouderkerk aan den IJssel, heeft opnieuw een ongemakkelijk thema op tafel gelegd: plagiaat in preken. Zes weken werd hij geschorst omdat hij delen van pr