In de vorige afleveringen hebben we gelezen wat Jezus zijn leerlingen heeft meegegeven over de betekenis van het avondmaal. Dat blijkt in alle opzichten een feestmaal te zijn. Over de betekenis van het avondmaal was Jezus dus heel duidelijk. Maar over de manier waarop zijn leerlingen de maaltijd van de Heer vieren heeft hij nauwelijks iets gezegd.

Dat is opvallend. We krijgen alleen te horen waar die maaltijd over gaat, met daarbij de opdracht om deze feestelijke maaltijd ‘telkens opnieuw’ te vieren. Het enige praktische in zijn opdracht is dat het met brood en wijn gedaan moet worden. Brood breken en daar wat wijn bij drinken was op zich niets bijzonders, dat gebeurde aan tafel bij iedere maaltijd. Maar hoe moet de maaltijd dan gevierd worden? Jezus laat ons daarover in het onzekere. Net als bij zoveel dingen wordt in de Bijbel niet uitgelegd hoe het praktisch gedaan zal worden. Het was blijkbaar Zijn bedoeling om niet een vast stramien te geven. Jezus vindt het echt het allerbelangrijkste dat we weten wat we doen. Hoe we dat dan doen wordt vervolgens vrijwel helemaal aan ons overgelaten. Jezus laat ons daarin vrij. We kunnen avondmaal vieren met prachtig zilveren gerei in een mooie kerkzaal of helemaal zonder iets, in een smerige cel, zoals vervolgde christenen dat soms doen.

Blijkbaar mogen we het vieren zoals we willen, als de betekenis maar voorop staat. Dat is misschien maar goed ook. Het is immers een heel menselijke neiging om na verloop van tijd steeds meer te verschuiven van de inhoud van de dingen naar de vorm. Het is nu eenmaal zo dat we voor ons eigen gevoel van veiligheid of vertrouwdheid de behoefte hebben om de dingen vast te leggen en te herhalen op een manier waaraan wij gewend zijn. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar de manier waarop wij in de zondagse kerkdienst bijna allemaal een vast plekje hebben om te zitten. Dat voelt vertrouwd en dat voelt veilig. Dan weet je waar je aan toe bent.

Zo heeft ook de viering van het avondmaal in de geschiedenis zijn vorm gekregen in de verschillende kerken. En hoewel de Heer zelf helemaal niets heeft gezegd over de manieren waarop het gevierd kan worden, heeft Zijn kerk daar in de loop van de eeuwen zijn eigen gewoonten in ontwikkeld. We hebben onze vrijheid zelf ingevuld met regels, die we vervolgens ook aan anderen wilden opleggen. En zo heeft de kerk eindeloos gediscussieerd, ruzie gemaakt en zelfs oorlogen gevoerd over het avondmaal.

Maar we laten die geschiedenis nu maar zitten en kijken weer terug naar de bron, in het boek Handelingen.
Het eerste dat opvalt als je in Handelingen naar het avondmaal zoekt, is dat er vrijwel niet over gesproken wordt. Toch had Jezus wel opgedragen om het steeds te vieren. Het was dus belangrijk. Als er over dingen die belangrijk zijn toch nauwelijks iets geschreven wordt dan is dat eigenlijk ook veelzeggend. Net zoals we nu bijvoorbeeld de berichtgeving over het verkeer volgen: als er ongelukken zijn gebeurd, of files staan, dan horen we daar iets over in het nieuws. Maar als er geen ongelukken of files zijn horen we niets. Zo kunnen we uit het feit dat er nauwelijks over het avondmaal gesproken wordt aflezen dat er weinig bijzonders mee aan de hand was. Blijkbaar riep het geen vragen of problemen op.

We zien ook alleen maar in de Korintenbrief dat er geschreven wordt over misstanden bij het avondmaal. Maar dat ging eigenlijk niet eens speciaal over het avondmaal zelf, maar over verkeerd gedrag in het algemeen, dat ook tot uiting kwam bij het avondmaal. En juist bij het avondmaal kon Paulus goed illustreren hoe scheef ze daar zaten in de praktijk van hun christenleven.

Het avondmaal was in de eerste gemeenten dus in het algemeen een normale zaak die geen aanleiding gaf tot praktische of theologische problemen. Volgende keer gaan we kijken wat we van die eerste vieringen kunnen leren.

Arie-Jan Mulder is spreker en schrijver. Zijn boek over het avondmaal is verkrijgbaar als papieren boek en als ebook. Klik hier om zijn website te bezoeken.