Mart de Kruif noemt zichzelf geen vroom man, maar gebed is voor hem dagelijkse praktijk. "Ik bid elke avond", zegt hij. "Maar nooit voor mezelf. Altijd voor mijn kinderen en kleinkinderen." Hij vindt het vanzelfsprekend om anderen voorop te zetten. "Het gaat niet om mij. Geloof geeft mij houvast in een wereld die zo vaak door angst en macht wordt geregeerd."

Het kwaad onder ogen zien
Als militair heeft De Kruif ervaren dat oorlog nooit gewenst is, maar soms onvermijdelijk. "Iedereen die op missie is geweest, weet wat een oorlog is. Je moet nooit oorlog willen hebben. Maar soms moet je het kwaad ook kunnen bestrijden."
Het kwaad is volgens hem vaak verbonden met macht. "Poetin is een schoolvoorbeeld van iemand die militair vermogen als legitiem middel ziet om zijn doelen te bereiken. Het gaat om respect voor mensen: zie je een mens als een nummer, of als een uniek wezen?"

Vrijheid is nooit vanzelfsprekend
De Kruif wijst erop dat Nederlanders zich niet altijd realiseren hoe bijzonder het is dat we al tachtig jaar in vrijheid leven. "Mijn ouders, die kort na de oorlog trouwden, hadden nooit kunnen denken dat ze nog tachtig jaar zonder oorlog zouden meemaken. In de Nederlandse geschiedenis was er elke veertig jaar wel een oorlog. Of we dat nog eens tachtig jaar volhouden, ligt aan onszelf."

Wat hem zorgen baart, is dat crises vaak zichtbaar zijn maar er niet op wordt gereageerd. "De inval van Poetin zagen we aankomen. De pandemie zagen we aankomen. De toeslagenaffaire, Groningen, klimaat – allemaal zagen we het aankomen. En toch handelen we niet." Hij noemt dit "onbegrijpelijk" vanuit militair perspectief, omdat een militair juist gewend is direct te handelen. Concrete oplossingen werkt hij in dit gesprek niet uit, maar zijn boodschap is helder: volgens De Kruif vraagt vrijheid dat we alert blijven en niet afwachten tot problemen ons inhalen.

Bijbel en oorlog
Voor De Kruif is de Bijbel een belangrijk referentiepunt, maar ook een boek met spanning in zich. "Oorlog en vrede staan er allebei in. Mensen kunnen oorlog verklaren met de Bijbel, maar ook vrede. Jezus leerde ons: wraak en haat zijn nooit de weg. Soms moet je het kwaad bestrijden met het wapen, maar altijd met respect voor de ander."

Die les kreeg hij al vroeg mee. "Mijn vader nam me als kind mee naar het Airborne-kerkhof in Oosterbeek. Hij zei: ‘Zorg dat dit nooit meer gebeurt.’ Dat is de erfenis die ik meedraag. De offers van gesneuvelden mogen nooit voor niets zijn geweest."

Afghanistan en de offers
Als NAVO-commandant verloor hij mannen en vrouwen onder zijn bevel. "Hebben we gewonnen in Afghanistan? Nee. Was het dan voor niets? Ook niet. Miljoenen vrouwen konden tien jaar lang naar school. Mensen mochten stemmen, vaak in de brandende zon. Dat zijn kleine stukjes zingeving."

In zijn kerstboodschap aan de troepen in Afghanistan schreef hij: "Liefde is sterker dan haat, respect machtiger dan discriminatie en hoop superieur aan het kwaad. Jezus leerde ons dat offers soms noodzakelijk zijn om deze wereld beter te maken."

Dienend leiderschap
Leiderschap betekent voor De Kruif altijd dienstbaar zijn. "Sterke leiders zeggen wat er moet gebeuren en waarom, maar weten dat het nooit om henzelf gaat. Eerst zorg je dat je mannen en vrouwen veilig zijn, dat ze eten, dat ze kunnen slapen. Pas daarna kom jijzelf."

Hij wijst op Jezus als voorbeeld. "Jezus was een dienend leider. Dat is het diepe besef dat het nooit om jou gaat, maar om de mensen die je leidt. Succes behaal je niet zelf, dat doen de mannen en vrouwen die in split seconds beslissingen moeten nemen over leven en dood."

Hoop als kracht
Ondanks de dreiging van oorlog ziet De Kruif lichtpunten. "Wat mij raakt is de vastberadenheid van Oekraïners. Ze blijven weerstand bieden en geven niet op. Dat heeft niets met efficiency te maken, maar alles met overtuiging. En die overtuiging vind ik indrukwekkend, als militair maar ook als mens."

Hij besluit met een Joodse wijsheid die hem diep raakte: "Gij zult geen dader zijn. Gij zult geen slachtoffer zijn. Maar gij zult ook geen toeschouwer zijn. Je hebt altijd een keuze." En juist daar ziet De Kruif een opdracht voor christenen. "Vrijheid vraagt dat we handelen. En geloof laat zien dat er altijd licht is – ook als het donker lijkt."

Kijk hieronder het interview met Mart de Kruif terug in Hour of Power.