SGP-leider Stoffer liet dit weten voorafgaand aan zijn gesprek met formateur Rianne Letschert. De SGP is volgens hem bereid om een toekomstig kabinet te steunen bij moeilijke besluiten, zoals bezuinigingen of ingrijpende hervormingen. Daar staat echter een duidelijke voorwaarde tegenover. "Behoedzaamheid op medisch-ethische thema’s en respect voor klassieke vrijheden zijn voor ons geen bijzaak”, aldus Stoffer. Als die lijn wordt losgelaten, hoeft het kabinet niet automatisch op steun van de SGP te rekenen.

"Dit heeft pijn gedaan"
Stoffer verwees daarbij expliciet naar twee recente Kamerbesluiten. Dinsdag stemde een meerderheid in met een versoepeling van de regels voor het gebruik van gekweekte embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast werd vorige week een VVD-motie aangenomen over gelijke behandeling van leerlingen, ongeacht de levensbeschouwelijke identiteit van een school. Beide besluiten "hebben pijn gedaan”, zei Stoffer. Met name de VVD verwijt hij dat de partij zich te weinig aantrekt van fundamentele vrijheden en morele grenzen.

Volgens de SGP-leider is juist nu bezinning nodig. Hij sprak de hoop uit dat de onderhandelende partijen de koers heroverwegen en zich richten op het bouwen van "stabiele meerderheden” voor grote maatschappelijke vraagstukken, zoals wonen en stikstof, zonder telkens gevoelige ethische thema’s te agenderen.

ChristenUnie: "Zelfbeheersing nodig"
Ook ChristenUnie-leider Mirjam Bikker waarschuwde de formatiepartijen. Na haar gesprek met formateur Letschert benadrukte zij dat haar partij bereid blijft tot een constructieve houding richting een nieuw kabinet, maar alleen als er "zelfbeheersing” wordt betracht op onderwerpen die voor de ChristenUnie van groot belang zijn. Daarbij noemde zij met name medisch-ethische wetgeving en de vrijheid van christelijke scholen.

De aangenomen wet over embryokweek noemt Bikker een duidelijk voorbeeld van een ontwikkeling die de relatie onder spanning zet. De ChristenUnie stemde fel tegen het initiatiefvoorstel van D66 en VVD, dat ook steun kreeg van een deel van de CDA-fractie. Volgens Bikker raakt dergelijke wetgeving aan fundamentele vragen over hoe de samenleving omgaat met kwetsbaar menselijk leven. Via de informateur heeft zij de onderhandelende partijen laten weten dat herhaling van dit soort stappen de bereidheid tot samenwerking kan ondermijnen.

Een week eerder uitte Bikker al zorgen over de aangenomen VVD-motie rond de vrijheid van onderwijs. In de ogen van de ChristenUnie komt daarmee ruimte voor scholen met een duidelijke levensbeschouwelijke identiteit onder druk te staan.

Formatie in volle gang
De waarschuwingen van SGP en ChristenUnie klinken terwijl D66, VVD en CDA volop in gesprek zijn over de vorming van een nieuw kabinet. De drie partijen beschikken samen over 66 zetels en zullen dus steun moeten zoeken bij andere fracties. D66-leider Rob Jetten toonde zich na het laatste overleg voorzichtig optimistisch. "We maken stappen”, zei hij. Of er voor kerst een akkoord ligt, durfde hij nog niet te voorspellen.

De gesprekken lopen in elk geval door tot en met 23 december. Zowel Jetten als VVD-leider Dilan Yeşilgöz benadrukte dat de sfeer aan tafel goed is, al wordt de vermoeidheid richting het kerstreces merkbaar.