Dankzij de vertaling van het boek Legacy of Hope van de Israëlische schrijver Avi Mizrachi is het verhaal nu ook in het Nederlands verkrijgbaar.  Onderzoeker Deborah Boaz en haar vader schrijver Avi Mizrachi vertelden het verhaal tijdens de Ontmoetingsdag van Comité Gemeentehulp Israël op 1 november 2025. 

Het boek vertelt de geschiedenis van de bijzondere vriendschap die in de jaren ’30 ontstond tussen de Bulgaarse opperrabbijn Daniel Zion en metropoliet Stephan, leider van de Bulgaars-orthodoxe Kerk. Zij verkeerden op goede voet met elkaar en voerden veel theologische gesprekken.  

Messiasbelijdende opperrabbijn 
Toen de opperrabbijn op een ochtend tijdens zijn ochtendgebed een witte glanzende verschijning zag, kon niemand in zijn Joodse omgeving hem daarvoor een verklaring geven. Daarom ging hij met zijn vraag naar kerkleider Stephan. Die adviseerde hem te zeggen ‘hineni’ (hier ben ik), mocht de verschijning nog eens plaatsvinden. Dat antwoord beviel de rabbijn, hij vond het een heel Joods antwoord.  

De volgende ochtend tijdens het ochtendgebed stond de witte verschijning opnieuw voor hem. De rabbijn zei ‘hineni’ en vroeg wie Hij was. De verschijning zei ‘ani Yeshua’ (ik ben Jezus) en verdween weer. Kort daarvoor had de rabbijn een Bijbel met Nieuw Testament ontvangen van de metropoliet. Hij begon nu te lezen in dat boek dat voor Joden eigenlijk verboden was. En kwam zo tot de overtuiging dat het een heel Joods boek is en dat Jezus wel de Messias moest zijn.  

De metropoliet was verheugd hierover maar adviseerde rabbijn Zion om zijn Joodse identiteit te behouden en zijn leven als rabbijn voort te zetten, weliswaar gelovend in Jezus als Messias. Stephan en Zion hadden vanaf die dag een diepe vriendschap.  
 
Holocaust 
Een aantal jaar later tijdens de Tweede Wereldoorlog koos de Bulgaarse koning Boris de kant van nazi-Duitsland. De vervolging van de Europese Joden nam overal enorm toe en vanaf 1942 werden Joden massaal afgevoerd naar vernietigingskampen. Koning Boris zegde Hitler toe de 50.000 Joden in Bulgarije uit te zullen leveren aan de nazi’s. Maar tot driemaal toe werd het hart van koning Boris veranderd door toedoen van de leiders van de orthodoxe kerk en de opperrabijn. Elke keer annuleerde de koning de deportaties op het laatste moment. Zo overlevende alle Joden de oorlog.  

De rabbijn had grote moed en ging zelfs naar de koning toe om hem te waarschuwen: ‘Als je de Joden vervolgt, breng je niet alleen een smet op je eigen familie, maar op heel Bulgarije. Als je ooit het leven laat, heb je niet aan mij verantwoording af te leggen, maar aan de God van Israël.’  

De vriendschap tussen opperrabijn Zion en de metropoliet Stephan zorgde ervoor dat ook Stephan zich hard maakte voor de Joodse gemeenschap. Die was ervan overtuigd dat de houding ten opzichte van de Joden de toekomst van het land zou bepalen. Tijdens de voorbereidingen van de deportaties, sommeerde Stephan de kerken om de deuren te openen voor Joden. De kerkleiders stuurden brieven naar de regering en namen het daarmee publiekelijk op voor de Joden. Ze weigerden zich stil te houden terwijl de nazi’s hen met de dood bedreigde.  
En tegen de Joden in het schoolgebouw zei hij:  
‘waar jullie ook heen gaan, ik ga met jullie mee.’ 

Op een nacht werden de Joden uit de stad Plovdiv verzameld in een schoolgebouw bij het station om gedeporteerd te worden. Toen omwonenden in de vroege ochtend zagen wat er gebeurde, waarschuwden christenen de plaatselijke leider Kiril die volgens de overlevering in zijn pyjama naar het schoolgebouw rende. De politie vertelde hem dat de Joden met treinen zouden worden afgevoerd. Kiril beloofde dat hij zich samen met alle christenen op de rails zou neerleggen om de treinen tegen te houden. Tegen de Joden in het schoolgebouw zei hij: ‘waar jullie heen gaan, ga ik met jullie mee.’  Vervolgens belde hij de koning om te melden dat de christenen in opstand zouden komen als de Joden zouden worden afgevoerd.  

Meerdere deportatiepogingen werden door verzet vanuit de kerk geannuleerd. Joodse overlevenden hebben later verklaard dat meerdere keren de hekken van plekken war Joden waren opgesloten, opengingen. De Joden werd verteld terug te keren naar huis.