Evangelie en extreemrechts gaan niet samen

Opinie 14 september 2024 5 minuten Micha Nederland
Ouweneel-Lee-Paas
ANP

In de afgelopen jaren is extreemrechts gedachtegoed door heel Europa sterker geworden. Politieke partijen met dit gedachtegoed hebben verkiezingen gewonnen en nemen deel aan regeringen. Dat geldt voor zowel Nederland als voor andere Europese landen. In Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk hebben meerdere kerkleiders hier duidelijk stelling tegen genomen. Hun boodschap luidt steeds dat het evangelie niet samengaat met extreemrechtse gedachtegoed en extreemrechtse politiek. In Nederland overheerst tot nu toe de stilte vanuit kerkelijk leiderschap. In deze verklaring klinkt voluit het geloof dat alle mensen gelijkwaardig zijn, zowel voor Gods aangezicht als in de samenleving. Wij vinden dat de kerk nu stelling moet nemen. Daarom roepen wij christelijk Nederland op deze verklaring te onderschrijven.

Wij, ondergetekenden, spreken ons hierbij uit over het volgende:

1. Menselijke waardigheid behoort tot de kern van het christelijk geloof.
Wij geloven dat alle mensen door God gewild, geliefd en gekend zijn. Gods Koninkrijk is een veelkleurig Koninkrijk, bedoeld voor elke stam en elke taal.  Alle mensen zijn gelijkwaardig. We kunnen en willen geen onderscheid maken tussen de ene of de andere groep mensen.

Op dit moment wordt er over grote groepen mensen in Nederland gesproken alsof zij minderwaardig zijn. Dit blijkt onder andere uit het reduceren van groepen mensen tot een enkel kenmerk (zoals ‘gelukszoeker’ of ‘hoofddoekje’). We doen mensen geen recht als we ze typeren aan de hand van hun afkomst, religie, huidskleur, omstandigheden of cultuur.

Ook de niet-menselijke metaforen (zoals ‘tsunami aan vluchtelingen’ of ‘roedel’) die regelmatig gebruikt worden zijn dehumaniserend.

Op dit moment wordt er over grote groepen mensen in Nederland gesproken alsof zij minderwaardig zijn.

2. Een christelijke levensovertuiging kan onmogelijk samengaan met een extreemrechtse ideologie.
Bij ideologieën van extreemrechtse (politieke) partijen worden witte, westerse ‘volken’ gezien als superieur aan andere ‘volken’, waardoor mensen afkomstig uit andere ‘volken’ niet dezelfde rechten toekomen. Wij/zij-denken en hoger/lager-denken staat haaks op het evangelie van Gods liefde voor álle mensen zonder enig onderscheid.

Politieke partijen als de PVV en FVD stellen dat de superioriteit van westerse landen mede te danken is aan onze christelijke of joods-christelijke erfenis. Verschillende politici zeggen te willen strijden voor het behoud van de joods-christelijke cultuur, waarbij het volgens hen nodig is om (de culturele gedragingen van) niet-westerse migranten te weren. Maar juist het beroep op deze vermeende joods-christelijke erfenis versmalt onze naastenliefde tot slechts het omkijken naar het eigen ‘volk’. Hierdoor worden niet-westerse groepen, en in het bijzonder moslims, neergezet als tweederangsburgers. De naam van Christus wordt hiermee misbruikt.

3. Onze roeping tot naastenliefde is onbegrensd.
In een individualistische samenleving en in tijden van bestaansonzekerheid (met reële problemen zoals de woningnood en de groeiende moeite voor veel huishoudens om rond te komen) verleiden sommige politici mensen om als eerste en vooral hun eigen nood te zien. Toch moeten wij niet alleen willen opkomen voor onze eigen belangen. Als christenen zijn we geroepen om God lief te hebben boven alles en onze naasten als onszelf. Alle mensen zijn elkaars naasten, ongeacht afkomst, religie, huidskleur, omstandigheden of cultuur, omdat we allemaal naar Gods beeld zijn geschapen.

Wij/zij-denken en hoger/lager-denken staat haaks op het evangelie van Gods liefde voor álle mensen zonder enig onderscheid.

Het idee van ‘eigen volk eerst’ gaat ten koste van andere mensen en dat sluit niet aan bij de houding die wij willen aannemen ten opzichte van armoede, onrecht of uitsluiting. De Bijbelse boodschap is radicaal: een leven als volgeling van Jezus is onlosmakelijk verbonden met een bewogen hart voor de mensen die in deze wereld uitgesloten of achtergesteld worden. Wanneer wij nalaten om hiernaar te leven, geven wij met onze houding en ons handelen een vertekend beeld van Gods liefdevolle bedoeling voor alle mensen, en werken wij Gods Koninkrijk tegen.

4. Gemakzuchtige politiek is schadelijk en het is belangrijk om ons daartegen te verzetten.
Sommige politieke partijen creëren de laatste jaren opzettelijk onrust door onwaarheden te vertellen. Hierdoor is er in onze samenleving een voedingsbodem ontstaan voor haat en uitsluiting, vanuit een gevoel van angst of onvrede. Maar zo willen wij niet naar elkaar en naar de wereld kijken.

Sommige politici willen complexe politieke uitdagingen oplossen (zoals het huizentekort en de uitdagingen rondom migratie) door bepaalde groepen mensen als zondebok aan te wijzen. Vervolgens stellen zij aanlokkelijke en opnieuw te simpele oplossingen voor (bijvoorbeeld grenzen sluiten), die de problemen op geen enkele manier daadwerkelijk kunnen oplossen. Natuurlijk zouden we allemaal wel willen dat het inderdaad zo simpel is. Maar het is niet reëel en het gaat voorbij aan het feit dat de uitdagingen van onze tijd complex zijn en de manieren om daarmee om te gaan vragen om meer wijsheid, diepgang en nuance. Politici verergeren zo het lijden van mensen door de complexiteit van de problemen niet serieus te nemen.

Als christenen zijn we geroepen om God lief te hebben boven alles en onze naasten als onszelf.

5. Christelijke leiders mogen niet zwijgen over extreemrechts.
In Duitsland, Engeland en Frankrijk spraken leiders van landelijke kerkverbanden zich onlangs uit tegen extreemrechts gedachtegoed. Dat leiders van Nederlandse kerkverbanden daarentegen zwijgen, draagt bij aan de normalisatie van extreem-rechtse denkbeelden, ook binnen de kerk. Bovendien doet het afbreuk aan de geloofwaardigheid van het evangelie.

Ook in lokale kerken mogen we niet nalaten om extreemrechtse denkbeelden tegen te spreken, zeker nu steeds meer christenen deze ondersteunen. Wij geloven dat ongelijkheid, dehumanisering en racisme vormen van onrecht zijn waar de kerk zich in de meest heldere taal tegen moet verzetten.

Bovendien moeten we ook kritisch naar onze geschiedenis kijken. Onlangs in een verklaring heeft de PKN beleden dat ze voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog tekortschoot “in spreken en in zwijgen, in doen en in laten, in houding en in gedachten”. Mogen de lessen van het verleden richtingwijzers zijn voor de toekomst.

Ons geloof in Christus dringt ons om stelling te nemen vóór de gelijkheid en gelijkwaardigheid van alle mensen.

6. De profetische stem mag niet verstommen uit angst voor polarisatie.
Wij geloven dat het essentieel is om stelling te nemen voor gerechtigheid, ook als dat leidt tot moeilijke gesprekken binnen de kerk. Gerechtigheid vraagt om stellingname; zoals we nu weten vanuit het verleden, bij onrecht zoals discriminatie kunnen we niet ontwijkend in het zogenaamd neutrale midden blijven staan.
Ons geloof in Christus dringt ons om stelling te nemen vóór de gelijkheid en gelijkwaardigheid van alle mensen. Daarom kiezen wij ervoor om de profetische stem niet te laten verstommen, maar om onze geloofsgemeenschappen te laten fungeren als oefenplaatsen voor de noodzakelijke gesprekken over racisme en discriminatie. Opdat ons evangelie haar kracht niet verliest en smakeloos wordt!

Bovenstaande verklaring over extreemrechts gedachtegoed is door honderden christelijke leiders ondertekend. De christelijke organisatie Micha Nederland is de initiatiefnemer van de verklaring. Inmiddels staan er al ruim meer dan 400 christelijke leiders onder de verklaring, onder anderen publiek theoloog Stefan Paas (rechts op de foto) en binnen de christelijke wereld bekende namen zoals Willem J. Ouweneel (links op de foto), Thomas Quartier, Wilkin van de Kamp, Rhoïnde Doth en Samuel Lee (in het midden op de foto).

Praatmee

Beluister onze podcast

#392 Jeffrey & mr. Lineke Blijdorp over Tom de Wal, Onno Hoes en godsdienstvrijheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Esther van Willigen
Interview

Esther van Willigen wil misbruik bespreekbaar maken in de kerk: “Het gebeurt ook hier”

Jarenlang droeg Esther van Willigen een werkelijkheid met zich mee die zij zelf niet volledig kon plaatsen. Angst, schaamte en lichamelijke klachten bepaalden haar leven, zonder dat zij wist waar die vandaan kwamen. Pas veel later ontdekte zij dat wa

Ds. W. A. Zondag
Video

Ds. Zondag wijst op listige handelswijze duivel: "Satan werkt net zoals Google"

"Satan werkt net zoals Google. De duivel weet waar uw verlangens naar uitgaan, hij volgt ons en bekijkt ons patroon. Hij weet daardoor maar al te goed waar onze zwakheden zitten", aldus ds. W. A. Zondag. In een recente preek over de Dordtse Leerregel

Psalm 13
Video

Luister naar deze prachtige pianobewerking van Psalm 13 door Gerrit Koele

'Neen, 't zal zich in Uw heil verblijden. Ik zal den HEER mijn lofzang wij - den, Die mij genadig bijstand biedt.' Deze woorden zijn afkomstig uit het vijfde vers van Psalm 13. Organist, pianist en componist Gerrit Koele deelde onlangs op zijn YouTub

Johan Schep
Video

Terugkijken: Johan Schep zoomt in op de drie stromen van profetie

In de tiende aflevering van de serie 'Jezus in het Oude Testament' behandelt Johan Schep Genesis 10 en 11. De evangelist zoomt daarbij in op de drie stromen van profetie: het Joodse volk, de overige volken en de gemeente van God. Daarnaast bespreekt

Carianne Ros
Preekverslag

Carianne Ros confronteert christenen: “Waar bouw jij eigenlijk je zekerheid op?”

Er zijn onderwerpen die we liever een beetje ontwijken in ons geloofsleven. Dingen waar we het niet zo graag over hebben, omdat ze te dichtbij komen. Onze tijd misschien, onze agenda, onze gezondheid. Maar voor veel van ons is er één terrein waar het

New Wine Zomerconferentie
Persbericht

New Wine Zomerconferentie 2026 staat in het teken van ‘voor de goede vrede’

De New Wine Zomerconferentie 2026 in Liempde krijgt als thema voor de goede vrede. Dat heeft New Wine-directeur Bart Visser bekendgemaakt. Met dit thema wil de organisatie inspelen op het groeiende verlangen naar vrede in een wereld die steeds vaker

Politiehond
Nieuws

Inzet politiehonden bij arrestatie Tom de Wal roept vraagtekens op

De inzet van politiehonden bij het beëindigen van een religieuze bijeenkomst in Tilburg roept scherpe juridische vragen op. Niet zozeer over de bevoegdheid van de politie om geweldsmiddelen in te zetten, maar over de noodzaak en proportionaliteit daa

Bram Beute
Column

De kerk ligt mij niet zo (en daarom bid ik voor eenheid)

De kerk ligt mij niet zo. Dat is misschien gek om te zeggen voor een dominee, maar het is wel waar. Het gaat in de kerk over wat mij het meest dierbaar is, over mijn life-line, over mijn hoop, over Gods liefde in Jezus Christus. Dat is prachtig en in

Meerartikelen

Iran
Nieuws

Christenen Iran extra kwetsbaar tijdens rellen en protesten

De recente escalatie van rellen en protesten in Iran, de meest significante sinds de Islamitische Revolutie van 1979, heeft de christelijke gemeenschap in het land in verhoogde staat van paraatheid gebracht. Dat stelt International Christian Concern.

Formatie
Nieuws

Protestants Nederland doet oproep aan politieke leiders bij formatie

De vereniging Protestants Nederland heeft een dringend appel gedaan op politieke leiders die betrokken zijn bij de vorming van een nieuw kabinet. In een brief aan informateur Letschert en de partijleiders van VVD, D66 en CDA vraagt de organisatie aan

India
Nieuws

Huizen van christenen in India verwoest nadat ze weigeren geloof af te zweren

In het dorp Midapalli in de Indiase staat Maharashtra zijn de huizen van vier christelijke gezinnen verwoest. Dit gebeurde nadat zij weigerden hun geloof af te zweren, zo meldt Christian Solidarity Worldwide (CSW). De organisatie roept de autoriteite

Groot Nieuws Radio
Nieuws

Groot Nieuws Radio naar finale RadioRing met twee nominaties

Groot Nieuws Radio heeft de finale van de RadioRing bereikt. De christelijke zender is dit jaar twee keer genomineerd. Presentator Jorieke Eijlers behoort tot de vijf kanshebbers voor Beste Presentator. Het programma De Nieuwe Morgen staat in de top

Aaron Edwards
Nieuws

Theoloog vecht ontslag aan na tweet over Bijbelse visie op seksualiteit

De Britse theoloog Aaron Edwards is deze week opnieuw voor de rechter verschenen in zijn strijd tegen zijn ontslag bij een christelijk opleidingsinstituut. Edwards wil volgens Christian Today dat een eerdere uitspraak wordt teruggedraaid waarin zijn

Kerkdienst Minnesota
Nieuws

Amerikaanse justitie arresteert activisten na verstoring kerkdienst in Minnesota

De Amerikaanse justitie heeft drie activisten gearresteerd na de verstoring van een kerkdienst in de stad St. Paul in de staat Minnesota. De demonstranten onderbraken afgelopen zondag een samenkomst van Cities Church, een baptistengemeente, en dwonge

Tom de Wal
Opinie

Minister duikt weg bij 'misdaad van de eeuw': bidden zonder vergunning

De beelden waren schokkend. Een prediker, Tom de Wal van Frontrunners Ministries, gearresteerd tijdens een genezingsdienst in Tilburg. De politie viel binnen, de dienst werd beëindigd. Het schudde veel christenen wakker, en terecht. Want na de beantw

Adriënne Mendrik
Video

Trouwe kijker Adriënne Mendrik is zondag te gast in Hour of Power

Zondag is Adriënne Mendrik, een trouwe kijker van Hour of Power, te gast in het programma. Al jarenlang kijkt zij wekelijks mee en vertelt ze openhartig waarom de uitzendingen zo’n belangrijke plek in haar leven hebben gekregen. Dat Hour of Power inm

IKC-podcast
Video

Hoe praat je met jongeren over Israël in tijden van conflict? Nieuwe podcast biedt richting

Het Interkerkelijk Kenniscentrum (IKC) heeft een nieuwe podcast gelanceerd: 'Liefde voor Israël onder druk – met jongeren in gesprek in tijden van conflict'. In deze uitzending gaat IKC-bestuursvoorzitter Bert Kalkman in gesprek met ds. C. P. de Boer

Jurjen ten Brinke, kerkverbinder en voorganger
Interview

Kerkelijke eenheid in de stad is makkelijker, constateert Jurjen ten Brinke: "Maar het is geen hobby"

Het zoeken naar eenheid is niet alleen een mooi doel, zegt Jurjen ten Brinke (47), kerkverbinder en voorganger in de Week van gebed voor eenheid. “Het is niet alleen een hobby voor mensen die het leuk vinden om interkerkelijk te doen. Want als wij ee

Alister McGrath
Interview

Alister McGrath was een felle atheïst: “Iedereen gelooft, ook wie zegt van niet”

Ooit was Alister McGrath een jonge, felle atheïst in Noord-Ierland. Als tiener was hij ervan overtuigd dat je alles moet kunnen bewijzen en dat wetenschap en geloof elkaar uitsluiten. “Ik was behoorlijk agressief atheïstisch”, zegt hij. “Ik dacht: al

Don Lemon
Nieuws

Mediabekendheid vergelijkt verstoorde kerkdienst met tempelreiniging Jezus

Zondag legden activisten een kerkdienst van de Cities Church in St. Paul (Minnesota) plat. De actie was gericht tegen een van de voorgangers van de kerk, David Easterwood. Volgens de actievoerders vervult hij een leidinggevende rol bij de Amerikaanse