Evangelie en extreemrechts gaan niet samen

Opinie 14 september 2024 5 minuten Micha Nederland
Ouweneel-Lee-Paas
ANP

In de afgelopen jaren is extreemrechts gedachtegoed door heel Europa sterker geworden. Politieke partijen met dit gedachtegoed hebben verkiezingen gewonnen en nemen deel aan regeringen. Dat geldt voor zowel Nederland als voor andere Europese landen. In Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk hebben meerdere kerkleiders hier duidelijk stelling tegen genomen. Hun boodschap luidt steeds dat het evangelie niet samengaat met extreemrechtse gedachtegoed en extreemrechtse politiek. In Nederland overheerst tot nu toe de stilte vanuit kerkelijk leiderschap. In deze verklaring klinkt voluit het geloof dat alle mensen gelijkwaardig zijn, zowel voor Gods aangezicht als in de samenleving. Wij vinden dat de kerk nu stelling moet nemen. Daarom roepen wij christelijk Nederland op deze verklaring te onderschrijven.

Wij, ondergetekenden, spreken ons hierbij uit over het volgende:

1. Menselijke waardigheid behoort tot de kern van het christelijk geloof.
Wij geloven dat alle mensen door God gewild, geliefd en gekend zijn. Gods Koninkrijk is een veelkleurig Koninkrijk, bedoeld voor elke stam en elke taal.  Alle mensen zijn gelijkwaardig. We kunnen en willen geen onderscheid maken tussen de ene of de andere groep mensen.

Op dit moment wordt er over grote groepen mensen in Nederland gesproken alsof zij minderwaardig zijn. Dit blijkt onder andere uit het reduceren van groepen mensen tot een enkel kenmerk (zoals ‘gelukszoeker’ of ‘hoofddoekje’). We doen mensen geen recht als we ze typeren aan de hand van hun afkomst, religie, huidskleur, omstandigheden of cultuur.

Ook de niet-menselijke metaforen (zoals ‘tsunami aan vluchtelingen’ of ‘roedel’) die regelmatig gebruikt worden zijn dehumaniserend.

Op dit moment wordt er over grote groepen mensen in Nederland gesproken alsof zij minderwaardig zijn.

2. Een christelijke levensovertuiging kan onmogelijk samengaan met een extreemrechtse ideologie.
Bij ideologieën van extreemrechtse (politieke) partijen worden witte, westerse ‘volken’ gezien als superieur aan andere ‘volken’, waardoor mensen afkomstig uit andere ‘volken’ niet dezelfde rechten toekomen. Wij/zij-denken en hoger/lager-denken staat haaks op het evangelie van Gods liefde voor álle mensen zonder enig onderscheid.

Politieke partijen als de PVV en FVD stellen dat de superioriteit van westerse landen mede te danken is aan onze christelijke of joods-christelijke erfenis. Verschillende politici zeggen te willen strijden voor het behoud van de joods-christelijke cultuur, waarbij het volgens hen nodig is om (de culturele gedragingen van) niet-westerse migranten te weren. Maar juist het beroep op deze vermeende joods-christelijke erfenis versmalt onze naastenliefde tot slechts het omkijken naar het eigen ‘volk’. Hierdoor worden niet-westerse groepen, en in het bijzonder moslims, neergezet als tweederangsburgers. De naam van Christus wordt hiermee misbruikt.

3. Onze roeping tot naastenliefde is onbegrensd.
In een individualistische samenleving en in tijden van bestaansonzekerheid (met reële problemen zoals de woningnood en de groeiende moeite voor veel huishoudens om rond te komen) verleiden sommige politici mensen om als eerste en vooral hun eigen nood te zien. Toch moeten wij niet alleen willen opkomen voor onze eigen belangen. Als christenen zijn we geroepen om God lief te hebben boven alles en onze naasten als onszelf. Alle mensen zijn elkaars naasten, ongeacht afkomst, religie, huidskleur, omstandigheden of cultuur, omdat we allemaal naar Gods beeld zijn geschapen.

Wij/zij-denken en hoger/lager-denken staat haaks op het evangelie van Gods liefde voor álle mensen zonder enig onderscheid.

Het idee van ‘eigen volk eerst’ gaat ten koste van andere mensen en dat sluit niet aan bij de houding die wij willen aannemen ten opzichte van armoede, onrecht of uitsluiting. De Bijbelse boodschap is radicaal: een leven als volgeling van Jezus is onlosmakelijk verbonden met een bewogen hart voor de mensen die in deze wereld uitgesloten of achtergesteld worden. Wanneer wij nalaten om hiernaar te leven, geven wij met onze houding en ons handelen een vertekend beeld van Gods liefdevolle bedoeling voor alle mensen, en werken wij Gods Koninkrijk tegen.

4. Gemakzuchtige politiek is schadelijk en het is belangrijk om ons daartegen te verzetten.
Sommige politieke partijen creëren de laatste jaren opzettelijk onrust door onwaarheden te vertellen. Hierdoor is er in onze samenleving een voedingsbodem ontstaan voor haat en uitsluiting, vanuit een gevoel van angst of onvrede. Maar zo willen wij niet naar elkaar en naar de wereld kijken.

Sommige politici willen complexe politieke uitdagingen oplossen (zoals het huizentekort en de uitdagingen rondom migratie) door bepaalde groepen mensen als zondebok aan te wijzen. Vervolgens stellen zij aanlokkelijke en opnieuw te simpele oplossingen voor (bijvoorbeeld grenzen sluiten), die de problemen op geen enkele manier daadwerkelijk kunnen oplossen. Natuurlijk zouden we allemaal wel willen dat het inderdaad zo simpel is. Maar het is niet reëel en het gaat voorbij aan het feit dat de uitdagingen van onze tijd complex zijn en de manieren om daarmee om te gaan vragen om meer wijsheid, diepgang en nuance. Politici verergeren zo het lijden van mensen door de complexiteit van de problemen niet serieus te nemen.

Als christenen zijn we geroepen om God lief te hebben boven alles en onze naasten als onszelf.

5. Christelijke leiders mogen niet zwijgen over extreemrechts.
In Duitsland, Engeland en Frankrijk spraken leiders van landelijke kerkverbanden zich onlangs uit tegen extreemrechts gedachtegoed. Dat leiders van Nederlandse kerkverbanden daarentegen zwijgen, draagt bij aan de normalisatie van extreem-rechtse denkbeelden, ook binnen de kerk. Bovendien doet het afbreuk aan de geloofwaardigheid van het evangelie.

Ook in lokale kerken mogen we niet nalaten om extreemrechtse denkbeelden tegen te spreken, zeker nu steeds meer christenen deze ondersteunen. Wij geloven dat ongelijkheid, dehumanisering en racisme vormen van onrecht zijn waar de kerk zich in de meest heldere taal tegen moet verzetten.

Bovendien moeten we ook kritisch naar onze geschiedenis kijken. Onlangs in een verklaring heeft de PKN beleden dat ze voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog tekortschoot “in spreken en in zwijgen, in doen en in laten, in houding en in gedachten”. Mogen de lessen van het verleden richtingwijzers zijn voor de toekomst.

Ons geloof in Christus dringt ons om stelling te nemen vóór de gelijkheid en gelijkwaardigheid van alle mensen.

6. De profetische stem mag niet verstommen uit angst voor polarisatie.
Wij geloven dat het essentieel is om stelling te nemen voor gerechtigheid, ook als dat leidt tot moeilijke gesprekken binnen de kerk. Gerechtigheid vraagt om stellingname; zoals we nu weten vanuit het verleden, bij onrecht zoals discriminatie kunnen we niet ontwijkend in het zogenaamd neutrale midden blijven staan.
Ons geloof in Christus dringt ons om stelling te nemen vóór de gelijkheid en gelijkwaardigheid van alle mensen. Daarom kiezen wij ervoor om de profetische stem niet te laten verstommen, maar om onze geloofsgemeenschappen te laten fungeren als oefenplaatsen voor de noodzakelijke gesprekken over racisme en discriminatie. Opdat ons evangelie haar kracht niet verliest en smakeloos wordt!

Bovenstaande verklaring over extreemrechts gedachtegoed is door honderden christelijke leiders ondertekend. De christelijke organisatie Micha Nederland is de initiatiefnemer van de verklaring. Inmiddels staan er al ruim meer dan 400 christelijke leiders onder de verklaring, onder anderen publiek theoloog Stefan Paas (rechts op de foto) en binnen de christelijke wereld bekende namen zoals Willem J. Ouweneel (links op de foto), Thomas Quartier, Wilkin van de Kamp, Rhoïnde Doth en Samuel Lee (in het midden op de foto).

Praatmee

Beluister onze podcast

#392 Jeffrey & mr. Lineke Blijdorp over Tom de Wal, Onno Hoes en godsdienstvrijheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Dominee Ben Verboom is zondag te gast in Hour of Power
Video

Dominee Ben Verboom is zondag te gast in Hour of Power

Aanstaande zondag is dominee Ben Verboom te gast in Hour of Power. Zijn levensverhaal begint op een plek waar weinig hoop lijkt te zijn. “Ik ben op straat geboren”, vertelt Ben. Zijn moeder was dakloos en verslaafd, waardoor Ben uiteindelijk opgroeid

Gustavo Petro
Nieuws

Ophef in Colombia na uitspraken president Petro over Jezus

Tijdens de heropening van een ziekenhuis in Bogotá heeft de Colombiaanse president Gustavo Petro uitspraken gedaan die veel onrust hebben veroorzaakt onder christenen in het land. In zijn toespraak zei Petro dat hij Jezus niet aanduidt als Christus.

Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Nieuws

Europees Hof buigt zich over zaak rond christelijke symbolen in Griekenland

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens onderzoekt een zaak die is aangespannen door Griekse atheïsten tegen hun eigen overheid. De klacht gaat volgens Christian Today over de aanwezigheid van christelijke symbolen en religieuze kunst in een rec

Renee Boonman
Video

In gesprek met Bert Noteboom: Renee Boonman over ondernemen in crisistijd

Ondernemen vraagt soms om volhouden wanneer alles tegenzit. In een nieuwe video van Bert Noteboom gaat hij in gesprek met onderneemster Renee Boonman uit Midwolda. Zij vertelt openhartig over haar weg van boerenmeisje naar gastvrouw en ondernemer op

Vrouw van Luther
Video

Wie was de vrouw van Maarten Luther? Bekijk de video

Wie was de vrouw naast Maarten Luther en welke rol speelde zij in zijn leven en werk? In een speciale aflevering van Petrus in het land staat Katharina von Bora centraal. Het programma bezoekt het Luther Museum in Amsterdam, waar een tentoonstelling

Sjaak Biewenga
Video

Terugkijken: Studentenpastor over mentale nood bij jongeren

Steeds meer jongeren worstelen met mentale problemen en zoeken naar zin en houvast. In een recente uitzending van het Family7-programma Uitgelicht! gaat studentenpastor Sjaak Biewenga in op de rol die studentenpastors daarbij kunnen spelen. Aanleidin

Jacobine van der Veer
Interview

Nieuwe initiatief wil christenvrouwen bewust maken: “Breng je zorgen bij Jezus”

In een periode waarin haar gezin tot stilstand kwam door de long covid van haar man Anton, merkte Jacobine van der Veer dat haar eigen geloof minder sterk en draagkrachtig was dan ze dacht. De dagelijkse zorgen kregen steeds meer ruimte, terwijl het

Chris Verhagen
Opinie

Van Babel tot Davos: eenheid zonder God is altijd tijdelijk

Vorige week kwamen opnieuw politieke leiders, zakenmensen en denkers uit alle hoeken van de wereld samen in Davos voor het World Economic Forum (WEF). De ambitie is groot: samen nadenken over de richting van de wereld, over samenwerking, stabiliteit

Meerartikelen

mexico
Nieuws

Protestantse voorganger in Mexico weigert katholieke rituelen en wordt verbannen

Een protestantse voorganger in het zuiden van Mexico werd in januari 2026 voor vijf dagen vastgehouden en vervolgens uit zijn dorp gezet, omdat hij weigerde deel te nemen aan katholieke rituelen. Dit incident vond plaats in de staat Oaxaca, zo meldt

Gerald Troost
Nieuws

Minstens 30.000 doden: Gerald Troost roept op tot gebed voor Iran

Zanger Gerald Troost heeft met een indringende oproep de aandacht gevestigd op de dramatische situatie in Iran. In een bericht op sociale media schrijft hij dat hij van goed geïnformeerde Iraniërs heeft gehoord dat er in twee dagen tijd mogelijk 30.0

Congo
Nieuws

Brute aanval ADF: 25 doden in christelijke gemeenschap Congo

In de vroege uren van zondag 25 januari zijn minstens 25 inwoners om het leven gekomen bij een gewelddadige aanval op het landbouwdorp Apakolu. De Alliance of Democratic Forces (ADF) wordt verantwoordelijk gehouden voor het bloedbad in deze christeli

Henk Stoorvogel
Nieuws

Henk Stoorvogel draagt internationaal leiderschap 4M over aan nieuwe generatie

Tijdens de jaarlijkse International Leadership Summit van 4M heeft oprichter Henk Stoorvogel het internationale leiderschap van de mannenbeweging overgedragen. Daarmee komt een einde aan zijn rol als internationaal leider van 4M en begint een nieuwe

Rechtszaak
Nieuws

Kort geding rond vrije hervormde gemeente Driedorp gaat door

Het kort geding rond de Vrije Hervormde Gemeente (VHG) in Driedorp, dat gepland staat op 6 februari, gaat definitief door. Dat bevestigt het Reformatorisch Dagblad. De rechtszaak werd half januari aangespannen door prof. dr. W.J. op ’t Hof en een gro

Geboortekerk
Nieuws

Kerken starten unieke restauratie van geboorteplaats Jezus

De plek in Bethlehem die door christenen wereldwijd wordt vereerd als de geboorteplaats van Jezus Christus, wordt voor het eerst in zeshonderd jaar gerestaureerd. De restauratie is bedoeld om deze heilige plek te bewaren voor toekomstige generaties g

Donald Trump
Nieuws

Christelijke organisatie waarschuwt voor nieuwe vredesraad van Trump

De christelijke mensenrechtenorganisatie Christian Solidarity Worldwide uit haar zorgen over de zogenoemde Board of Peace die onlangs is ingesteld door de Amerikaanse president Donald Trump. Volgens CSW kan deze raad het internationale recht en de me

Ernst Leeftink en Jan Hoek
Briefwisseling

Slotbrief Jan Hoek: ‘Eenheid van de Kerk nivelleert Israël niet’

'Vanaf Pinksteren heeft geen enkel volk meer een streepje voor', stelde dominee Ernst Leeftink in zijn slotbrief. In deze briefwisseling gaat hij via Cvandaag in gesprek met prof. dr. Jan Hoek over de plaats van het Joodse volk in Gods heilsplan. In

Kees Postma
Interview

Kees Postma wil Jezus weer in spotlights zetten: "Sommigen zijn Hem kwijtgeraakt"

“Het ging me steeds meer tegenstaan dat Jezus uit beeld raakte.” Die overtuiging vormt de kern van Doen als Jezus, het nieuwste boek van Kees Postma. Terwijl discussies binnen de kerk zich volgens hem steeds vaker richten op randzaken, groeide bij he

Nadine de Vos
Boekfragment

Geloof zonder kerkgemeenschap houdt geen stand

God heeft ervoor gekozen om ons het leven samen te laten doen. Je hoeft het niet alleen te doen. Sterker nog, ten diepste kún je het niet eens alleen doen, als je het leven ten volle wilt beleven. Al vanaf het begin van de schepping, toen God hemel e

Tera
Getuigenis

Het getuigenis van Tera: “De Bijbel is niet oud en stoffig, God werkt vandaag”

Jarenlang leefde Tera uit Nijkerk met ernstige lichamelijke klachten. Vanaf haar veertiende kreeg ze te maken met rugproblemen die haar steeds verder beperkten. Wat begon met vermoeidheid en pijn, mondde uit in meerdere operaties, hulpmiddelen in hui

Masai in Kenia
Positief nieuws

Hoe een droom de toekomst van de Masai veranderde

Eén van de ontmoetingen die de veldwerkers van Bible League afgelopen jaar bijzonder is bijgebleven, vond plaats in Kenia. Daar ontmoetten ze de zoon en dochter van de Loibon, het hoofd van de Masai. Jarenlang investeerden ze in een relatie met de Ma