Evangelie en extreemrechts gaan niet samen

Opinie 14 september 2024 5 minuten Micha Nederland
Ouweneel-Lee-Paas
ANP

In de afgelopen jaren is extreemrechts gedachtegoed door heel Europa sterker geworden. Politieke partijen met dit gedachtegoed hebben verkiezingen gewonnen en nemen deel aan regeringen. Dat geldt voor zowel Nederland als voor andere Europese landen. In Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk hebben meerdere kerkleiders hier duidelijk stelling tegen genomen. Hun boodschap luidt steeds dat het evangelie niet samengaat met extreemrechtse gedachtegoed en extreemrechtse politiek. In Nederland overheerst tot nu toe de stilte vanuit kerkelijk leiderschap. In deze verklaring klinkt voluit het geloof dat alle mensen gelijkwaardig zijn, zowel voor Gods aangezicht als in de samenleving. Wij vinden dat de kerk nu stelling moet nemen. Daarom roepen wij christelijk Nederland op deze verklaring te onderschrijven.

Wij, ondergetekenden, spreken ons hierbij uit over het volgende:

1. Menselijke waardigheid behoort tot de kern van het christelijk geloof.
Wij geloven dat alle mensen door God gewild, geliefd en gekend zijn. Gods Koninkrijk is een veelkleurig Koninkrijk, bedoeld voor elke stam en elke taal.  Alle mensen zijn gelijkwaardig. We kunnen en willen geen onderscheid maken tussen de ene of de andere groep mensen.

Op dit moment wordt er over grote groepen mensen in Nederland gesproken alsof zij minderwaardig zijn. Dit blijkt onder andere uit het reduceren van groepen mensen tot een enkel kenmerk (zoals ‘gelukszoeker’ of ‘hoofddoekje’). We doen mensen geen recht als we ze typeren aan de hand van hun afkomst, religie, huidskleur, omstandigheden of cultuur.

Ook de niet-menselijke metaforen (zoals ‘tsunami aan vluchtelingen’ of ‘roedel’) die regelmatig gebruikt worden zijn dehumaniserend.

Op dit moment wordt er over grote groepen mensen in Nederland gesproken alsof zij minderwaardig zijn.

2. Een christelijke levensovertuiging kan onmogelijk samengaan met een extreemrechtse ideologie.
Bij ideologieën van extreemrechtse (politieke) partijen worden witte, westerse ‘volken’ gezien als superieur aan andere ‘volken’, waardoor mensen afkomstig uit andere ‘volken’ niet dezelfde rechten toekomen. Wij/zij-denken en hoger/lager-denken staat haaks op het evangelie van Gods liefde voor álle mensen zonder enig onderscheid.

Politieke partijen als de PVV en FVD stellen dat de superioriteit van westerse landen mede te danken is aan onze christelijke of joods-christelijke erfenis. Verschillende politici zeggen te willen strijden voor het behoud van de joods-christelijke cultuur, waarbij het volgens hen nodig is om (de culturele gedragingen van) niet-westerse migranten te weren. Maar juist het beroep op deze vermeende joods-christelijke erfenis versmalt onze naastenliefde tot slechts het omkijken naar het eigen ‘volk’. Hierdoor worden niet-westerse groepen, en in het bijzonder moslims, neergezet als tweederangsburgers. De naam van Christus wordt hiermee misbruikt.

3. Onze roeping tot naastenliefde is onbegrensd.
In een individualistische samenleving en in tijden van bestaansonzekerheid (met reële problemen zoals de woningnood en de groeiende moeite voor veel huishoudens om rond te komen) verleiden sommige politici mensen om als eerste en vooral hun eigen nood te zien. Toch moeten wij niet alleen willen opkomen voor onze eigen belangen. Als christenen zijn we geroepen om God lief te hebben boven alles en onze naasten als onszelf. Alle mensen zijn elkaars naasten, ongeacht afkomst, religie, huidskleur, omstandigheden of cultuur, omdat we allemaal naar Gods beeld zijn geschapen.

Wij/zij-denken en hoger/lager-denken staat haaks op het evangelie van Gods liefde voor álle mensen zonder enig onderscheid.

Het idee van ‘eigen volk eerst’ gaat ten koste van andere mensen en dat sluit niet aan bij de houding die wij willen aannemen ten opzichte van armoede, onrecht of uitsluiting. De Bijbelse boodschap is radicaal: een leven als volgeling van Jezus is onlosmakelijk verbonden met een bewogen hart voor de mensen die in deze wereld uitgesloten of achtergesteld worden. Wanneer wij nalaten om hiernaar te leven, geven wij met onze houding en ons handelen een vertekend beeld van Gods liefdevolle bedoeling voor alle mensen, en werken wij Gods Koninkrijk tegen.

4. Gemakzuchtige politiek is schadelijk en het is belangrijk om ons daartegen te verzetten.
Sommige politieke partijen creëren de laatste jaren opzettelijk onrust door onwaarheden te vertellen. Hierdoor is er in onze samenleving een voedingsbodem ontstaan voor haat en uitsluiting, vanuit een gevoel van angst of onvrede. Maar zo willen wij niet naar elkaar en naar de wereld kijken.

Sommige politici willen complexe politieke uitdagingen oplossen (zoals het huizentekort en de uitdagingen rondom migratie) door bepaalde groepen mensen als zondebok aan te wijzen. Vervolgens stellen zij aanlokkelijke en opnieuw te simpele oplossingen voor (bijvoorbeeld grenzen sluiten), die de problemen op geen enkele manier daadwerkelijk kunnen oplossen. Natuurlijk zouden we allemaal wel willen dat het inderdaad zo simpel is. Maar het is niet reëel en het gaat voorbij aan het feit dat de uitdagingen van onze tijd complex zijn en de manieren om daarmee om te gaan vragen om meer wijsheid, diepgang en nuance. Politici verergeren zo het lijden van mensen door de complexiteit van de problemen niet serieus te nemen.

Als christenen zijn we geroepen om God lief te hebben boven alles en onze naasten als onszelf.

5. Christelijke leiders mogen niet zwijgen over extreemrechts.
In Duitsland, Engeland en Frankrijk spraken leiders van landelijke kerkverbanden zich onlangs uit tegen extreemrechts gedachtegoed. Dat leiders van Nederlandse kerkverbanden daarentegen zwijgen, draagt bij aan de normalisatie van extreem-rechtse denkbeelden, ook binnen de kerk. Bovendien doet het afbreuk aan de geloofwaardigheid van het evangelie.

Ook in lokale kerken mogen we niet nalaten om extreemrechtse denkbeelden tegen te spreken, zeker nu steeds meer christenen deze ondersteunen. Wij geloven dat ongelijkheid, dehumanisering en racisme vormen van onrecht zijn waar de kerk zich in de meest heldere taal tegen moet verzetten.

Bovendien moeten we ook kritisch naar onze geschiedenis kijken. Onlangs in een verklaring heeft de PKN beleden dat ze voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog tekortschoot “in spreken en in zwijgen, in doen en in laten, in houding en in gedachten”. Mogen de lessen van het verleden richtingwijzers zijn voor de toekomst.

Ons geloof in Christus dringt ons om stelling te nemen vóór de gelijkheid en gelijkwaardigheid van alle mensen.

6. De profetische stem mag niet verstommen uit angst voor polarisatie.
Wij geloven dat het essentieel is om stelling te nemen voor gerechtigheid, ook als dat leidt tot moeilijke gesprekken binnen de kerk. Gerechtigheid vraagt om stellingname; zoals we nu weten vanuit het verleden, bij onrecht zoals discriminatie kunnen we niet ontwijkend in het zogenaamd neutrale midden blijven staan.
Ons geloof in Christus dringt ons om stelling te nemen vóór de gelijkheid en gelijkwaardigheid van alle mensen. Daarom kiezen wij ervoor om de profetische stem niet te laten verstommen, maar om onze geloofsgemeenschappen te laten fungeren als oefenplaatsen voor de noodzakelijke gesprekken over racisme en discriminatie. Opdat ons evangelie haar kracht niet verliest en smakeloos wordt!

Bovenstaande verklaring over extreemrechts gedachtegoed is door honderden christelijke leiders ondertekend. De christelijke organisatie Micha Nederland is de initiatiefnemer van de verklaring. Inmiddels staan er al ruim meer dan 400 christelijke leiders onder de verklaring, onder anderen publiek theoloog Stefan Paas (rechts op de foto) en binnen de christelijke wereld bekende namen zoals Willem J. Ouweneel (links op de foto), Thomas Quartier, Wilkin van de Kamp, Rhoïnde Doth en Samuel Lee (in het midden op de foto).

Praatmee

Beluister onze podcast

Patrick & Jeffrey over christelijke WK-spelers, een veilige kerk en 'De Vergeten Lijst'
Of beluister op:

Meerartikelen

Nehemia
Boekfragment

God gebruikt mensen die de waarheid onder ogen willen zien

Veel christenen willen iets betekenen voor de wereld. Maar zijn we ook bereid de prijs daarvan te betalen? In dit boekfragment laat Anne van der Bijl (1928-2022) aan de hand van Nehemia zien dat echte betrokkenheid begint met luisteren. Wie de nood v

Draagmoederschap
Persbericht

SGP: 'Excuses aan afstandsmoeders? Stop dan ook met draagmoeders!'

De SGP noemt de excuses van het kabinet aan de afstandsmoeders een belangrijke en terechte erkenning van het leed dat vrouwen en kinderen is aangedaan. “De politiek moet daarom niet overgaan tot wetgeving die opnieuw leidt tot een bewust georganiseer

Ds. C. J. Rijsdijk
Nieuws

Hervormde gemeente Serooskerke brengt beroep uit op ds. C. J. Rijsdijk

De hervormde gemeente te Serooskerke (Het Kruispunt) heeft een beroep uitgebracht op ds. C. J. Rijsdijk (foto). De predikant zou, mocht hij het beroep aannemen, de eerste gemeentepredikant van de in oktober 2020 opgerichte wijkgemeente kunnen worden.

Turks consulaat Jeruzalem
Nieuws

Rapport: 'Turks consulaat in Jeruzalem gevestigd op terrein Syrisch-Orthodoxe Kerk'

Het Turkse consulaat in Jeruzalem is gevestigd op grond van de Syrisch-Orthodoxe Kerk. Dat blijkt uit een rapport van het Jerusalem Center for Applied Policy (JCAP). Volgens de onderzoekers is dat opvallend, omdat veel leden van deze kerk ruim honder

Venezuela noodhulp
Nieuws

Kerken in Venezuela helpen duizenden na verwoestende aardbevingen

Kerken in Venezuela zetten alles op alles om slachtoffers van de zware aardbevingen van 24 juni te helpen. Volgens kerkelijke bronnen zijn mogelijk wel 250.000 mensen dakloos geworden. Het officiële dodental is inmiddels opgelopen tot bijna 2.000, te

Ds. A. T. Vergunst
Video

Ds. Vergunst waarschuwt: "Levensgevaarlijk om gewetensprikken Heilige Geest te negeren"

"Een gewetensprik is niet zaligmakend. Maar als je een gewetensprik negeert, dan ga je de volgende prik al wat minder voelen. Als je dat dan blijft doen, dan stopt de Heilige Geest met het prikken van uw hart en dat is levensgevaarlijk", aldus ds. A.

Agente dreigt boete te geven aan straatpredikers
Nieuws

Agent dreigt christelijke straatpredikers met boete tijdens Pride-evenement

De politie in de Amerikaanse stad Fort Worth onderzoekt een incident tijdens een Pride-evenement. Een agente dreigde daar christelijke straatpredikers met een boete als bezoekers zich beledigd zouden voelen door hun boodschap. Een van de straatpredik

Heilige Grond
Podcast

Is er nog iets heiligs? Theologen in gesprek

Is het heilige verdwenen uit onze tijd, of zoeken we het simpelweg niet meer op de juiste plek? In de podcast Heilige Grond gaat Koos Tamminga in gesprek over de betekenis van het heilige in een moderne samenleving. Wat doet het heilige met mensen, e

Meerartikelen

soedan
Nieuws

Voormalig moslim mishandeld in kerk vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Een Soedanese christen die zich vanuit de islam tot het christendom bekeerde, is mishandeld in een kerk in een vluchtelingenkamp in Zuid-Soedan. Dat melden Christian Daily en International Christian Concern (ICC). De daders drongen de kerk binnen en

Nigeria
Nieuws

Moslims ontvoeren tientallen scholieren in Nigeria tijdens examen

Gewapende islamitische extremisten hebben maandag tientallen scholieren ontvoerd van een middelbare school in de Nigeriaanse deelstaat Borno. Volgens International Christian Concern (ICC) vielen de daders de school binnen terwijl leerlingen examens m

pakistan
Nieuws

Christen sterft in Pakistaanse cel na beschuldiging van godslastering

Een 61-jarige christen is in Pakistan overleden nadat hij bijna een jaar in de gevangenis had gezeten op beschuldiging van godslastering. Volgens Morning Star News leed Peter Masih aan vergevorderde dementie en ging zijn gezondheid tijdens zijn gevan

Jannica
Persbericht

Jannica van Barneveld nieuwe voorganger Mozaiek010 Rotterdam

Spreker en aanbiddingsleider Jannica van Barneveld treedt per 1 september 2026 in dienst als voorganger bij Mozaiek010 in Rotterdam. Met haar komst versterkt de kerk haar lokale leiderschapsteam en zet zij een volgende stap in de geestelijke opbouw v

Alie Swillens
Video

Alie Swillens vertelt over dementie en geloof: “Ik laat mijn man niet alleen”

Na vijftien jaar intensieve mantelzorg voor haar moeder kreeg Alie Swillens opnieuw een zware zorgtaak toen haar man begon te dementeren. In het programma Petrus in het land vertelt ze openhartig over de kracht die ze vindt in haar geloof. Alie zorgd

Benaiah
Opinie

Homodebat in de kerk: wie krijgt een vrijkaartje?

Er is al veel over geschreven, gescholden en gedebatteerd. Van een taboe rondom homoseksualiteit in de kerk is al bijna geen sprake meer. Er is zelfs een heuse kerkelijke LHBTI-lobby ontstaan. Gesterkt door recente wetsvoorstellen leidt dit tot belad

Steef de Bruijn
Nieuws

Steef de Bruijn kondigt vertrek aan als hoofdredacteur Reformatorisch Dagblad

Steef de Bruijn legt later dit jaar zijn functie als hoofdredacteur van het Reformatorisch Dagblad (RD) neer. Dat heeft de Erdee Media Groep (EMG) bekendgemaakt. Een sollicitatiecommissie is inmiddels gestart met de zoektocht naar een opvolger. De Br

Grinwis
Nieuws

CU "pissig" over stikstofplannen: "Jesse Klaver is toch niet de dictator van Den Haag?"

SGP en ChristenUnie zijn zeer kritisch op het stikstofplan dat het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA vrijdag presenteerde. Ze komen woensdag samen met andere oppositiepartijen met voorstellen om het plan aan te passen, zo meldt De Telegraaf. Daa

LHBTI-vlag
Nieuws

Amerikaans Hooggerechtshof: staten mogen transgender vrouwen weren uit vrouwensport

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft bepaald dat staten transgender vrouwen, die biologisch gezien nog man zijn, mogen uitsluiten van sportwedstrijden voor meisjes en vrouwen. Dat meldt The Christian Post.   De uitspraak gaat over wetten in de state

Indonesie
Nieuws

Moslims vallen kerk Indonesië binnen en eisen einde aan kerkdiensten

Een groep moslims is op 24 juni een christelijke kerk in het Indonesische Hegarmanah Indah (West-Java) binnengevallen. Ze eisten dat de christelijke gemeente haar bijeenkomsten zou beëindigen. Dat meldt International Christian Concern (ICC), een waak

Kirgizie
Nieuws

Invallen en arrestaties bij huiskerken in Kirgizië

Vijf christenen van de True and Free Reform Seventh-day Adventist Church in Kirgizië zitten sinds 15 juni gevangen, meldt Forum 18. De politie vervolgt de zevendedagsadventisten wegens “productie en distributie van extremistisch materiaal”. De rechtb

Pakistan
Nieuws

Pakistan: ontvoerd christelijk meisje moet bewijzen dat ze 13 jaar is

Een rechter in de Pakistaanse stad Faisalabad heeft opdracht gegeven tot een medisch leeftijdsonderzoek van de 13-jarige Amber Nadeem. Het christelijke meisje werd volgens Morning Star News ontvoerd, gedwongen zich tot de islam te bekeren en uitgehuw