Klimaatverandering? Klopt het wel wat ze ons vertellen?

Dagelijks leven 7 januari 2020 Henk Herbold
klimaatverandering

Wat veel mensen zal bijblijven, is de recente uitspraak van een rechter, inzake broeikasgassen in het algemeen en de zogenaamde stikstof- en PFAS-crisis, waar we in vorig jaar volkomen onverwacht in terechtgekomen zijn. Tot verbazing van velen in ons land, stelde de rechter tijdens een proces, de linkse milieu-organisatie (die het proces had aangespannen), in het gelijk en sommeerde(?) de overheid op straffe van een dwangsom(?), om maatregelingen te nemen teneinde in 2020 een kwart minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990.

Veel mensen vragen zich terecht af, wie er in dit land nu feitelijk regeert. Is het de rechterlijke macht of is het onze democratisch gekozen overheid? Als het in uiterste instantie de rechter is die de politiek kan dwingen, zijn we dan niet langzaam op weg naar een soort dictatuur? Overigens, een rechter kan kennelijk allerlei zaken dwangmatig opleggen, maar hij of zij zal in de meeste gevallen maar matig rekening hoeven te houden, met de bijkomende gevolgen van zo’n beslissing. Dat ligt voor politici heel anders, zij zijn ook verantwoordelijk voor de gevolgen. Je kunt bijvoorbeeld wel in allerijl maatregelen gaan verzinnen, om maar aan de gestelde norm te kunnen voldoen, maar als het gevolg is grote economische schade voor ons land, dan is het maar de vraag of dit verstandig is. In ieder geval hebben we gezien, waar ondoordachte maatregelingen toe kunnen leiden en… wat ons mogelijk in de toekomst nog te wachten staat. Vorig jaar werd zelfs het bestaan van veel ondernemingen ernstig in gevaar gebracht. In ons hele land werden tijdelijk alle bouwactiviteiten platgelegd en veel bouwbedrijven zijn de schade nog lang niet te boven.

Veel mensen vragen zich terecht af, wie er in dit land nu feitelijk regeert. Is het de rechterlijke macht of is het onze democratisch gekozen overheid?

Aan het eind van dit bewogen jaar, vraag je je af wat er in 2020 ons nog meer staat te wachten. Veel uitspraken van onze regering inzake ons milieu, die onder druk van allerlei milieu organisaties gedaan zijn, voorspellen niet veel goeds. Ze leiden nu al tot veel stress en slapeloze nachten van mensen, die vrezen het in de toekomst niet meer te kunnen betalen.

Maar… hoe zit dat nu met ons klimaat?
Wat we nu ga schrijven is erg gevaarlijk. Mogelijk zullen hierdoor zelfs mensen boos gaan worden, maar helaas kunnen we niet anders. We willen zo graag waarschuwen voor de te eenzijdige belichting van het onderwerp ‘klimaatverandering’ en we willen vooral waarschuwen voor de gedachte dat de mens zelf in staat zou zijn om de aarde van de ondergang te redden. Mensen die denken dat we het allemaal zelf in de hand hebben, gaan vaak volkomen voorbij aan wat de Bijbel voorspelt, over de toekomst van onze aarde.

Men ziet het op de volgende manier: de mens op aarde is schuldig aan de klimaatverandering die waarschijnlijk op dit moment plaatsvindt. De verandering van het klimaat zou voornamelijk veroorzaakt worden door een sterke toename van de zogenaamde CO2-uitstoot en in het afgelopen jaar kwam daar ook nog de uitstoot van stikstof en de zogenaamde PFAS-vervuiling bij. Wie weet wat nog zal volgen in het komende jaar. In ieder geval wordt de mens gezien als de belangrijkste schuldige, wij consumeren te veel en op de verkeerde manier. Nu is het nog maar de vraag of de uitstoot van broeikasgassen werkelijk de enige oorzaak is voor de verandering van het klimaat. Maar los daarvan gaat men ook volledig voorbij aan het feit, dat het grootste deel van de CO2- en stikstof-uitstoot veroorzaakt wordt door de aarde zelf, waar dus de mens helemaal geen invloed op heeft. Bijvoorbeeld de uitstoot van moerasgebieden, vulkaanuitbarstingen, bosbranden, etc..

Mensen die denken dat we het allemaal zelf in de hand hebben, gaan vaak volkomen voorbij aan wat de Bijbel voorspelt, over de toekomst van onze aarde.

Voor sommigen is het redden van de aarde inmiddels zelfs een soort religie geworden. Jongeren protesteren en geloven heilig dat zij de generatie zijn die de aarde zou moeten redden. Uit een interview met een aantal van die demonstrerende jongeren, bleek dat men nauwelijks in de gaten had, wat de gevolgen kunnen zijn van strengere milieu-eisen. In ieder geval zullen juist onze jongeren de rekening straks moeten betalen, bijvoorbeeld door nog duurdere woningen vanwege de steeds toenemende strenge milieu-eisen, maar ook doordat bouwgrond steeds schaarser wordt. Veel grond kan niet meer gebruikt worden voor bouwgrond, vanwege natuurbescherming en natuurbeheer. Het vliegverkeer zal in de toekomst ernstig beperkt worden en in ieder geval heel veel duurder worden, energie wordt bijkans onbetaalbaar, omdat het relatief goedkope gas verdwijnt en energie uit andere bronnen of uit het buitenland veel duurder zal zijn. Ons voedsel wordt duurder, boerenbedrijven verdwijnen nu al en zullen in de toekomst nog meer verdwijnen. Het gevolg is dat we zullen moeten importeren in plaats van exporteren wat we nu doen. Ons vervoer wordt duurder en ga zo maar door.

Over milieuzaken worden we wekelijks door de media geïnformeerd en ook onze regering is er volop mee bezig. De ene vergadering na de ander, door allerlei commissies en organisaties die met het klimaat bezig zijn, volgen elkaar op. De woorden verduurzamen of vergroenen, zijn inmiddels voor iedereen bekende begrippen geworden. Het begon eerst allemaal heel eenvoudig en begrijpelijk, zoals: energiezuinige apparatuur, korter douchen, een dagje minder vlees, minder suiker, allemaal dingen die we snappen en relatief weinig kosten. Maar dan volgen er stappen die veel meer geld gaan kosten, zoals: je huis steeds opnieuw isoleren, zonnepanelen op je dak en nog even en we moeten massaal aan de elektrische auto. In ieder geval, om het klimaat te redden gaat Nederland in de komende tijd zijn best doen om door middel van zon- en windenergie de benodigde energie op te wekken. Het is echter te betwijfelen of al onze dappere pogingen, wereldwijd ook maar iets gaan betekenen voor de klimaatverandering.

Maar, volgens het klimaatevangelie (?) dat door een groeiend aantal voorstanders verkondigd wordt, zal het vrijwel zeker nooit genoeg zijn. Want men zegt tevens: “om de mensheid te redden mag de temperatuurstijging tot 2050 niet hoger zijn dan 1,5 graden celsius”. Afgezien van het feit dat de wetenschappelijke basis voor deze termijn tot 2050, helemaal ontbreekt, vragen veel mensen zich terecht af wat het feitelijke nut hiervan is. Al is het beslist ook weer niet verkeerd om tot op zeker hoogte schoner en zuiniger te leven.

Enorm veel mensen sterven op dit moment nog van honger en armoede in de wereld. Maar ja, zeggen klimaatfanatici, als het gaat om de ondergang van de aarde te voorkomen, dan is elke maatregel om dit te voorkomen geoorloofd.

Een ding is echter heel zeker, de maatregelen die nu worden voorgesteld om deze opwarming tegen te gaan, kosten ongelooflijk veel geld en hebben een verwaarloosbaar resultaat. Geld dat ook gebruikt zou kunnen worden voor armoedebestrijding. Enorm veel mensen sterven op dit moment nog van honger en armoede in de wereld. Maar ja, zeggen klimaatfanatici, als het gaat om de ondergang van de aarde te voorkomen, dan is elke maatregel om dit te voorkomen geoorloofd. Het mag dus best wat kosten, er wordt zelfs niet op enkele honderden miljarden gekeken om die CO2-uitstoot terug te dringen, waardoor men de aarde voor haar ondergang kan worden behoed. Maar kunnen wij de aarde wel voor haar ondergang behoeden?

De Bijbel
Een belangrijke vraag voor een christen is of de Bijbel iets zegt over veranderingen in het klimaat of in de natuur in het algemeen. In de eerste plaats is God de Schepper van het klimaat, Hij schiep immers het uitspansel (Gen. 1:6) en daarmee dus het klimaat. God is de Schepper van alles en heeft ook macht over alles. Dat bewees later Jezus optreden tijdens de storm op het meer. Hij bleek macht over wolken, lucht en winden te hebben (Luc. 8:22-25).

In de Bijbel vinden we in ieder geval ook profetieën over veranderingen in de natuur die in de toekomst zullen gaan plaats vinden. Denk even wat beschreven staat in het boek Openbaring, bijvoorbeeld in hoofdstuk 8:7-10.

“En de eerste engel blies op de bazuin, en er kwam hagel en vuur, vermengd met bloed, en dat werd op de aarde geworpen. En het derde deel van de bomen verbrandde, en al het groene gras verbrandde. En de tweede engel blies op de bazuin, en er werd iets als een grote berg, die van vuur brandde, in de zee geworpen. En het derde deel van de zee werd bloed. En het derde deel van de schepselen in de zee, die leven hadden, stierf. En het derde deel van de schepen verging. En toen de derde engel op de bazuin blies, viel er een grote ster uit de hemel, die brandde als een fakkel. Hij viel op het derde deel van de rivieren en op de waterbronnen.“

Hier is sprake van ‘hagel, vuur, bloed’ uit de hemel. Maar ook bomen die verbranden, gras dat verbrand en er wordt een grote berg van vuur beschreven, welke in de zee werd geworpen, waardoor vissen in de zee sterven en schepen vergaan…’.

Zelfs al gaan we optimaal om met de schepping, dan nog zijn we zelf nog niet echt in staat de aarde en de mensheid te redden.

Maar onder andere ook in het Bijbelboek Jesaja profeteert de profeet dat ‘de aarde zal verslijten…’. Dat zijn opmerkelijke woorden van de profeet. Ook dat leert ons dat de aarde niet altijd zo zal blijven, maar de schepping als het ware verslijt. Dat de aarde dus warmer wordt, waardoor voor de mens de kwaliteit van leven mogelijk achteruit zal gaan, is ook weer niet zo vreemd. Maar gelukkig zegt de profeet ook, dat Gods heil, voor degenen die Hem liefhebben zal eeuwig blijven. Jesaja 51:6 zegt:

“Sla uw ogen op naar de hemel en aanschouw de aarde beneden, want de hemel zal verdwijnen als rook, de aarde zal verslijten als een kleed, evenzo zullen haar bewoners sterven. Maar Mijn heil zal voor eeuwig bestaan, Mijn gerechtigheid zal niet verbroken worden.”

Nieuw evangelie
Maar er schuilt een groot gevaar in het klimaatevangelie dat steeds luider wordt verkondigd. De boodschap is dat ‘global warming’ (= opwarming van de aarde) de grootste bedreiging voor de mensheid is. Het is als een totaal nieuw evangelie. Dit evangelie luidt, “de mensheid kan voor de ondergang worden gered als we deze opwarming een halt kunnen toeroepen. Doen we dat echter niet, dan heeft dat dramatische gevolgen voor ons nageslacht en voor de aarde in het algemeen”. Er zit ook een tijdsdruk achter en dat leidt tot dwang. Mensen moeten desnoods gedwongen worden, om zich aan te sluiten bij de zogenaamde klimaatactivisten of in ieder geval in te stemmen met de maatregelingen die men voorstelt.

Maar de boodschap van de Bijbel is toch totaal anders. Zelfs al gaan we optimaal om met de schepping, dan nog zijn we zelf nog niet echt in staat de aarde en de mensheid te redden. De Enige Die dat kan en ook zal doen, is Jezus. Want Hij zal terugkeren naar deze aarde en hier voor 1000 jaar regeren (Openb.1:7).

De nieuwe evangeliepredikers zijn onder andere de klimaatwetenschappers. Deze mensen hebben geleerd om zich alleen bezig te houden met berekeningen die hun computers produceren en zij geloven er heilig in. Zij gaan er volkomen aan voorbij dat computers alleen maar verwachtingen kunnen voorspellen op basis van berekeningen. Maar dat is nog iets anders als bewijs. En al zou blijken dat die berekeningen waar zijn of zelfs ook maar de waarheid benaderen. Dus dat de aarde werkelijk aan het opwarmen is ten gevolge van de CO2-uitstoot van de mens, dan kent niemand nog de exacte gevolgen van die stijging van de temperatuur. God weet het alleen en het is zelfs zeer onzeker of de mens, nu of in de toekomst in staat zal zijn om die opwarming van de aarde tegen te gaan. Zelfs al zou ook ons land tot het uiterste gaan, in haar inspanningen om de CO2-uitstoot in eigen land te beperken of zelfs tot nul te reduceren, dan nog is eenvoudig te begrijpen, dat de invloed daarvan wereldwijd te verwaarlozen zal zijn. Kijk eens op de wereldkaart hoe klein ons land is ten opzichte van de rest van de wereld.

Een andere klimaatverandering
Maar er is een andere klimaatverandering, die we om ons heen zien en waar we wel iets aan kunnen doen. De Bijbel spreekt ook over geestelijke verandering van klimaat, als teken van de spoedige wederkomst van de Here Jezus. De Bijbel leert namelijk dat in de eindtijd, de liefde van velen zal verkillen (Mat. 24:12). Verkillen is een synoniem van kouder worden. Dat wil zeggen: de liefde tot God, maar ook de haat, de oorlog, echtscheiding, liefdeloosheid, zal toenemen naarmate de tijd van Jezus wederkomst nabij komt. Dit is één van de tekenen van de eindtijd die ons vertellen dat Jezus gaat komen.

Ondanks dat we beseffen, dat we de wereld niet kunnen redden, is het toch goed om bijvoorbeeld afval te scheiden, zodat hergebruik mogelijk is en er minder grondstoffen nodig zijn.

Naast een natuurlijke vervuiling van ons milieu, is daar ook een geestelijke vervuiling die vandaag plaatsvindt. De wereld waarin we vandaag leven staat bol van de seksuele prikkels, denk maar wat er allemaal in bladen, seksshops, films en pornosites wordt aangeboden. Blijkbaar komt er een omvangrijke relax- en verwenindustrie aan te pas om de moderne mens in zijn of haar seksuele behoeftes te voorzien. In feite heeft alles te maken met de zonden waar we mee besmet zijn geraakt. De Bijbel heeft het over ‘begeerte’ van ons vlees en ‘begeerte’ van onze ogen (1 Joh. 2:16), zondige begeerte wel te verstaan. Zonder de hulp van de Heer Jezus, is het niet eenvoudig om in onze ‘geseksualiseerde’ wereld het hoofd koel te houden. Het zal niemand verbazen dat veel mensen bezwijken te midden van de overmaat aan erotische prikkels. Als je eenmaal hebt toegegeven aan de verleidingen kom je niet zelden op een glijdende helling van elkaar overtreffende perversiteiten. Tegen deze vervuiling kunnen we ons alleen beschermen door ons tot God te bekeren en onze zonden te belijden.

Jezus komt terug
In de Bijbel kunnen we lezen dat Jezus weer zal terugkeren naar deze aarde. Mensen die hun hoop op de wederkomst van Jezus hebben en die ook geloven dat Hij spoedig komt, hoeven zich geen zorgen te maken over een dreigende ondergang van de wereld door bijvoorbeeld de opwarming van de aarde. Jezus zegt: “als deze tekenen gaan gebeuren, richt uw hoofd dan omhoog want uw verlossing gaat komen” (Lukas 21:28). Met die verlossing wordt bedoeld de dag van de komst van Jezus. Jezus zal in een plotseling verborgen moment Zijn Bruid (=gemeente) tot zich nemen (Mat. 24:40–42).

Wat moeten we nu doen
De Heer Jezus terug verwachten, betekent niet dat we bepaalde verantwoordelijkheden zouden moeten ontlopen. Ondanks dat we beseffen, dat we de wereld niet kunnen redden, is het toch goed om bijvoorbeeld afval te scheiden, zodat hergebruik mogelijk is en er minder grondstoffen nodig zijn. Ook is het goed om het consumeren van bepaalde producten te beperken, zoals vlees, teveel suikers en alcohol. Alleen al vanwege het gezondheidsaspect kan dat belangrijk zijn. Tegelijk mogen we uitzien, naar dat moment waarop de aarde nieuw zal worden, als Jezus komt. Hij gaat het doen. De dag zal komen dat Hij een nieuwe hemel en een nieuwe aarde zal maken. ‘Zie, Ik maak alle dingen nieuw’ (Openbaring 21:5).

Henk Herbold is getrouwd met Diny. De evangelist heeft een eigen website. Neem hier een kijkje en lees meer blogs.

Praatmee

Beluister onze podcast

#391 Patrick, Jeffrey & Bart Jan Spruyt over cultuurchristenen, Wierd Duk en seculiere bondgenoten
Of beluister op:

Meerartikelen

Rechtszaak
Nieuws

Rechter buigt zich opnieuw over conflict in vrije hervormde gemeente Driedorp

De rechter moet zich opnieuw uitspreken over het slepende conflict binnen de vrije hervormde gemeente in Driedorp. Op 6 februari dient er een nieuw kort geding waarin prof. dr. W.J. op ’t Hof en 25 gezinnen eisen dat de kerkenraad en het stichtingsbe

Rudy Palacios
Nieuws

Nicaragua laat predikant na zes maanden vrij, maar legt hem direct huisarrest op

Een predikant in Nicaragua is na bijna zes maanden gevangenisstraf vrijgelaten. Het gaat om pastor Rudy Palacios Vargas. Hij zat al die tijd vast zonder contact met de buitenwereld. Dat schrijft Christian Today. Maar het betreft geen volledige vrijhe

Pakistan
Nieuws

Pakistan: Rechterlijk bevel voor opsporing christelijk meisje (13) na gedwongen bekering

Een federale rechtbank in Pakistan heeft de politie opgedragen een ontvoerde christelijke minderjarige op te sporen en in veiligheid aan de rechtbank te presenteren. Het gaat om de 13-jarige Maria Shahbaz uit Lahore, die volgens haar familie afgelope

Rose Docherty
Nieuws

Rechtszaak tegen bij abortuskliniek gearresteerde pro-life activiste (75) uitgesteld

De rechtszaak tegen de 75-jarige christelijke pro-life activiste Rose Docherty is tot 3 februari uitgesteld. Christian Today meldt dat de Schotse aanklager te laat was met het aanleveren van de stukken. Docherty werd in september vorig jaar gearreste

 Esther Vorsterman van Oijen
Video

Zondag is Esther Vorsterman van Oijen te gast in Hour of Power

Soms vraagt het leven om stil te staan en opnieuw te luisteren. In Hour of Power deelt Esther Vorsterman van Oijen hoe een recente sabbatical haar hielp om ruimte te maken voor nieuwe inzichten en een diepere verbondenheid met God. Ze vertelt openhar

Sela
Video

Luister naar het nieuwe 'Met Christus opgestaan' van Sela

'Met Christus gestorven, met Christus opgestaan, met Christus verborgen in God'. Deze woorden zijn afkomstig uit de nieuwe single van Sela 'Met Christus opgestaan'. De single verscheen begin deze week en is onderdeel van het nieuwe en gelijknamige pa

Ds. J. M. J. Kieviet
Video

CGK-predikant verbindt Belgische mijnramp aan Jezus' verlossingswerk op Golgotha

In de jaren dertig van de vorige eeuw stortte de steenkolenmijn in de Borinage (Zuid-België) in. Verschillende mijnwerkers kwamen daarbij ondergronds vast te zitten en de ontreddering bij hun gezinnen was enorm. In een recente preek trok ds. J. M. J.

Ron van der Spoel
Video

Waarom Ron van der Spoel bij Psalm 90 moest denken aan een lied van Marco Borsato

"Laat mij zien waar ik voor leef. Eén moment zodat ik weet dat alles niet voor niets is, dat alles niet voor niets is geweest'. Het zijn deze woorden, afkomstig uit de single De bestemming van Marco Borsato, waar ds. Ron van der Spoel aan moest denke

Meerartikelen

Ds. A. C. Uitslag
Nieuws

CGK Urk-Eben-Haëzer werpt geen blokkades meer op tegen classis Zwolle

De christelijke gereformeerde kerk (CGK) Urk-Eben-Haëzer zal het bijeenkomen van kerken uit de classis Zwolle niet langer blokkeren. Dat maakte de kerkenraad woensdagavond volgens het Reformatorisch Dagblad bekend in een brief aan alle vijftien class

Week van Gebed
Persbericht

Historische samenwerking rondom Week van gebed 2026

Voor het eerst werken oosterse en westerse kerken in Nederland op deze schaal samen bij de opening van de Week van gebed voor eenheid van christenen. De landelijke startdienst vindt plaats op zaterdag 17 januari en krijgt een uitgesproken internation

Ceder
Opinie

Christenvervolging vraagt om respons van Nederlandse christenen

De nieuwe Ranglijst Christenvervolging van Open Doors is een pijnlijke reality check: er zijn vandaag op aarde honderden miljoenen christenen die niet vrij zijn om hun geloof te belijden. En dat aantal groeit. De nieuwste cijfers laten zien dat naar

Kees Postma
Column

De koop van je leven: Jezus is meer waard dan alles wat je bezit

Als je huis in brand zou staan en je nog dertig seconden had om een paar dingen te redden van de ondergang, wat zou je dan gaan halen? Natuurlijk zou ik mijn vrouw en kinderen redden. En als ik echt in een goede bui zou zijn, misschien ook wel allebe

De Wittenberg
Interview

Zoekt en gij zult vinden: ik sprak Inside-out studenten op leefgemeenschap De Wittenberg

Wanneer je ’s avonds op de Wittenberg Inside-out studenten zoekt, hoef je vaak alleen maar je oren te volgen. De ene keer zitten ze gezellig rond haard of kampvuur, de andere keer worden geschillen geslecht rond de tafeltennistafel. Omdat deze specif

Nigeria
Nieuws

Christelijk meisje (15) al weken vastgehouden in Nigeriaanse deelstaat Kano

In het noorden van Nigeria groeit de onrust over het lot van de 15-jarige christelijke Ummi Tambaya. Het meisje wordt sinds begin december vermist en zou worden vastgehouden door de Kano State Hisbah Board, een islamitische politiedienst die toezicht

Paus Leo
Nieuws

Paus Leo: 'Vrijheid van meningsuiting in Europa neemt in rap tempo af'

Volgens paus Leo XIV neemt de vrijheid van meningsuiting in Europa in rap tempo af. Dat zei hij tijdens een toespraak in het Vaticaan die hij hield voor verschillende diplomaten. Volgens het hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk wordt het steeds moeilij

sgp cu
Nieuws

Kamervragen SGP en ChristenUnie over puberteitsremmers bij kinderen na kritisch artikel

ChristenUnie en SGP stellen Kamervragen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het onderzoek van de Gezondheidsraad naar het voorschrijven van puberteitsremmers aan minderjarigen met genderdystrofie. Aanleiding hiervoor is een art

Iran protest
Nieuws

Iraanse christen roept wereldwijd op tot gebed vanwege dreigende escalatie

De situatie in Iran verslechtert in hoog tempo. Te midden van toenemende onrust, geweld en dreigende militaire escalatie roept Reza Roshanzamir, medeoprichter van Elam Ministries, christenen wereldwijd op om te bidden voor vrede, bescherming en stand

Bram Hofland
Podcast

Volgens ds. Bram Hofland horen kinderen eerder aan avondmaalstafel

In een podcastuitzending van Cvandaag over de doop pleit predikant Bram Hofland voor een fundamentele herbezinning op hoe kerken omgaan met geloofsbelijdenis en deelname aan het heilig avondmaal. Volgens hem is de huidige praktijk, waarin jongeren pa

Ds. M. van Kooten
Video

Ds. Van Kooten roept toehoorders op tot bekering: "Onwedergeboren zijn is waanzinnig"

"Onwedergeboren zijn is waanzinnig. Je maakt je druk voor je werk of je studie, maar vergeet toch dat enige nodige niet", aldus ds. M. van Kooten. De hervormde predikant, die vorig jaar oktober met emeritaat ging, riep in een recente preek over de ri

Retraite
Persbericht

'Vader maak ons één': voorgangers ontmoeten elkaar tijdens retraite

Aan het begin van de landelijke Week van Gebed voor de eenheid vindt op maandag 19 januari een retraite plaats voor voorgangers en theologiestudenten. De dag staat in het teken van rust, gebed en ontmoeting, juist in een tijd waarin onrust en verdeel