Dit was de volledige laatste boodschap van paus Franciscus aan de wereld

Verdieping 22 april 2025 6 minuten Redactie
paus
ANP / Ramon Mangold

Paus Franciscus overleed Tweede Paasdag op 88-jarige leeftijd. Een dag eerder sprak hij op het balkon van de Sint-Pieterbasiliek. Daar sprak de paus de bekende paaszegen uit. Zijn traditionele paasboodschap sprak hij niet meer zelf uit, een kardinaal deed dat voor hem. Maar het was wel zijn laatste boodschap aan de wereld en dat was een indrukwekkende. Lees hieronder zijn paasboodschap!

"Christus is verrezen, Halleluja! Dierbare broeders en zusters, zalig Pasen! Vandaag weerklinkt eindelijk opnieuw het gezang van de “Halleluja” in de Kerk. Het gaat van mond tot mond, van hart tot hart, en dat ontroert het volk van God over de hele wereld tot tranen van vreugde.

Vanuit het lege graf in Jeruzalem horen wij het onverwachte goede nieuws: Jezus, die gekruisigd werd, “is hier niet, Hij is opgestaan” (Lc 24,5). Jezus ligt niet meer in het graf, Hij leeft!

De liefde heeft gezegevierd over de haat, het licht over de duisternis en de waarheid over de leugen. Vergeving heeft overwonnen op wraak. Het kwaad is niet verdwenen uit de geschiedenis; het zal blijven tot het einde der tijden, maar het heeft niet langer het laatste woord. Het heeft geen macht meer over wie de genade van deze dag aanvaarden.

Zusters en broeders, vooral jullie die pijn en verdriet ervaren: jullie stille schreeuw is gehoord, jullie tranen zijn geteld; geen enkele is verloren gegaan! In het lijden en sterven van Jezus heeft God al het kwaad van deze wereld op zich genomen en het in zijn oneindige barmhartigheid overwonnen. Hij heeft de duivelse trots ontworteld die het menselijk hart vergiftigt en overal geweld en corruptie zaait. Het Lam van God heeft overwonnen! Daarom kunnen wij vandaag vol vreugde uitroepen: “Christus, mijn hoop, is verrezen!”

De verrijzenis van Jezus is werkelijk de grondslag van onze hoop. Want in het licht van dit gebeuren is hoop geen illusie meer. Dankzij Christus – gekruisigd en verrezen – stelt hoop niet teleur! Spes non confundit! (vgl. Rom 5,5). Die hoop is geen ontsnapping, maar een uitdaging; zij misleidt niet, maar geeft kracht.

Allen die hun hoop stellen op God, leggen hun zwakke handen in de sterke en machtige hand van Hem; zij laten zich oprichten en gaan op weg. Samen met de opgestane Jezus worden zij pelgrims van de hoop, getuigen van de overwinning van de liefde en van de ontwapende kracht van het Leven.

Christus is opgestaan! Die woorden omvatten de hele zin van ons bestaan. Wij zijn namelijk niet gemaakt voor de dood, maar om te leven. Pasen is het feest van het leven! God heeft ons geschapen voor het leven en Hij wil dat de menselijke familie weer opstaat! In zijn ogen is elk leven kostbaar! Het leven van een kind in de moederschoot, net als het leven van ouderen en zieken, die in steeds meer landen worden gezien als mensen die overbodig zijn.

Wat een grote dorst naar dood, naar vernietiging zien we elke dag in de vele conflicten die op verschillende plekken in de wereld woeden! Hoeveel geweld zien we, vaak zelfs binnen gezinnen, gericht tegen vrouwen en kinderen! Hoeveel minachting wordt er soms opgewekt jegens de kwetsbaren, de gemarginaliseerden en migranten!

Op deze dag wil ik dat wij allemaal opnieuw hoop vatten en ons vertrouwen in anderen hernieuwen, ook in hen die anders zijn dan wij, of uit verre landen komen met onbekende gebruiken, levenswijzen en ideeën! Want wij zijn allemaal kinderen van God!

Ik wil ook onze hoop vernieuwen dat vrede mogelijk is! Vanuit het Heilig Graf, de Kerk van de Verrijzenis, waar dit jaar Pasen op dezelfde dag wordt gevierd door katholieken en orthodoxen, moge het licht van de vrede uitstralen over het Heilig Land en de hele wereld. Ik betuig mijn nabijheid met het lijden van de christenen in Palestina en Israël, en met zowel het Israëlische volk als het Palestijnse volk. De groeiende sfeer van antisemitisme wereldwijd baart zorgen. Tegelijk denk ik aan het volk van Gaza, en in het bijzonder aan de christelijke gemeenschap daar, waar het verschrikkelijke conflict blijft leiden tot dood en verwoesting en een dramatische en betreurenswaardige humanitaire situatie veroorzaakt. Ik richt een oproep tot de strijdende partijen: roep een staakt-het-vuren uit, laat de gijzelaars vrij en help een uitgehongerd volk dat verlangt naar een vreedzame toekomst!

Laten we bidden voor de christelijke gemeenschappen in Libanon en Syrië, die momenteel een delicate overgangsperiode doormaken. Zij verlangen naar stabiliteit en participatie in het leven van hun respectieve landen. Ik roep de hele Kerk op om de christenen in het geliefde Midden-Oosten in haar gebeden en gedachten te houden.

Ik denk ook in het bijzonder aan het volk van Jemen, dat als gevolg van oorlog een van de ernstigste en langdurigste humanitaire crises ter wereld doormaakt, en ik nodig iedereen uit om oplossingen te zoeken via een constructieve dialoog.

Moge de opgestane Christus Oekraïne, dat verwoest is door oorlog, zijn paasgeschenk van vrede schenken, en alle betrokken partijen aanmoedigen om verder te werken aan een rechtvaardige en duurzame vrede.

Op deze feestelijke dag gedenken wij de Zuidelijke Kaukasus en bidden wij dat er spoedig een definitief vredesakkoord komt tussen Armenië en Azerbeidzjan, dat leidt tot de langverwachte verzoening in de regio.

Moge het licht van Pasen de inspanningen inspireren om harmonie te bevorderen op de westelijke Balkan en de politieke leiders ondersteunen in hun inspanningen om spanningen en crises te verminderen, en samen met hun partnerlanden in de regio gevaarlijke en ontwrichtende acties te verwerpen.

Moge de opgestane Christus, onze hoop, vrede en troost schenken aan de volkeren van Afrika die slachtoffer zijn van geweld en conflicten, in het bijzonder in de Democratische Republiek Congo, in Soedan en Zuid-Soedan. Moge Hij hen bijstaan die lijden onder de spanningen in de Sahel, de Hoorn van Afrika en het Grote Merengebied, evenals die christenen die op veel plaatsen hun geloof niet vrij kunnen belijden.

Er kan geen vrede zijn zonder godsdienstvrijheid, vrijheid van denken, vrijheid van meningsuiting en respect voor de opvattingen van anderen.

Evenmin is vrede mogelijk zonder echte ontwapening! De noodzaak dat elk volk voor zijn eigen verdediging zorgt, mag niet ontaarden in een nieuwe wapenwedloop. Het licht van Pasen spoort ons aan de muren af te breken die verdeling veroorzaken en grote politieke en economische gevolgen hebben. Het spoort ons aan om zorg te dragen voor elkaar, onze onderlinge solidariteit te versterken en te werken aan de integrale ontwikkeling van elke mens.

In deze tijd mogen we het volk van Myanmar niet vergeten, dat al jarenlang geteisterd wordt door gewapende conflicten, en dat met moed en geduld de nasleep verwerkt van de verwoestende aardbeving in Sagaing, die duizenden mensenlevens eiste en veel leed veroorzaakte onder de overlevenden, waaronder wezen en ouderen. We bidden voor de slachtoffers en hun dierbaren, en we danken van harte alle vrijwilligers die hulp bieden. De aankondiging van een staakt-het-vuren door verschillende partijen in het land is een teken van hoop voor heel Myanmar.

Ik roep alle mensen met politieke verantwoordelijkheid in onze wereld op om niet toe te geven aan de logica van angst, die alleen maar leidt tot isolement, maar om de beschikbare middelen in te zetten om de behoeftigen te helpen, de honger te bestrijden en initiatieven te steunen die ontwikkeling bevorderen. Dat zijn de “wapens” van de vrede: wapens die de toekomst opbouwen in plaats van dood te zaaien!

Moge het principe van menselijkheid altijd het kenmerk zijn van onze dagelijkse daden. In het aangezicht van de wreedheid van conflicten die weerloze burgers treffen en gericht zijn op scholen, ziekenhuizen en hulpverleners, mogen we nooit vergeten dat het geen doelwitten zijn die geraakt worden, maar mensen, elk met een ziel en menselijke waardigheid.

Moge Pasen in dit Jubeljaar ook een passende gelegenheid zijn voor de vrijlating van krijgsgevangenen en politieke gevangenen!

Dierbare broeders en zusters,

In het paasmysterie van de Heer streden dood en leven in een wonderbaarlijke strijd, maar de Heer leeft nu voor altijd. Hij vervult ons met de zekerheid dat ook wij geroepen zijn om deel te hebben aan het leven dat geen einde kent, wanneer het gedreun van wapens en het geluid van de dood niet meer zullen klinken. Laten wij ons aan Hem toevertrouwen, want Hij alleen maakt alle dingen nieuw.

Zalig Pasen aan iedereen!"

Praatmee

Beluister onze podcast

#400 Jeffrey & Paulien Vervoorn over preekstress, kunstmatige intelligentie en plagiaat
Of beluister op:

Meerartikelen

Koran
Nieuws

In deze kerken zal betwiste islamitische passage uit muziekstuk wél te horen zijn

Vorige week annuleerde de NGK te Bunschoten-Spakenburg een concert vanwege een islamitische passage in een muziekstuk. Het betreffende muziekstuk, The Armed Man: A Mass For Peace, zou op 18 april tijdens een concert uitgevoerd worden. Maar daar ging

Reinier Blijven
Column

De verborgen valkuil van charismatisch leiderschap

Er zijn van die momenten dat je wegloopt van een conferentie of een kerkdienst en je merkt dat je er weer even helemaal tegenaan kan. Je voelt je aangevuurd, opgeladen, gezegend, gezalfd. Je kent alle termen wel... Even een kritische vraag meteen aan

David Slager
Column

Een onvergetelijk christelijk mannenweekend: de kracht van kwetsbaarheid

Vier dagen afzien in de Schotse bergen, met regen, kou en uitputting, bleken onverwacht een spiegel voor wat echte mannelijkheid betekent. In deze column beschrijft David Slager hoe een intens karakterweekend hem confronteerde met de leegte achter su

Annemieke van Bochove
Boekfragment

De Heer van de legermachten: God zelf voert de strijd

Wij zien koninkrijken opstaan en vallen. We zien oorlogen, honger, onderdrukking. We zien machtigen die hun wil opleggen aan de zwakken. Maar achter alles woedt een strijd die ouder is dan de geschiedenis. Een strijd die niet alleen gaat om macht op

Frank van Oordt
Nieuws

CvI-directeur over explosie Israëlcentrum: "We zijn gespaard, maar dit is een stap verder"

Bij het gebouw van Christenen voor Israël in Nijkerk heeft in de nacht van Goede Vrijdag op zaterdag een explosie plaatsgevonden. Volgens directeur Frank van Oordt was de knal zo krachtig dat deze tot in Putten te horen was. Dit vertelt hij in de uit

Don Ceder-Chris Stoffer
Nieuws

Reuring over ‘Jij-dag’ in taalgids OCW: christelijke politici uiten kritiek

Een taalgids van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) zorgt voor politieke ophef. In de gids wordt onder meer geadviseerd om termen als Vaderdag en Moederdag te vervangen door ‘Jij-dag’. Christelijke politici reageren kritisch en

Matthieu Rougé
Positief nieuws

Steeds meer volwassenen laten zich dopen in Frankrijk: “Weg naar geloof is vaak verrassend”

In Frankrijk groeit het aantal volwassenen dat zich laat dopen. Tijdens de paasnacht van 2026 werden meer dan 21.000 jongeren en volwassenen gedoopt. Volgens bisschop Matthieu Rougé (foto) laat dit zien dat het geloof nog steeds mensen raakt, zo stel

Woord en Daad
Persbericht

Woord en Daad ziet inkomsten groeien, maar armoede en onrecht toenemen

De noodzaak om zich tegen armoede en onrecht in te zetten, ziet Woord en Daad toenemen. Tegelijk blijft de verbondenheid vanuit de christelijke achterban onverminderd groot. Nooit eerder ontving de stichting zoveel inkomsten als afgelopen jaar. Dat e

Meerartikelen

Massadoop Australië
Positief nieuws

Honderden dopelingen met Pasen in Australië: “Een nieuw begin met Jezus”

In Australië hebben honderden mensen met Pasen een belangrijke stap in hun geloof gezet. In de stad Perth werden op Goede Vrijdag ongeveer duizend mensen gedoopt, volgens organisatoren de grootste massadoop in de geschiedenis van het land. De doop vo

Nigeria vlag
Nieuws

Bloedige paasdag in Nigeria: tientallen christenen gedood tijdens kerkdiensten

Op paaszondag zijn in Nigeria zeker 29 christenen gedood bij gewelddadige aanvallen op kerkdiensten. De aanvallen vonden plaats in de staten Kaduna en Benue en zijn volgens lokale bronnen uitgevoerd door gewapende Fulani-militanten. In de plaats Arik

Ds. H. B. van der Knijff
Nieuws

Nieuwe predikant voor hervormde gemeente IJsselmuiden/Grafhorst: Ds. H. B. van der Knijff

De hervormde gemeente te IJsselmuiden/Grafhorst mag binnenkort een nieuwe predikant verwelkomen. Ds. H. B. van der Knijff nam het op hem uitgebrachte beroep aan. In de Dorpskerk volgt de predikant de eerder naar Amersfoort vertrokken ds. M. van Dam o

Pakistan vlag
Nieuws

Christelijk meisje (16) vermist in Pakistan: familie vreest gedwongen bekering en huwelijk

Een christelijke familie in Pakistan vraagt om hulp nadat hun 16-jarige dochter, Neha Bibi, is verdwenen. Volgens haar vader is ze ontvoerd, gedwongen bekeerd tot de islam en mogelijk uitgehuwelijkt aan een islamitische gebedsleider, zo laat Morning

Bemanning
Nieuws

Christelijke astronaut Victor Glover deelt paasboodschap tijdens maanmissie

Terwijl de bemanning van de Artemis II-missie momenteel rond de maan reist, klonk er vanuit het ruimteschip ook een bijzondere paasboodschap. De christelijke astronaut Victor Glover sprak openlijk over zijn geloof in God en de Bijbel. Dat meldt CBN N

Patrick van der Laan en Djarno Hofland
Interview

Voetballer Djarno Hofland over zijn bekering: "Ik werd als christen voor gek verklaard"

Succes, status en een leven in de voetbal en artiestenwereld, Djarno Hofland leek alles te hebben. Hij was neef en voormalig manager van André Hazes jr, maar van binnen worstelde hij met angst en donkere gedachten. Afgelopen paaszondag sprak hij daar

Carlino Bus
Nieuws

Pinksterconferentie bijna van start: Opwekking-directeur Carlino Bus deelt updates

Over een kleine twee maanden start de 56e editie van de jaarlijkse Pinksterconferentie Opwekking. Daarom is Stichting Opwekking inmiddels al volop bezig met de voorbereidingen op het event dat jaarlijks door tienduizenden christenen bezocht wordt. Vo

Syrische christenen
Nieuws

Syrische kerken annuleerden uit angst voor geweld paasactiviteiten

Syrische christenen hebben Pasen dit jaar op sobere wijze moeten vieren. Kerkleiders zagen zich genoodzaakt om de vieringen alleen binnen de kerkmuren plaats te vinden. Ook door verschillende openbare activiteiten werd een streep gezet. Deze beslissi

Jan Keuken en Hans van Hoof
Persbericht

Jan Keuken nieuwe directeur van Stichting IRS

Per 1 april 2026 is Jan Keuken (links op de foto) door het bestuur benoemd als directeur van Stichting IRS in Apeldoorn. Hij volgt interim-directeur Hans van Hoof (rechts op de foto) op. Jan Keuken (37) heeft twintig jaar ervaring in commercie en man

Belder
Column

Zeven hoofdzonden: Het leven is leeg geworden door geestelijke luiheid

Het wegvallen van vaste kaders, van bijbels genormeerde waarden en de teloorgang van christelijk geloof, hebben een groot vacuüm nagelaten. Het leven is leeg geworden, zo concludeert Ds. J. Belder in zijn bijdrage in de columnreeks over de zeven hoof

Jack Esselink en Maaike Harmsen
Interview

Hoe betrouwbaar kan AI de Bijbel uitleggen? Twee theologen reageren

Stel dat je als predikant, pastoraal werker of individuele gelovige een Bijbeltekst door het AI-programma ChatGPT laat uitleggen. Hoe betrouwbaar is die uitleg en op welke manier moet je je er toe verhouden? Daarnaast: welk ‘gezag’ moet je daaraan he

doekes
Opinie

Waarom ideologie vervaagt en geloof versterkt door de jaren heen

Jonge mensen zijn vaak sterk ideologisch. Nog zeer overtuigd van het idee dat ze de wereld kunnen veranderen, radicaal in hun standpunten en vol energie. Opvallend is dat naarmate de jaren verstrijken, ideologie vaak minder sterk wordt, minder radica