Dit was de volledige laatste boodschap van paus Franciscus aan de wereld

Verdieping 22 april 2025 6 minuten Redactie
paus
ANP / Ramon Mangold

Paus Franciscus overleed Tweede Paasdag op 88-jarige leeftijd. Een dag eerder sprak hij op het balkon van de Sint-Pieterbasiliek. Daar sprak de paus de bekende paaszegen uit. Zijn traditionele paasboodschap sprak hij niet meer zelf uit, een kardinaal deed dat voor hem. Maar het was wel zijn laatste boodschap aan de wereld en dat was een indrukwekkende. Lees hieronder zijn paasboodschap!

"Christus is verrezen, Halleluja! Dierbare broeders en zusters, zalig Pasen! Vandaag weerklinkt eindelijk opnieuw het gezang van de “Halleluja” in de Kerk. Het gaat van mond tot mond, van hart tot hart, en dat ontroert het volk van God over de hele wereld tot tranen van vreugde.

Vanuit het lege graf in Jeruzalem horen wij het onverwachte goede nieuws: Jezus, die gekruisigd werd, “is hier niet, Hij is opgestaan” (Lc 24,5). Jezus ligt niet meer in het graf, Hij leeft!

De liefde heeft gezegevierd over de haat, het licht over de duisternis en de waarheid over de leugen. Vergeving heeft overwonnen op wraak. Het kwaad is niet verdwenen uit de geschiedenis; het zal blijven tot het einde der tijden, maar het heeft niet langer het laatste woord. Het heeft geen macht meer over wie de genade van deze dag aanvaarden.

Zusters en broeders, vooral jullie die pijn en verdriet ervaren: jullie stille schreeuw is gehoord, jullie tranen zijn geteld; geen enkele is verloren gegaan! In het lijden en sterven van Jezus heeft God al het kwaad van deze wereld op zich genomen en het in zijn oneindige barmhartigheid overwonnen. Hij heeft de duivelse trots ontworteld die het menselijk hart vergiftigt en overal geweld en corruptie zaait. Het Lam van God heeft overwonnen! Daarom kunnen wij vandaag vol vreugde uitroepen: “Christus, mijn hoop, is verrezen!”

De verrijzenis van Jezus is werkelijk de grondslag van onze hoop. Want in het licht van dit gebeuren is hoop geen illusie meer. Dankzij Christus – gekruisigd en verrezen – stelt hoop niet teleur! Spes non confundit! (vgl. Rom 5,5). Die hoop is geen ontsnapping, maar een uitdaging; zij misleidt niet, maar geeft kracht.

Allen die hun hoop stellen op God, leggen hun zwakke handen in de sterke en machtige hand van Hem; zij laten zich oprichten en gaan op weg. Samen met de opgestane Jezus worden zij pelgrims van de hoop, getuigen van de overwinning van de liefde en van de ontwapende kracht van het Leven.

Christus is opgestaan! Die woorden omvatten de hele zin van ons bestaan. Wij zijn namelijk niet gemaakt voor de dood, maar om te leven. Pasen is het feest van het leven! God heeft ons geschapen voor het leven en Hij wil dat de menselijke familie weer opstaat! In zijn ogen is elk leven kostbaar! Het leven van een kind in de moederschoot, net als het leven van ouderen en zieken, die in steeds meer landen worden gezien als mensen die overbodig zijn.

Wat een grote dorst naar dood, naar vernietiging zien we elke dag in de vele conflicten die op verschillende plekken in de wereld woeden! Hoeveel geweld zien we, vaak zelfs binnen gezinnen, gericht tegen vrouwen en kinderen! Hoeveel minachting wordt er soms opgewekt jegens de kwetsbaren, de gemarginaliseerden en migranten!

Op deze dag wil ik dat wij allemaal opnieuw hoop vatten en ons vertrouwen in anderen hernieuwen, ook in hen die anders zijn dan wij, of uit verre landen komen met onbekende gebruiken, levenswijzen en ideeën! Want wij zijn allemaal kinderen van God!

Ik wil ook onze hoop vernieuwen dat vrede mogelijk is! Vanuit het Heilig Graf, de Kerk van de Verrijzenis, waar dit jaar Pasen op dezelfde dag wordt gevierd door katholieken en orthodoxen, moge het licht van de vrede uitstralen over het Heilig Land en de hele wereld. Ik betuig mijn nabijheid met het lijden van de christenen in Palestina en Israël, en met zowel het Israëlische volk als het Palestijnse volk. De groeiende sfeer van antisemitisme wereldwijd baart zorgen. Tegelijk denk ik aan het volk van Gaza, en in het bijzonder aan de christelijke gemeenschap daar, waar het verschrikkelijke conflict blijft leiden tot dood en verwoesting en een dramatische en betreurenswaardige humanitaire situatie veroorzaakt. Ik richt een oproep tot de strijdende partijen: roep een staakt-het-vuren uit, laat de gijzelaars vrij en help een uitgehongerd volk dat verlangt naar een vreedzame toekomst!

Laten we bidden voor de christelijke gemeenschappen in Libanon en Syrië, die momenteel een delicate overgangsperiode doormaken. Zij verlangen naar stabiliteit en participatie in het leven van hun respectieve landen. Ik roep de hele Kerk op om de christenen in het geliefde Midden-Oosten in haar gebeden en gedachten te houden.

Ik denk ook in het bijzonder aan het volk van Jemen, dat als gevolg van oorlog een van de ernstigste en langdurigste humanitaire crises ter wereld doormaakt, en ik nodig iedereen uit om oplossingen te zoeken via een constructieve dialoog.

Moge de opgestane Christus Oekraïne, dat verwoest is door oorlog, zijn paasgeschenk van vrede schenken, en alle betrokken partijen aanmoedigen om verder te werken aan een rechtvaardige en duurzame vrede.

Op deze feestelijke dag gedenken wij de Zuidelijke Kaukasus en bidden wij dat er spoedig een definitief vredesakkoord komt tussen Armenië en Azerbeidzjan, dat leidt tot de langverwachte verzoening in de regio.

Moge het licht van Pasen de inspanningen inspireren om harmonie te bevorderen op de westelijke Balkan en de politieke leiders ondersteunen in hun inspanningen om spanningen en crises te verminderen, en samen met hun partnerlanden in de regio gevaarlijke en ontwrichtende acties te verwerpen.

Moge de opgestane Christus, onze hoop, vrede en troost schenken aan de volkeren van Afrika die slachtoffer zijn van geweld en conflicten, in het bijzonder in de Democratische Republiek Congo, in Soedan en Zuid-Soedan. Moge Hij hen bijstaan die lijden onder de spanningen in de Sahel, de Hoorn van Afrika en het Grote Merengebied, evenals die christenen die op veel plaatsen hun geloof niet vrij kunnen belijden.

Er kan geen vrede zijn zonder godsdienstvrijheid, vrijheid van denken, vrijheid van meningsuiting en respect voor de opvattingen van anderen.

Evenmin is vrede mogelijk zonder echte ontwapening! De noodzaak dat elk volk voor zijn eigen verdediging zorgt, mag niet ontaarden in een nieuwe wapenwedloop. Het licht van Pasen spoort ons aan de muren af te breken die verdeling veroorzaken en grote politieke en economische gevolgen hebben. Het spoort ons aan om zorg te dragen voor elkaar, onze onderlinge solidariteit te versterken en te werken aan de integrale ontwikkeling van elke mens.

In deze tijd mogen we het volk van Myanmar niet vergeten, dat al jarenlang geteisterd wordt door gewapende conflicten, en dat met moed en geduld de nasleep verwerkt van de verwoestende aardbeving in Sagaing, die duizenden mensenlevens eiste en veel leed veroorzaakte onder de overlevenden, waaronder wezen en ouderen. We bidden voor de slachtoffers en hun dierbaren, en we danken van harte alle vrijwilligers die hulp bieden. De aankondiging van een staakt-het-vuren door verschillende partijen in het land is een teken van hoop voor heel Myanmar.

Ik roep alle mensen met politieke verantwoordelijkheid in onze wereld op om niet toe te geven aan de logica van angst, die alleen maar leidt tot isolement, maar om de beschikbare middelen in te zetten om de behoeftigen te helpen, de honger te bestrijden en initiatieven te steunen die ontwikkeling bevorderen. Dat zijn de “wapens” van de vrede: wapens die de toekomst opbouwen in plaats van dood te zaaien!

Moge het principe van menselijkheid altijd het kenmerk zijn van onze dagelijkse daden. In het aangezicht van de wreedheid van conflicten die weerloze burgers treffen en gericht zijn op scholen, ziekenhuizen en hulpverleners, mogen we nooit vergeten dat het geen doelwitten zijn die geraakt worden, maar mensen, elk met een ziel en menselijke waardigheid.

Moge Pasen in dit Jubeljaar ook een passende gelegenheid zijn voor de vrijlating van krijgsgevangenen en politieke gevangenen!

Dierbare broeders en zusters,

In het paasmysterie van de Heer streden dood en leven in een wonderbaarlijke strijd, maar de Heer leeft nu voor altijd. Hij vervult ons met de zekerheid dat ook wij geroepen zijn om deel te hebben aan het leven dat geen einde kent, wanneer het gedreun van wapens en het geluid van de dood niet meer zullen klinken. Laten wij ons aan Hem toevertrouwen, want Hij alleen maakt alle dingen nieuw.

Zalig Pasen aan iedereen!"

Praatmee

Beluister onze podcast

#395 Jeffrey & ds. Bas van der Graaf over een stille opwekking: zijn kerken er klaar voor?
Of beluister op:

Meerartikelen

Pakistan
Nieuws

Pakistaanse christenen strijden voor democratische vertegenwoordiging in parlement

Christenen in Pakistan voeren opnieuw actie voor hervorming van het kiesstelsel. Zij vinden dat hun stem nu onvoldoende doorklinkt in de politiek en pleiten voor een systeem waarin zij zelf hun vertegenwoordigers kunnen kiezen. In Pakistan zijn er sp

Amerikaans klaslokaal
Nieuws

Amerikaanse rechter heft verbod op tien geboden in klaslokalen op: staat krijgt groen licht

Een rechter heeft bepaald dat de Amerikaanse staat Louisiana de tien geboden in openbare schoolklassen mag laten ophangen. Dat meldt The Christian Post. Het gaat om een voorlopige beslissing van een federale rechtbank die onder meer rechtszaken uit L

Mariam
Interview

Mariam verliet de islam en koos voor Jezus: "Ik ontving een overvloed van liefde die ik niet kende"

"Het was chaos in mijn leven, maar toen Hij zei: ‘Ik ben er en Ik ga voor je zorgen’, wist ik: oké dan, let’s go!" Met die woorden blikt Mariam Emers-Atya afgelopen zondag in Hour of Power terug op het moment waarop zij, geboren in Mekka en opgegroei

Ds. S. Dierx
Nieuws

Nieuwe dominee voor hervormde gemeente Nieuwendijk: ds. S. Dierx

De hervormde gemeente te Nieuwendijk (in samenwerking met Sleeuwijk) beschikt binnenkort weer over een eigen herder en leraar. Ds. S. Dierx (foto) nam het op hem uitgebrachte beroep aan. De predikant volgt in Nieuwendijk ds. N. M. van Ommeren op. Sin

Ds. G. J. Baan
Video

GerGem-predikant vertelt over zijn broer die als zendeling vermoord werd

"Hij zei: 'Waar Jan Peter is, daar wil ik ook zijn.' Aan John werd gevraagd: 'Kun je sterven?' Hij antwoordde: 'Ja, want ik heb dat kind Jezus, net als Simeon, in mijn armen gehad'", aldus ds. G. J. Baan. In een recente preek vertelde de GerGem-predi

Wilkin van de Kamp
Video

Wilkin van de Kamp moedigt je aan volop te genieten van wat God geeft

In een nieuwe aflevering van de serie 'Begin je dag met God' staat het thema 'genieten' centraal. Spreker Wilkin van de Kamp merkt op dat genieten een gave Gods is. Op basis van Prediker moedigt hij de kijker aan om bewust te genieten van het goede d

Rechtszaak kerk
Nieuws

Kort geding Driedorp: gemeenteleden verliezen zaak tegen kerkenraad

De voorzieningenrechter heeft de vorderingen van 23 gemeenteleden uit de vrije hervormde gemeente (VHG) in Driedorp afgewezen. Zij wilden via een kort geding afdwingen dat het stichtingsbestuur een specifiek accountantskantoor opdracht zou geven tot

TUA
Persbericht

TUA-dag 2026 in teken van ‘Wandelen met God’

De Theologische Universiteit Apeldoorn (TUA) opent op vrijdag 6 maart 2026 haar deuren voor iedereen die zich betrokken weet bij de universiteit. Tijdens de jaarlijkse TUA-dag staat dit keer het thema ‘Wandelen met God’ centraal; een Bijbels motief d

Meerartikelen

Jelte Alma
Interview

Jelte Alma stopte als gemeentepredikant: “Veel kerken willen iedereen binnenboord houden”

Wat gebeurt er wanneer geestelijke groei van een predikant botst met de structuren van een klassieke kerk? Voor voormalig PKN-gemeentepredikant Jelte Alma leidde dat tot een ingrijpende beslissing: hij vroeg zelf om een losmaking. Niet vanwege een co

Annelies van Walsem-Hoogenboom
Column

Een toevallige ontmoeting: iemand kwam voor een waslijn, maar vond een nieuw hart

Op een gewone, drukke werkdag zegt Annelies van Walsem-Hoogenboom bijna gedachteloos dat een klant zijn bestelling mag omruilen. Wat volgt, blijkt geen toevallige ontmoeting. Een man rijdt twee uur voor een waslijn, maar blijkt terminaal ziek te zijn

Jan-Willem Grievink
Opinie

Stopwoorden in de kerk: christenen hollen kostbare Bijbelwoorden uit

Stopwoorden. We hebben ze allemaal. Vraag het maar eens aan je kinderen. Ze gaan vooral opvallen wanneer je vaak publieke toespraken houdt. Soms zijn ze vermakelijk, maar vaak worden ze irritant. Als toehoorder ga je er opeens op letten. Wat is een s

Jan Pool
Podcast

Jan Pool in Cvandaag podcast: "Deze ziekte komt niet van God"

“Ik heb tegen God gezegd: deze ziekte komt niet van U”, zegt de bekende spreker Jan Pool. Volgens Pool is ziekte het gevolg van een gebroken wereld en van het rijk van de duisternis, niet van God zelf. In de Cvandaag podcast wijst hij op Romeinen 8,

India
Nieuws

India: christelijk gezin afgeslacht door eigen familie na bekering tot christendom

Drie leden van een christelijke familie, waaronder een 15-jarig meisje, zijn vorige maand gedood in de Indiase deelstaat Odisha. Familieleden geloofden dat hun bekering tot het christendom de oorzaak was van ziekte binnen de familie en pleegden de mo

Mexico onrust
Nieuws

Mexicaanse kerkleiders roepen op tot gebed na geweld en onrust

De Mexicaanse bisschoppenconferentie heeft gelovigen opgeroepen tot gebed, voorzichtigheid en onderlinge solidariteit na de recente geweldsgolf in verschillende delen van het land. Aanleiding is de militaire operatie waarbij drugsbaron Nemesio Osegue

Turkije
Nieuws

Kritiek op Turkije na uitzetten christenen zwelt aan

De christelijke mensenrechtenorganisatie ADF International heeft kritiek geuit op de reactie van Turkije, inzake een resolutie van het Europees Parlement over de uitzetting van buitenlandse christenen. Volgens critici betreft het Turkse beleid een "a

Pro-abortusdemonstranten
Nieuws

Christelijke organisatie waarschuwt tegen gesubsidieerd abortustoerisme

Een christelijke juridische organisatie is bezorgd over het Europese burgerinitiatief My Voice, My Choice. Dit plan moet vrouwen de mogelijkheid geven om in een ander EU-land een abortus te ondergaan wanneer dat in eigen land niet of alleen onder bep

Ds. A. A. Egas
Video

Ds. Egas vreest dat de christelijke gemeente gewend raakt aan seksuele zonden

'Raakt de christelijke gemeente niet gewend aan seksuele zonden?' Die indringende vraag stelde ds. J. A. W. Verhoeven in een recente lezing. Volgens hem heeft de kerk de strijd tegen de seksuele moraal van deze tijd mogelijk zelfs al 'half verloren'.

Anouk Dorfmann
Video

Anouk Dorfmann zingt het prachtige 'Met open armen'

In een recente uitzending van Petrus in het land op KRO-NCRV sloot zangeres Anouk Dorfmann af met het lied 'Met open armen'. Het lied, dat in 2013 werd uitgebracht door het christelijke gelegenheidscollectief Schrijvers Voor Gerechtigheid, nodigt je

Petrina Haak
Interview

Petrina Haak had van kinds af aan een trauma: “Ik dacht dat God nooit voor mij zou kiezen”

Jarenlang geloofde ze niet dat God haar zou kiezen. Het gevoel nooit goed genoeg te zijn wortelde in een jeugd zonder veiligheid, waarin ze te vroeg verantwoordelijkheid droeg. In 'Voorbij de schaduw van mijn jeugd' vertelt Petrina Haak over het opgr

Ethische dilemma's
Verdieping

Wat als de Bijbel embryoselectie niet expliciet verbiedt?

In elke generatie wordt de kerk geconfronteerd met specifieke uitdagingen. In onze tijd draaien de grote vragen om nieuwe technologieën en hun betekenis voor wat het is om mens te zijn. Gesprekken onder christenen richten zich terecht op digitale tec