Een Pinkstermysterie: Wat heeft Judea in de volkenlijst te zoeken?

God26 mei 2023 Dr. Jan Krans
Pinksteren

Volgens de schrijver van Handelingen waren voor het Pinksterfeest Joden uit ieder volk op aarde aanwezig. Maar de lijst van volken en plaatsen die volgt plaatst ons voor de nodige vraagtekens. Waarom juist deze? En waarom ook Judea?

Berucht
Aan het begin van het Pinksterverhaal zoals verteld in Handelingen (Hand. 2) klinkt er ‘uit de hemel een geluid als van een hevige windvlaag’ (Hand. 2:2 – NBV21). Er komen ‘vrome Joden, … afkomstig … uit ieder volk op aarde’ op het geluid af. Allemaal horen ze in hun eigen taal de volgelingen van Jezus spreken (Hand. 2:5–6). De verwarring is groot: hoe is dit mogelijk? En als om de grootte van het wonder te onderstrepen sommen deze mensen zelf de gebieden op waar zij vandaan komen:

Parten, Meden en Elamieten, inwoners van Mesopotamië, Judea en Kappadocië, mensen uit Pontus en Asia, Frygië en Pamfylië, Egypte en de omgeving van Cyrene in Libië, inwoners van Rome die zich hier gevestigd hebben, en ook mensen uit Kreta en Arabië, zowel Joden als proselieten. (Bron: Handelingen 2:9-11)

Je kunt je overigens wel afvragen in welke taal je je deze opsomming dan weer voor moet stellen, maar daar stappen de uitleggers moeiteloos over heen. Zij hebben andere problemen met deze beroemde lijst, die ook wel een beetje berucht is onder degenen die met Pinksteren de schriftlezing mogen verzorgen.

Volgens ons eigen onderzoek heeft Idumea nog de beste papieren. Het voldoet aan alle eisen: niemand zou het vreemd gevonden hebben als de lijst ‘Idumea’ in plaats van ‘Judea’ had gehad.

Vooruitwijzing
Om te beginnen: de lijst beweegt zich op een wonderlijke manier over de destijds bekende wereld, ongeveer van oost naar west en noord naar zuid, en doet dat ook behoorlijk selectief, en bovendien afwisselend grof- en fijnmazig. Wat is hier aan de hand? Heeft de auteur een bestaande lijst overgenomen of een nieuwe samengesteld? En was het hem er om te doen te beschrijven in welke gebieden er allemaal Joodse gemeenschappen waren van waaruit pelgrims bij belangrijke feesten naar Jeruzalem konden reizen? Dat is goed mogelijk, maar hij lijkt ook niet te vergeten welke plaatsen en streken nog een hoofdrol zullen spelen in het vervolg van zijn boek. Dat verklaart ook wellicht de melding van ‘mensen uit Kreta en Arabië’. In de Griekse tekst komt deze helemaal aan het eind, wat vreemd is, omdat juist daarvoor de samenvattende en algemene aanduiding ‘zowel Joden als proselieten’ komt. Niet voor niets draait NBV21 in de vertaling beide elementen om.

Waarom uit Judea?
Het belangrijkste probleem dat uitleggers de eeuwen door heeft geplaagd is de vermelding van Judea middenin de lijst. Jeruzalem, waar het verhaal zich afspeelt, ligt zelf in Judea, en vooral: waarom zou het voor inwoners van Judea überhaupt bijzonder zijn om de leerlingen van Jezus in hun eigen taal te horen spreken?

Er zijn commentaren die wijzen op het verschil tussen het Aramees van Galilea en dat van Judea, maar zo’n verklaring werkt niet, want die dialecten lagen niet ver van elkaar. Deze oplossing zou erop neer komen dat je stelt dat Amsterdammers gewoonlijk mensen uit Kampen of verderop niet zouden kunnen verstaan, en dat is natuurlijk niet zo.

Een andere poging is om in plaats van ‘Mesopotamië, Judea’ te lezen ‘het Judese Mesopotamië’. Grammaticaal kan dat net, hoewel maar weinig lezers op het idee zouden komen dat ze het Griekse woord voor ‘Judea’ opeens als een bijvoeglijk naamwoord moesten opvatten. Nog groter is een inhoudelijk bezwaar: de hele lijst gaat over Joden, dus waarom zou dat gegeven er alleen in het geval van Mesopotamië nog eens een keer bij staan?

In zijn handen wordt Pinksteren een soort omgekeerd talenwonder, niet om die spraakverwarring ongedaan te maken, maar om haar van Godswege weer te overstijgen, al is het maar voor even.

Foutje in de overlevering?
Nog weer een andere mogelijkheid is dat de schrijver zelf een beetje onzorgvuldig was. Hij zou dan een bestaande lijst hebben overgenomen die helemaal geen betrekking had op mogelijke taalverschillen, en die ook niet vanuit Judea werd verteld. Bij het overnemen zou hij dan vergeten hebben ‘Judea’ hier weg te laten, wat hij natuurlijk wel had gedaan als iemand hem op het probleem opmerkzaam had gemaakt. Zulke slordigheden liggen bij deze schrijver echter niet zo voor de hand.

Talloze uitleggers nemen dan ook aan dat er in de oudste overlevering van de tekst iets moet zijn misgegaan: een kopiist heeft volgens hen een minder bekende naam van een land of streek enigszins onnadenkend vervangen door het overbekende woord ‘Judea’.

Maar wat kan die naam dan zijn geweest? De mogelijkheden lijken bijna eindeloos, en ik heb in de loop der tijd dan ook al zo’n twintig verschillende voorstellen kunnen verzamelen, van Armenië tot India, van Syrië tot Galatië, en van Cilicië tot Idumea, om er slechts een paar te noemen. De eerste mogelijkheden treffen we al in de tijd van de kerkvaders aan.

Het lijkt wel of elke volgende onderzoeker nog maar weer eens de oude kaarten erbij neemt en zijn of haar oog laat vallen op een gebied dat enigszins op de route ligt die de auteur lijkt te bewandelen. Daarbij neemt diegene voor het gemak ook maar steeds aan dat daar dan ook wel Joden zullen hebben gewoond. Met elk nieuw voorstel neemt wel de waarschijnlijkheid af dat één ervan juist is, en als de oorspronkelijke naam er al tussen zit zullen we het waarschijnlijk nooit te weten komen. Volgens ons eigen onderzoek heeft Idumea nog de beste papieren. Het voldoet aan alle eisen: niemand zou het vreemd gevonden hebben als de lijst ‘Idumea’ in plaats van ‘Judea’ had gehad. Bovendien is het bij het overschrijven slechts een kleine stap van ‘Idumea’ naar ‘Judea’ (in het Grieks dan).

Bewijzen kunnen we echter niets, en dus moeten ‘Judea’ voorlopig blijven staan, en dus ook het probleem dat de tekst daarmee oproept.

Voorbij de taalgrenzen
Gelukkig is het algemene idee van dit deel van het verhaal wel duidelijk. De schrijver wil iedereen van ‘Gods grote daden’ laten horen, maar weet dat er sinds de Babylonische spraakverwarring (Genesis 11) nu eenmaal vele talen zijn. Hoe verstaan mensen ooit elkaar? In zijn handen wordt Pinksteren een soort omgekeerd talenwonder, niet om die spraakverwarring ongedaan te maken, maar om haar van Godswege weer te overstijgen, al is het maar voor even.

Dr. Jan Krans is universitair docent Nieuwe Testament aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Bovenstaand artikel verscheen onlangs op de site van de PThU en is met toestemming van de auteur overgenomen door Cvandaag.

Praatmee

Beluister onze podcast

#331 Patrick & Jeffrey over Eppo Bruins, Christenen voor Israël en Tom de Wal
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Cvandaag podcast
Podcast

Cvandaag podcast: waarom Johan Derksen zich opwindt over Tom de Wal

De bekende Nederlander Johan Derksen haalde eerder deze week fors uit naar evangelist Tom de Wal. Als het aan hem ligt wordt gebedsgenezing strafbaar gesteld. In de Cvandaag podcast legt redacteur Patrick Simons uit waarom De Wal de laatste weken vol

Stoffer
Nieuws

SGP ontluisterd na beantwoording Kamervragen over NOS-berichtgeving Israël en Gaza

De SGP is verbijsterd over de beantwoording van Kamervragen die de partij stelde over de berichtgeving van de NOS inzake Israël en Gaza. Het demissionaire kabinet weigert te zeggen wat men ervan zou vinden als de publieke omroep onevenwichtige berich

Wilkin van de Kamp
Nieuws

Waarom Wilkin van de Kamp enthousiast is over nieuw seizoen The Chosen

Het vierde seizoen van ‘The Chosen’, de Amerikaanse dramaserie over het leven van Jezus, is aangebroken. Voorganger Wilkin van de Kamp is enthousiast over de serie. "De makers willen mensen voor Jezus winnen." Simon Petrus komt thuis, waar zijn vrouw

Tien Geboden
Nieuws

Vanaf 2025 hangen in ieder klaslokaal in de Amerikaanse staat Louisiana de tien geboden

In de Amerikaanse staat Louisiana zullen vanaf 2025 de tien geboden in elk klaslokaal hangen. Deze week werd er een wet aangenomen waarin staat dat scholen hiertoe verplicht zijn, zo melden meerdere media. De tien geboden zullen duidelijk zichtbaar i

Ds. K. den Boer
Video

HHK-predikant spreekt angst uit dat heel veel kerkgangers in de hel zijn

"Ik ben bang dat er heel veel kerkgangers in de hel zijn. Zij hebben de weg geweten, maar niet bewandeld. Ik kom ze tegen. Mensen van 82, 90 of 91 jaar die nog nooit belijdenis gedaan hebben. Dan vraag ik: waarom heeft u nooit belijdenis gedaan? Dan

Robert Sarah
Nieuws

Kardinaal noemt Biden 'cafeteria-katholiek' tijdens lezing

Een vooraanstaande kardinaal binnen de Rooms-Katholieke Kerk heeft president Joe Biden voor ‘cafetaria-katholiek’ uitgemaakt. Dat meldt The Christian Post. De kardinaal in kwestie, Robert Sarah, zei dit tijdens een lezing die hij vorige week hield aa

Chris Führich
Nieuws

Duitse voetballers spreken openlijk over hun geloof in God

Chris Führich, een 26-jarige middenvelder van het Duitse nationale elftal, staat niet alleen bekend om zijn prestaties op het veld, maar ook om zijn uitgesproken christelijk geloof. Dat meldt Evangelical Focus. De Instagram-bio van de voetballer luid

Pia Dijkstra
Nieuws

Minister aangesproken na 'lofrede' op seksuele vrijheid: 'Tijd voor vertrek'

De seksuele vrijheid in Nederland staat onder druk, zo betoogt demissionair minister voor Medische Zorg Pia Dijkstra in een opiniebijdrage in de Volkskrant. Maar in de lofrede die ze in het stuk vervolgens houdt, vergeet ze volgens Elise van Hoek-Bur

Meerartikelen

Ds. Eisinga
Nieuws

Ds. Eisinga aanvaardt beroep hervormde gemeente Valkenburg

De hervormde gemeente (PKN) in Valkenburg (Zuid-Holland) verwelkomt een nieuwe predikant. Ds. R. R. Eisinga (foto) heeft het beroep aanvaard. De gemeente was sinds 2021 vacant in verband met het emeritaat van ds. H. E. J. van der Laan. Eisinga was va

Christelijk Koor Jigdaljahu
Video

Christelijk Koor Jigdaljahu zingt het schitterende 'He will hold me fast'

'He’ll not let my soul be lost. His promises shall last. Bought by Him at such a cost, He will hold me fast', deze woorden zijn afkomstig uit het lied 'He will hold me fast'. Het lied, afkomstig van Keith & Kristyn Getty en Selah is, werd onlangs doo

Gerard en Petra van Wijk
Interview

Nieuw avontuur voor voorgangersechtpaar Gerard en Petra: "We verlangen naar groei"

Onlangs nam het voorgangersechtpaar Eduard en Lia Witkamp na liefst 53 jaar afscheid als leidinggevenden en oprichters van evangelische gemeente De Schuilplaats in Papendrecht. Papendrecht.net sprak met hen en het nieuwe voorgangersechtpaar Gerard en

Judith Poulus
Nieuws

Zorgorganisatie Charim viert 15-jarig bestaan

Dit jaar bestaat zorgorganisatie Charim 15 jaar. Charim groeide de afgelopen jaren uit tot een herkenbare christelijke organisatie voor ouderenzorg met locaties Veenendaal, Zeist, Rhenen, Amerongen en Woudenberg. Met de viering van het 15-jarig jubil

huurovereenkomst Janskerk Utrecht
Nieuws

PThU en PGU ondertekenen huurovereenkomst Janskerk Utrecht

De Protestantse Theologische Universiteit (PThU) en de Protestantse Gemeente Utrecht (PGU) ondertekenden deze week de huurovereenkomst rondom het gebruik van de Janskerk in Utrecht. Voor een periode van dertig jaar wordt de PThU hoofdhuurder van deze

PKN synode
Nieuws

Forse kritiek op PKN-voorstel: 'Genadeklap voor theologische wetenschap'

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) staat voor een cruciaal besluit met betrekking tot hbo-theologen, die al lange tijd wachten op erkenning en een betere rechtspositie binnen de kerk. Meer dan negentig predikanten en theologen uiten, in aanloop

Kees Postma
Column

Sommige christenen bidden massaal om genezing: terecht?

Het stond er echt, pagina 19, zwart omrand. Diepbedroefd, maar dankbaar dat hem verder lijden is bespaard, heeft de Here tot zich genomen. Een snelle rekensom tussen de * en het kruisje die zijn geboorte en sterfdatum markeerden leerde mij dat hij ma

Ds. M. Maas
Video

Ds. Maas stelt indringende vraag: "Wat heeft u te verliezen als God er niet is?"

"Wat hebben u en jij te verliezen als God er niet is? Als de Verhevene een verzinsel is? Als de kerk een groot toneelstuk is? Als je nooit meer iets van de Majesteitelijke zou merken, wat raak jij dan kwijt? Een gewoonte? Een liefhebberij? Een bepaal

Jos Strengholt
Podcast

Jos Strengholt hoopt dat christenen zich laten inspireren door voetballers Oranje

Veel Nederlanders zijn momenteel in de ban van het Europees Kampioenschap voetbal in Duitsland. Aanstaande vrijdag speelt Oranje de tweede groepswedstrijd tegen Frankrijk. Onlangs vertelde Denzel Dumfries dat hij regelmatig met een aantal teamgenoten

Robert Morris
Nieuws

Pastor neemt ontslag bij Amerikaanse megakerk na beschuldiging van seksueel misbruik

Pastor Robert Morris (62) heeft ontslag genomen als opziener bij de Amerikaanse kerk Church of the Highlands. Dat meldt The Christian Post. De Amerikaan trekt zich terug nadat zaterdag bekend werd dat hij in de jaren '80 herhaaldelijk een minderjarig

Pakistan
Nieuws

Christelijke riksjachauffeur in Pakistan al weken vast voor godslastering

Een katholieke riksjachauffeur zit sinds 27 april gevangen in de Pakistaanse stad Lahore. Hij is beschuldigd van godslastering. Dit gebeurde nadat hij per ongeluk uit zijn riksja stapte op enkele papieren die naar verluidt bladzijden van de Koran war

Ds. Arie van der Veer
Verdieping

‘God is als een moeder’, leerde de profeet Jesaja

‘Kan een vrouw haar zuigeling vergeten of harteloos zijn tegen het kind dat zij droeg?’ - Jesaja 49:15. ‘God brengt jullie terug naar Israël’, zei de profeet. De meeste mensen geloofden zijn boodschap niet. Na 70 jaar in Babel gewoond te hebben, hadd