Ja zeggen tegen Jezus is nee zeggen tegen jezelf, is jezelf verloochenen

God31 maart 2023 Ds. C. H. Hogendoorn
kruisweg

Wat verandert er precies wanneer je belijdenis doet? Tijdens de belijdenisdienst zingen we vaak: ‘Ik zet mijn treden in Uw spoor.’ Gingen we daarvoor een heel andere weg? Op welke manier verschillen voor en na?

Het uitgangspunt voor deze bijdrage is Markus 8, een beslissend keerpunt in de kortste evangeliebeschrijving in het Nieuwe Testament. Het is belangrijk om te zien dat in de eerste helft van het Markusevangelie de Heere Jezus hoofdzakelijk wordt getekend als een Heiland Die indrukwekkende wonderen verricht. Die bijzondere tekenen worden na het achtste hoofdstuk ineens een stuk minder. Precies in het midden, tegelijk ook het scharnierpunt van het Markusevangelie, stelt de Heere Jezus Zelf de allerbelangrijkste kwestie aan de orde: ‘Maar u, wie zegt u dat Ik ben?’ (8:29) Deze vraag wint aan diepte, wanneer we bedenken op welk moment de Heere Jezus haar stelt.

Titel
Markus begint zijn Evangeliebeschrijving met een opschrift, een titel zou je ook kunnen zeggen: ‘Het begin van het Evangelie van Jezus Christus, de Zoon van God’ (1:1). Wij als lezers kennen zodoende van meet af aan de identiteit van de Heere Jezus, maar - zo zal nog blijken uit het verdere verhaal van Markus - er heerst een grote verlegenheid rond de vraag wie de Heere Jezus precies is. Alleen demonen nota bene herkennen in Hem de Zoon van God en het is pas aan het eind van het Markusevangelie dat iemand Hem klip en klaar als de Zoon van God belijdt. Een heiden nog wel, een outsider, bij het kruis (15:39). Het is juist déze titel die in het Markusevangelie een verrassende inhoud blijkt te hebben. Op de climax van het verhaal blijkt dus: de Heere Jezus kan slechts dán als Zoon van God herkend en beleden worden, wanneer we Hem zien als de Gekruisigde.

Petrus (en de anderen) zien al wel een beetje, maar nog niet volledig, wie de Heere Jezus werkelijk is. Hun ogen zijn (nog maar) voor de helft open.

Geen goed zicht
Hiermee hebben we het grote thema van het Markusevangelie te pakken. Zoals hierboven al gezegd: hoewel de Heere Jezus aanvankelijk veel bijzondere wonderen verricht, blijken de discipelen maar niet goed in te kunnen zien wie de Heere Jezus werkelijk is (4:13,40; 7:17-18). Er is, zo zegt de Amerikaanse nieuwtestamenticus Richard Hays, sprake van een crisis of understanding (8:21). In dat licht is de genezing van de blinde in Bethsaïda (8:22-26), vlak voor de belijdenis van Petrus, verrassend. Wat namelijk opvalt, is dat de Heere Jezus de blinde man in twee fasen het zicht terug geeft. Zoiets was niet eerder gebeurd. Het lijkt erop dat deze geschiedenis op een verrassende wijze illustreert hoe bij de discipelen langzaam maar zeker de ogen opengaan. Niet ineens, maar gaandeweg.

Streng vermaan
Er is nog iets van groot van belang. Markus vertelt de geschiedenis van de belijdenis van Petrus op een andere manier dan Mattheüs en Lukas. Dat wordt helaas vaak over het hoofd gezien. Het zou kunnen zijn dat de weergave bij Mattheüs sowieso vaker aandacht krijgt, vanwege Jezus’ woorden over het fundament van de kerk en de sleutels van het hemelrijk. Worden in de eerste evangeliebeschrijving Petrus en de discipelen geprezen vanwege hun inzicht (dat ze overigens niet aan zichzelf ontlenen; Matt.16:17-19), bij Markus is er na de belijdenis door Petrus heel abrupt de vermaning van de Heere Jezus om met niemand over Hem als de Christus te spreken (8:30). Terecht geeft de HSV hier aan dat het om een strénge berisping gaat. Markus gebruikt hetzelfde werkwoord in hoofdstuk 3, waar de Heiland de demonen met klem gebiedt te zwijgen over Zijn identiteit als Zoon van God (3:12).

Waarom volgt er in het Markusevangelie na de belijdenis een streng vermaan? Dat heeft te maken met de belijdenis, zojuist door Petrus uitgesproken. Wanneer hij de Heere Jezus als de Christus (de Messias, de Gezalfde) belijdt, staat de titel Gezalfde nog bol van nationalistische gedachten. In tegenstelling tot wat soms aangenomen wordt, gaat het bij de titels Messias en Zoon van God beslist niet om hetzelfde. Bij de eerste aanduiding dachten de mensen in de eerste eeuw aan een messias, een door God gezalfde die een eind zou maken aan de Romeinse bezetting en een grote wonderdoener, precies zoals de Heere Jezus in de eerste helft van het Markusevangelie beschreven wordt. Je zou zeggen: Petrus (en de anderen) zien al wel een beetje, maar nog niet volledig, wie de Heere Jezus werkelijk is. Hun ogen zijn (nog maar) voor de helft open. Precies zoals het de blinde man in Bethsaïda verging.

Het goede nieuws (Evangelie, zie 8:35) is paradoxaal genoeg juist de weg achter deze lijdende Heere Jezus aan. Verliezen is winnen (8:35).

Kruisdragen
Meteen na de strenge vermaning volgt bij Markus de eerste lijdensaankondiging waarin de Heere Jezus nadrukkelijk Zijn lijdensweg verbindt met die van Zijn volgelingen. Daar wordt wél vrijuit over gesproken (8:32). En dan, opvallend!, is het Petrus die de Heere Jezus vermaant. Weer hetzelfde werkwoord. Ook wanneer de Heere Jezus op Zijn beurt Petrus bestraft. Nu blijkt er ineens veel op het spel te staan. Wie Zijn weg niet erkent als een weg van lijden en sterven (dus vasthoudt aan het Messias-concept van die dagen), schaart zich aan de kant van de duivel. Krasse woorden. Maar de zaak móet helder zijn. Het goede nieuws (Evangelie, zie 8:35) is paradoxaal genoeg juist de weg achter deze lijdende Heere Jezus aan. Ja zeggen tegen Hem is nee zeggen tegen jezelf, jezelf verloochenen en je kruis opnemen (8:34). Verliezen is winnen (8:35).

Identiteit
De discipelen ontvangen pas na kruis en opstanding het volle zicht. De Heere Jezus maakt voor die tijd aan hen en aan ons nu duidelijk dat het belijden van Wie Hij is maar niet een theologisch statement is. Zijn identiteit blijkt nauw samen te hangen, onlosmakelijk verbonden (kunnen we beter zeggen), met die van Zijn volgelingen. Uitzeggen Wie Hij is, is tegelijk formuleren wie we zelf zijn. Als Zijn weg een kruisweg is, zal de onze dat ook zijn. Dat kan niet anders of je zit op het verkeerde spoor. Zoals hierboven al gezegd: de belijdenis dat de Heere Jezus de Zoon van God is, klinkt pas aan de voet van het kruis. Zó is Hij Gods Zoon - en niet anders.

Hij gaat voorop
Dat het allemaal niet meteen goed gaat, blijkt verderop in het Markusevangelie. Zelfs na de derde aankondiging van het lijden en sterven blijkt het zicht op Wie de Heere Jezus werkelijk is, verduisterd en zeer beperkt, erg menselijk vooral (10:35-45). Wie overigens de moeite neemt de drie uitspraken over het komende kruislijden bij Markus zorgvuldig te bestuderen, ziet drie keer hetzelfde patroon: aankondiging van het lijden, (gevolgd door) misverstaan door de discipelen, (gevolgd door) corrigerend onderwijs van de Meester. Zullen zij en wij dan nooit leren?

Belangrijk is ten slotte erop te letten dat in het Markusevangelie de uitdrukking ‘op de weg’ of ‘onderweg’ karakteristiek is. Die uitdrukking vind je bij de andere evangelisten niet, op een uitzondering na. Bij Markus is het een kernwoord ná de belijdenis van Petrus. Veelzeggend! Wat Markus met ‘de weg’ of ‘onderweg’ bedoelt, is niet onduidelijk… het is de weg naar het kruis van de Heere Jezus. Wie belijdenis doet, wordt op deze weg gezet. Dus ja, er verandert toch wel iets met het doen van belijdenis. Echter, de evangelist vermeldt hierbij een doorslaggevend en troostend woord (10:32), dat we in dit verband niet over het hoofd mogen zien: ‘En zij waren onderweg en gingen naar Jeruzalem, en Jezus ging hen voor.’

Ds. C. H. Hogendoorn is predikant van de hervormde gemeente te Lelystad. Geïnteresseerd in meer lezenswaardige artikelen? Neem een jaarabonnement (€ 52,50). Als welkomstgeschenk ontvangt u De Waarheidsvriend twee maanden gratis. Of maak gebruik van deze actie en lees De Waarheidsvriend vier maanden voor € 10,-!

Praatmee

Beluister onze podcast

#330 Jeffrey & priester Jos Strengholt over ChristenUnie/SGP in Europa en Gaza
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Reinette Klever
Nieuws

Christelijke hulporganisatie bekritiseert kandidatuur 'PVV-minister'

Noodhulporganisatie ZOA is verbaasd over de kandidatuur van Reinette Klever (foto) als nieuwe minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. “Het is een verrassende keuze”, aldus Chris Lukkien, CEO van ZOA. “Niet alleen van de former

Adnan
Positief nieuws

In die nacht zag Adnan als moslim Jezus in een droom

Adnan had in zijn leven meerdere keren de Koran bestudeerd, maar veel verzen riepen vragen op. Toen hij met zijn vragen bij de mullah kwam, kreeg hij geen antwoorden. “Je hebt kwade gedachten”, zei hij en wees Adnan de deur. “Ik was boos en verward”,

Psalm 22:22
Verdieping

Met deze psalm kun je je grote verdriet uitschreeuwen naar God

In de kerkelijke traditie is Psalm 22 de ‘psalm van het lijden’. Hij begint met de vraag die al ontelbaar veel mensen in tijden van verdriet hebben gesteld: ‘God, waarom?’ David beschrijft in deze psalm een geweldig moeilijke periode. In heftige taal

Opperrabbijn Binyomin Jacobs
Video

Opperrabbijn Binyomin Jacobs deelt zijn ervaringen met Jodenhaat

Opperrabbijn Binyomin Jacobs wordt regelmatig op straat uitgescholden omdat hij er Joods uitziet. Waar komt antisemitisme vandaan, en wat kun je ertegen doen? Is het bestrijden van Jodenhaat een taak van de overheid? Wanneer gaat kritiek op Israël de

Pastor Paul Kintaama
Video

Pastor Paul Kintaama startte een kerk in één van de armste wijken van Uganda

Katwe is één van de armste wijken van de Ugandese hoofdstad Kampala. Er wonen mensen in slechte, kleine huisjes van vooral golfplaten. Kinderen zwerven op straat, tussen het vuil en het open riool. Jongeren maken de buurt onveilig. Juist op deze plek

Ds. A. C. Borsje
Video

Volgens ds. Borsje doen ouders er niet verstandig aan om hun kind op zondag in bed te laten liggen

"Ik weet niet of je je kind het beste gunt als je zegt: ‘Blijf maar liggen.' En meteen als ik dit zeg, weet ik hoe teer het is. Onze oudste is nog maar 16, maar je zult er maar een hebben van 18 die niet meer wil. Ik kijk maar naar die vader van die

Herman van Wijngaarden
Verdieping

Het is een handicap om de Bijbel gezaghebbend te laten spreken

Jongeren hebben terecht of onterecht het idee dat je met de Bijbel alle kanten uit kunt. Wat we daar verder ook van vinden: het is een handicap om de Bijbel gezaghebbend in hun leven te laten spreken. Daarom geef ik vijf praktische aanbevelingen waar

Jan en Nellie van Dooijeweert
Video

Terugkijken: Jan en Nellie van Dooijeweert beantwoorden Refoweb-vragen

In onderstaande aflevering van 'Pastorie online', een programma van Refoweb.nl op de Reformatorische Omroep, zijn Jan en Nellie van Dooijeweert te gast. Ze zijn al vanaf 2005 actief als panellid van de vragenrubriek en leverden maar liefst 371 antwoo

Meerartikelen

De Wereld Rond
Podcast

Zendingswerker deelt ervaringen in podcast: Cees van Harten

In deze podcastaflevering van 'De Wereld Rond' vertelt Cees van Harten onder meer dat zending geen marathon is. Ook legt hij uit hoe hij aan die wijsheid komt. Samen met zijn vrouw Rommy was Cees zo'n 25 jaar te vinden op het zendingsveld, van Papoea

Jakob van Wielink
Video

Jakob van Wielink wijst op vijf belangrijkste factoren van falend leiderschap

Leiderschap kun je zien als een reis naar invloed, impact en resultaat. Die reis kent vele uitdagingen. In deze video leer je van Jakob van Wielink - partner bij De School voor Transitie - over de vijf belangrijkste faalfactoren van leiderschap. Je o

Dr. C. A. van der Sluijs
Column

Kan een kerkorde scheiding brengen als het er echt op aankomt?

‘Hervormd bloed: 2004 een geding met de kerkorde of met broeders?’ Aan de hand van dit thema werd vorige week een symposium gehouden ter gelegenheid van het 50-jarig ambtsjubileum van dr. R. van Kooten. In zijn bijdrage lichtte prof. dr. W. van Vlast

Stoffer
Nieuws

SGP hekelt samenwerking kabinet met Palestijnse Autoriteit: "Gevaarlijke route"

De SGP heeft Kamervragen gesteld omdat het demissionaire kabinet de banden met de Palestijnse Autoriteit (PA) aanhaalt. Er is zelfs een samenwerkingsovereenkomst ondertekend. SGP-leider Chris Stoffer stelt dat het een verkeerd signaal op het verkeerd

pakistan
Nieuws

Vijf Pakistaanse christenen in enkele dagen tijd om het leven gekomen tijdens schoonmaakwerk

In een paar dagen tijd zijn er vijf christenen in Pakistan om het leven gekomen tijdens het schoonmaakwerk dat ze uitvoerden. Ze ademden daarbij giftige gassen in wat hen fataal werd. Volgens Morning Star News krijgen de christenen niet de juiste uit

Jan Macdaniel
Video

Jan Macdaniel (VGS): "Plannen van coalitie schuren met vrijheid van onderwijs"

In het hoofdlijnenakkoord van de PVV, VVD, NSC en BBB staat dat de vrijheid van onderwijs niet wordt gewijzigd. Toch is niet iedereen daar gerust op. In het tv-programma Uitgelicht! stelt Jan Macdaniel, jurist en beleidsadviseur van de Vereniging voo

Ds. M. Klaassen
Video

Ds. Klaassen wijst op noodzaak om tegen zonde te strijden: "Zaak tussen leven en dood"

"Wat deed je de laatste keer toen je in verzoeking kwam en je met de zonde geconfronteerd werd?", die indringende vraag stelde ds. M. Klaassen onlangs aan zijn toehoorders in een preek. De hersteld hervormde predikant wees op het belang om tegen de z

Ds. J. A. W. Verhoeven
Verdieping

In onze lege cultuur hebben we een theologie van de schepping nodig

Wij leven in een cultuur waarin mensen zich ontworteld voelen. Elke vorm van geestelijke bestaanszekerheid is grondig geruïneerd. Wat blijft er over? Alleen nog het ik. Ik, zonder verband, zonder thuis, zonder doel. Deze situatie roept om hernieuwde

Jacques Brunt
Video

Jacques Brunt stelt confronterende vraag: "Hoe staat het met je stille tijd?"

"Hoe staat het er op dit moment voor met je stille tijd? Lees je dagelijks nog in je Bijbel en heb je contact met je hemelse Vader door middel van gebed? Zoek je Zijn aangezicht? Hoor je Zijn stem nog? De Bijbel zegt: ‘Mijn schapen horen Mijn stem.’

Wilkin van de Kamp
Video

Wilkin van de Kamp vertelt waarom God ons als Zijn geliefde zonen en dochters ziet

"Jij bent Mijn geliefde Zoon, in Jou vind ik vreugde.’ Besef je wel dat God dat ook tegen jou zegt als je opnieuw geboren bent? Als jij gelooft in de Heere Jezus, dan ben je met Hem verbonden. In Christus sta jij in de Jordaan en zijn deze woorden oo

Psalmen Challenge
Podcast

Psalmen Challenge: in deze podcast bespreken christenen Psalm 42

 Symfonie van het hart is de psalmenchallenge die jou voorziet van alles wat je nodig hebt om het hele psalmenboek uit de Bijbel door te gaan. Teun van der Leer, Remko Ongersma en Peter Kruijt, de initiatiefnemers van de Psalmen Challenge, bespreken

Kees van der Staaij
Podcast

Terugluisteren: Kees van der Staaij over premierschap, reuring en polarisatie

‘Nestor van de Tweede Kamer’ was de titel die Kees van der Staaij jaren heeft gedragen. Afgelopen jaar nam hij na 25 jaar afscheid van de kamer en is hij aan de slag gegaan als gezant bij de Nederlandse Maritieme Maakindustrie. In deze aflevering van