Prof. dr. W. van Vlastuin: "De kerk is de meest genaderijke én de meest gevaarlijke plek"

God7 maart 2023 C. J. de Leeuw, GezinsGids
Prof. dr. W. van Vlastuin

Preken over het werk van de Heilige Geest: prof. dr. W. van Vlastuin deed het liever niet. Tot iemand uit zijn eerste gemeente hem wees op dit hiaat. Een zoektocht begon, die eindigde bij Calvijn. Wat betekent de Heilige Geest voor de verkondiging? "De kerk is de meest genaderijke én de meest gevaarlijke plek.”

Het is windstil in Wezep. De reusachtige loof- en dennenbomen die als een groen cordon huize Van Vlastuin omarmen, staan roerloos. Maar wat zal het hier ruisen als er een storm opsteekt. De wind die de bomen in beweging brengt: het is een beeld dat in Johannes 3 ook gebruikt wordt voor de Heilige Geest. Waarom? Prof. dr. W. van Vlastuin, die zich vele jaren wijdde aan de theologische doordenking van het werk van de Heilige Geest: "De belangrijkste boodschap is: we beheersen het niet. Wij hebben de wind niet in de hand, maar de wind heeft ons in de hand. Zoals je de wind niet ziet, kun je het werk van de Heilige Geest ook niet direct aanwijzen, maar je voelt het wel. Hij is er en Hij oefent Zijn kracht uit.”

"De belangrijkste boodschap is: we beheersen het niet. Wij hebben de wind niet in de hand, maar de wind heeft ons in de hand."

Het tekent iets van wat je de ‘bescheidenheid’ van de Heilige Geest zou kunnen noemen: Hij treedt niet op de voorgrond, maar wijst op Christus. "De Heilige Geest voegt niets toe, Hij éigent toe. Het volle heil is in Christus, de Heilige Geest maakt dat effectief, past dat toe. Hij ‘eigent toe wat wij in Christus hebben’, zoals het doopformulier dat zo mooi zegt. Je mag ook wel zeggen: de bescheidenheid van de Geest is de bescheidenheid van de drie-enige God. Hij dringt Zich niet op, Hij komt niet met geweld. Hij is zo verborgen dat mensen Hem met het grootste gemak menen te kunnen ontkennen.”

Als de Heilige Geest zo in stilheid Zijn werk doet, wat betekent dat voor de prediking?
"Dat is voor mij persoonlijk een worsteling geweest. In mijn eerste gemeente kreeg ik de reactie dat ik in mijn preken te weinig aandacht gaf aan het werk van de Heilige Geest. Dat klopte ook. Ik was er huiverig voor, omdat ik bang was voor subjectivisme. Ik had gezien dat mensen zich lieten leiden door hun gevoel en daardoor mistasten. Ik preekte daarom vooral Wet en Evangelie. Door die opmerking ging ik erop letten. In mijn preken en in het gebed. Hoe moest ik het theologisch een plek geven? Dat leerde ik van Calvijn. Eén van de delen van de Institutie is volledig gewijd aan de Heilige Geest. Dat was een eyeopener: apart aandacht hebben voor de Heilige Geest kan je theologie verrijken.”

Hoe dan precies?
"Het luistert nauw. Als je niet over het werk van de Geest spreekt, kan het oppervlakkig worden. Diepte missen. Dan wordt het geloof een één op één verhaal. Aan de andere kant: als je alle nadruk op het werk van de Heilige Geest legt en niet het werk van Christus verkondigt, zal de zekerheid van het geloof onder druk staan. Dan komt er duisternis in het geestelijke leven, dan zinkt de vrijmoedigheid in. Het is voor een prediker heel moeilijk om dit smalle, messcherpe spoor te bewandelen. Je kunt zomaar Christus tekortdoen en ook zomaar de Heilige Geest tekortdoen.”

Je weet niet waar de wind vandaan komt of heengaat, staat er in Johannes 3. Hoe verhoudt zich dat tot het beschrijven van Zijn werk?
"De Heilige Geest laat Zich niet opsluiten in een systeem, maar Hij is niet grillig. Er zijn karakteristieken van Zijn werk. Waar Hij werkt, gaat de Bijbel open, staat Christus centraal en worden mensen nederig van hart. Is er kennis van ellende, verlossing en dankbaarheid. Als mensen zich beroepen op heel bijzondere geestelijke ervaringen, maar ze laten de Bijbel dicht of leven tegen de geboden van God in, dan kun je daar vragen bij stellen. Dat is wat anders dan de Heilige Geest voorschrijven hoe Hij moet werken in een mensenhart. Een mogelijk gevaar is dat we Zijn werk zo in ons systeem wringen, dat we denken te weten hoe een bekeringsweg er van a tot z uitziet.”

"De Heilige Geest laat Zich niet opsluiten in een systeem, maar Hij is niet grillig. Er zijn karakteristieken van Zijn werk."

Waarom is dat een gevaar?
"Omdat je dan afdoet aan de soevereiniteit van de Heilige Geest. Dat zit in dat beeld van de wind. De Heilige Geest kiest Zijn eigen weg. Hij neemt het uit Christus, maar hoe Hij dat precies doet, daarin is Hij vrij. Je kunt daarin karakteristieken herkennen, zonder dat het in patronen te binden is. De Heilige Geest is te groot om Hem te kunnen narekenen. Als je door je eigen schematische gedachten Zijn werk ontkent, niet ziet of onderwaardeert, dan bedroef je de Geest. Veracht de dag der kleine dingen niet, want daar
zit het grote werk van Christus achter.”

Uit bepaalde hoeken van de kerk klinkt de kritiek: in de kerk van de Reformatie is er nauwelijks aandacht voor de gaven van de Geest.
"Dat is voor ons een spiegel. Zou het kunnen zijn dat ze iets aanwijzen dat wij vergeten? Het kan zijn dat je als kerk een thema verwaarloost. Toch denk ik dat je niet alle gaven van de Geest die je in het Nieuwe Testament tegenkomt zomaar kunt overzetten naar vandaag. Mensen profeteerden, zieken op wie de schaduw van Petrus viel genazen. Dat had iets unieks. Die gaven waren geen doel op zichzelf, maar ze waren bedoeld om het nieuwe van het Evangelie te onderstrepen en te bevestigen. En trouwens: gaven van de Geest zijn niet per se een teken van een rijk geestelijk leven. Denk aan wat er staat in Matthéüs 7: velen zullen zeggen dat ze in de Naam van Christus hebben geprofeteerd en duivelen hebben uitgeworpen. Toch antwoordt Hij hun: Ik heb u nooit gekend. Je kunt dus gaven van de Geest hebben, zonder gered te zijn. Soms wordt de Geest zo losgemaakt van Jezus en worden Zijn gaven zo verabsoluteerd zijn, dat je losgezongen raakt van de Bijbel. Maar de Reformatie wilde Woord en Geest juist bij elkaar houden.”

In neogereformeerde kringen zie je juist een spanning tussen Woord en Geest ontstaan. De Heilige Geest zou nieuwe wegen wijzen op punten die lijken te botsen met de Schrift. Herkent u dat?
"Serveer de neogereformeerde theologie niet zonder onderzoek af, want gereformeerde theologie is altijd in beweging. Het is niet statisch, geen dik boek dat je even uit de kast pakt. Onze theologie staat in een specifieke context en daarom is er ruimte voor een bepaalde variatie. Als de tijden veranderen, vraagt dat om een nieuwe doordenking. In verschillende tijden lichten verschillende dingen op. Steeds komen er nieuwe dingen naar boven. Calvijn, Owen, de Heidelbergse Catechismus: ze zeiden allemaal dingen die daarvoor nog niet gezegd waren. Maar wat daarbij een belangrijk criterium is: wordt het ook vastgemaakt in de Schrift? Voel je: dit is het gezag van het Woord van God? Het moet wel Bijbels geijkt zijn. Als het van de Bijbel los gaat zingen, wordt het bedenkelijk.

De neogereformeerde theologie heeft doperse trekken, wat Calvijn ook de rooms-katholieke kerk verweet: er wordt een beroep gedaan op inzichten die de Heilige Geest zou geven buiten de Schrift om. Bijvoorbeeld rond de vrouw in het ambt: dan wordt
er zo’n beroep op de Geest gedaan dat het eigen geluid van de Bijbel in het gedrang komt. Inderdaad, er is een bepaalde gevoeligheid nodig om in te kunnen schatten of een bepaald Bijbels voorschrift tijdgebonden is of niet. Want soms volgt de Bijbel de cultuur, soms spreekt het die tegen en soms vormt de Schrift een cultuur. Voor dat onderscheid heb je inderdaad de wijsheid van de Heilige Geest nodig. Maar je mag vertrouwen dat het Woord in elke tijd hét antwoord is. Je kunt niet zeggen dat het Woord van God niet opgewassen zou zijn tegen een bepaalde tijd. De Schrift biedt wapens om in elke tijd te strijden tegen het ongeloof en de geest van de tijd.”

"God is heel nabij in de kerk en dat betekent dat je daar het meest kunt zondigen. Daar kun je de Geest lasteren, bedroeven, uitblussen en weerstaan."

Weerstandvervulling
Toch is niet alleen het Woord het instrument van de Heilige Geest. Ook de kerk is dat, zegt Van Vlastuin. "De kerk is een heel belangrijk – om zo te zeggen – ‘vehikel’ van de Heilige Geest. Daarom is de kerk de meest heilige, genaderijke plaats die er is. Dat heeft wel een keerzijde: het is daardoor ook de meest gevaarlijke plek. God is heel nabij in de kerk en dat betekent dat je daar het meest kunt zondigen. Daar kun je de Geest lasteren, bedroeven, uitblussen en weerstaan.” ‘Gij wederstaat altijd de Heilige Geest’, zei Stefanus. Dat zei hij tegen godsdienstige mensen. "Daar waren inderdaad mensen die veel met de Bijbel bezig waren. Heel aangrijpend. Je kunt heel orthodox zijn, heel ijverig, je verdiepen in Gods Wet en dan toch jezelf handhaven.”

Hoe dichtbij is het lasteren van de Heilige Geest?
"In de kerk ís dat dichtbij. De Heere Jezus waarschuwt niet de Romeinen, maar de Farizeeën. Lasteren is de climax van doorgaand verzet, van zelfhandhaving. Elk stapje van zelfhandhaving is een stapje op weg naar de lastering van de Heilige Geest.” Tegelijk werkt de Heilige Geest onwederstandelijk. "Dat wil niet zeggen dat we Hem niet weerstaan. Hij werkt onwederstandelijk in hen die Hem weerstaan. Als er geen geloof is, is er verzet, zelfhandhaving. Dat is weerstand bieden aan de Heilige Geest. Je staat nooit neutraal tegenover Hem. Er bestaat niet zoiets als afwachten. Als het Woord niet de overhand heeft in je leven, dan bied je weerstand.”

Hoe kun je die weerstand verliezen, als je die in je hart ervaart?
"Daar is geen recept voor. Je kunt geen knopje omzetten, zo van: nu geef ik mijn verzet op. Maar het is al heel heilzaam als het besef er is dat je Hem weerstaat. Dat leidt ertoe dat je dat gaat belijden. Dan mag je verwachting hebben van de Heilige Geest, dat Hij bezit van je neemt, dat Hij je leidt en tot al die werkzaamheden brengt die Hij werkt. Dan denk ik aan die tekst uit Lukas: Als aardse vaders weten goede gaven te geven, hoeveel te meer de hemelse Vader de Geest aan hen die Hem bidden. Het doopformulier zegt dat de Heilige Geest door de doop verzekert dat Hij in ons wil wonen en ons tot lidmaten van Christus wil heiligen, door ons toe te eigenen wat we in Christus hebben. Dat is heel mooi gezegd. De Heilige Geest is gewillig om bezit van ons te nemen. Als je erover inzit dat je tegen de Heilige Geest gezondigd hebt, dan heb je je nog niet volstrekt verhard, dan heeft Hij nog bemoeienis met je, dan spreekt Hij nog tot je geweten. De kortste weg is: de toevlucht nemen tot God. Dat is de enige garantie dat je niet in die uiterste verharding komt.”

Bovenstaand fragment verscheen eerder op de website van de GezinsGids. Het complete interview verscheen in 2022 in de GezinsGids.

Praatmee

Beluister onze podcast

#306 Jeffrey, Tabitha en Matthijs over geld verdienen in christelijk Nederland
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Bram van Grootheest
Nieuws

Directeur Bram van Grootheest na16 jaar weg bij Wycliffe Bijbelvertalers

Algemeen directeur Bram van Grootheest vertrekt na ruim 16 jaar bij Wycliffe Bijbelvertalers Nederland. Van Grootheest gaf jarenlang met volle inzet leiding aan het verder uitbouwen van Wycliffe Bijbelvertalers Nederland. Van Grootheest legt zijn fun

brief
Nieuws

Kamerleden walgen van brief en plastic foetus die ze via post ontvangen

Opnieuw ontvingen nieuwe Kamerleden deze week een brief van Civitas Christiana. De katholieke organisatie sprak daarin haar afschuw uit over abortus en stuurde een plastic foetus mee na tien weken zwangerschap. Ook roept men op tot het ‘beschermen va

Johan Schep
Video

Johan Schep over Jona: "Hij kon niet overweg met Gods genade"

"Hij doet niet naar onze overtredingen en het is door genade dat wij behouden worden", maakt evangelist en Bijbelleraar Johan Schep kenbaar in een video van Bijbelcursussen Nederland. In de tweede aflevering van de serie 'Jona', gaat Schep in op Gods

Ds. Arie van der Veer
Verdieping

Het laatste overblijfsel van de oorspronkelijke tempel vertelt wie God is

Het is maar een muur. Wel een gerestaureerde muur. Het laatste overblijfsel van de buitenmuur die ooit om het tempelplein was gebouwd. Van de oorspronkelijke tempel in Jeruzalem is deze muur alleen over. Ooit heeft de profeet Jeremia in het voorhof v

Jan van den Bosch met jongerenwerkers Jeanine en Jonathan Pellegrom
Nieuws

Jongerenwerkers Jonathan en Jeanine Pellegrom aanstaande zondag te gast bij Hour of Power

Jeugdwerkers Jonathan en Jeanine Pellegrom zijn komende zondag te gast bij Hour of Power. De twee zetten zich al sinds 2010 fulltime in voor kwetsbare jongeren. Daarnaast spreken zij geregeld in kerken, op conferenties en evenementen. Jonathan zelf k

Marco den Toom
Video

Indrukwekkend: 2000 mensen zingen uit volle borst Psalm 42 in Concertgebouw Amsterdam

'Maar de Heer zal uitkomst geven, Hij, die 's daags Zijn gunst gebiedt. 'k Zal in dit vertrouwen leven, en dat melden in mijn lied.' Het zijn de woorden van het vijfde vers van de bekende Psalm 42. In onderstaande video klinken deze woorden uit de ke

Eleos - Corine Moree
Nieuws

Corine Moree is leidinggevende bij Eleos Ahinoam: "De bewoners bidden voor ons"

“Voor bewoners die eigenlijk nergens een plekje kunnen vinden, doe ik dit werk het liefst.” Corine Moree is senior projectleider bij Eleos in Schalkhaar. Ze is verantwoordelijk voor het reilen en zeilen binnen de beschermde woonvorm Ahinoam. Ze verta

ds. C. G. Vreugdenhil
Video

GerGem-predikant wijst op wegpiraten met ichtusvius op auto: "Onchristelijk rijgedrag"

"Soms zie je een auto met een ichthusvis op de achterkant. Dat betekent dat de bestuurder van die auto christen is", stelde ds. C. G. Vreugdenhil onlangs tijdens een preek. "Soms lijkt de chauffeur een wegpiraat als hij veel te hard rijdt. Hij gebrui

Meerartikelen

Christendom en islam
Levensverhaal

Steeds meer moslims in islamitische landen omarmen christendom

Steeds meer moslims in islamitische landen laten zich niet meer intimideren door de shariawetten en besluiten om het christelijke geloof te omarmen. Ze geven daarbij blijk van een opmerkelijke veerkracht te midden van tegenspoed en vervolging. In lan

Stille tocht
Nieuws

Christelijke partijen steunen Israël met deelname aan stille tocht

Precies twee maanden na de gruwelijkheden van de Palestijnse terreurorganisatie Hamas organiseerden Christenen voor Israël (CVI) en CIDI donderdag een stille tocht in Den Haag. Daarmee werd aandacht gevraagd voor de onschuldige burgers die nog steeds

Wilkin van de Kamp
Video

Videoboodschap Wilkin van de Kamp: "God jaagt je niet op"

Koning David heeft jarenlang de kudde gehoed die zijn vader aan hem had toevertrouwd. In die tijd heeft hij waarschijnlijk Psalm 23 geschreven, merkt spreker Wilkin van de Kamp op. In vers 3 zingt hij: ‘De Goede Herder leidt mij in de rechte sporen’.

ds. A. I. Kazen
Dagelijks leven

HHK-predikant adviseert Refoweb-vragensteller: 'Doe niet klakkeloos mee met goegemeente'

'In de klas van mijn dochter zitten kinderen van niet-gelovige en gelovige ouders. Ze heeft nu een groepje vriendinnen die niet of heel anders gelovig zijn. Ze is, mede door deze vriendinnen, helemaal into Frozen, Mega Mindy, Paw Patrol, Unicorns, LO

Harmen van der Werf
God

Theologiestudent liep stage in de kerk: hoe roept God?

Om te dienen in het Koninkrijk van God is roeping nodig. Maar hoe roept Hij? Voor een theologiestudent is en blijft dat een vraag. Bij dr. A. van Brummelen las ik eens de voor mij helpende woorden ‘je roeping ingroeien’. Dat zinnetje is blijven haken

ds. S.J. Verheij
Nieuws

Ds. S.J. Verheij schrijft boekje over de betekenis van de christelijke gemeente

Christenen hebben verwachtingen van de gemeente waar ze bij horen. Leidinggevenden hebben verwachtingen van de gemeenteleden. Die verwachtingen kunnen heel verschillend zijn. Wat kan men voor elkaar betekenen? Wanneer wordt het spannend? Vroeger lag

Mars voor het Leven
Nieuws

NPV over klachten Week van het Leven: 'Gesprek over abortus mág confronteren'

Op de reclameboodschappen van de Week van het Leven zijn verschillende klachten binnengekomen bij de Reclame Code Commissie. Vandaag kreeg het Platform Zorg voor Leven de kans daar mondeling op te reageren, in aanvulling op het schriftelijke verweer

Broeder Lee bij de Regiotour
Nieuws

Deze speciale ontmoeting met Noord-Koreaanse broeder Lee is vanavond te bekijken

Het was een bijzondere ontmoeting tussen honderden bezoekers en de Noord-Koreaanse Lee: op de Regiotour van Stichting HVC maakte hij zijn opwachting. De avond is vanaf vanavond terug te kijken en wordt gestreamd op het YouTube-kanaal van de organisat

Mirjam van der Vegt
Nieuws

Wat iedereen over Jezus moet weten volgens Mirjam van der Vegt

Mirjam van der Vegt is stiltecoach en schrijver. Ze vertelt over de grootheid van God en Jezus. Zijn liefde is volgens Mirjam zo groot dat we dat als christenen niet in ons eentje kunnen beantwoorden. "Wil je echt dat de liefde tussen God en mensen t

John Lapré
Boekfragment

Met God op pad: Het is kunst om terechte boosheid met zelfbeheersing te combineren

In het dagboek ‘Met God op pad’ neemt John Lapré de lezer mee op een ontdekkingstocht van 365 dagen door de Bijbel. Ontdek de rode lijnen van ieder Bijbelboek, met toepassingen op het leven van vandaag! Cvandaag deelt 12 weken lang een fragment uit d

Opperrabbijn
Column

Dagboek van een opperrabbijn: ook een extremist kan gelijk hebben

Ik heb het gevoel dat ik me aan het voorbereiden ben voor mijn bar mitswa want de komende dagen moet ik dertien toespraken houden! Nu geef ik eerlijk toe dat die dertien toespraken niet allemaal volledig van elkaar zullen verschillen, want een paar z

Jan-Willem Grievink
Column

Draait het in de kerk om mij of om de verlangens van God?

Als jij en ik in de kerk naar voren komen voor gebed of ons melden voor pastoraat, dan willen we vooral graag bemoedigd worden, zo zitten wij als mensen in elkaar. We willen graag een geestelijke aai over onze bol. We willen horen dat God ons ziet st