De collecte hoort erbij: dit mogen we ín de eredienst niet kwijtraken

God18 november 2022 Piet Vergunst, De Waarheidsvriend
Piet Vergunst

In veel gemeenten raakt de coronapandemie niet alleen de wijze van avondmaalsviering, als vele cupjes de ene beker vervangen, maar ook de vormgeving van de collecten. Een nieuwe situatie brengt altijd weer tot nadenken over de essentie, ook bij de inzameling van de gaven. Houden we online geven vast?

Nog maar kort nadat Vladimir Poetin opnieuw een donkere toespraak gehouden heeft en de dreigende escalatie van een immense ramp je hart bezet houdt, vraag ik hier aandacht voor de wijze waarop we in de eredienst onze gaven geven. Is er niets beters te zeggen? Dat is een vraag aan mezelf. En toch, nadenken over de kerkdienst mag juist te midden van de crises. Als David in Psalm 36 zegt dat de overtreding uit de mond van de goddeloze bedrog is, dat de boze op zijn slaapplaats onrecht bedenkt, spreekt hij als dichter belijdend over ‘de overvloed van Uw huis’, over het nemen van je toevlucht bij God. In die zin kunnen we de eredienst nooit te hoog inschatten.

Via de iPhone
Bezinning op de waarde van de kerkdienst, op het eigene van elk onderdeel, het is alleen maar goed. Dieper reikt dit dan het gesprek over wat ik van de verkondiging vind, verder gaat dit dan het gesprek over de wijze van zingen. ‘Typisch, maar over de dienst van de offeranden, de inzameling van de gaven voeren we zelden discussies in de gemeente,’ schreef ds. L.W. Smelt jaren geleden in ons blad. De periode die we nu beleven, maakt dat dit veranderen kan.

Mensen worden gestimuleerd om thuis hun wekelijkse bijdragen over te maken. Bij alles wat hiervóór pleit, we raken de dienst van de offeranden ín de eredienst kwijt.

Wat zien we in de gemeenten gebeuren? In de ene gemeente wordt het digitaal collecteren vastgehouden. Kerkrentmeesters merken dat de opbrengst hoger is als mensen via hun iPhone geld overmaken in plaats van dat ze muntgeld of collectebonnen gebruiken. Mensen worden gestimuleerd om thuis hun wekelijkse bijdragen over te maken. Bij alles wat hiervóór pleit, we raken de dienst van de offeranden ín de eredienst kwijt.

Kleine aanpassingen
Een andere gemeente koos ervoor om – uit zorg voor nieuwe besmettingen – de collectezak niet meer rond te laten gaan. Buiten de kerkzaal staan enige rekken met de zwarte zakjes waarin je onderweg naar de kapstok je geld kunt deponeren. Hoe goed (en in bepaalde perioden zelfs nodig) deze zorg is, ook nu zijn we de dienst van de offeranden ín de eredienst kwijt.

Het zijn twee voorbeelden die tonen dat we met op zichzelf kleine aanpassingen – en voor het oog verbeteringen – iets wezenlijks kwijtraken, iets wat we later niet meer terughalen. Zoals kinderen én ouderen door het projecteren van bijbelgedeelten met de beamer verleren in hun bijbeltje te zoeken, zo ziet de jongere generatie niet meer dat het offer voor de Heere en voor onze naaste bij elke eredienst hoort. Het maakt dat we verder dan de praktische oplossingen zoeken moeten naar de geestelijke betekenis.

Op de wereld betrokken
Elke eerste dag van de week komt Gods gemeente op Zijn uitnodiging rondom Woord en sacrament samen. De verkondiging van het Evangelie van de verzoening is hier het brandpunt, een verkondiging die niet alleen in de preek maar ook in de sacramenten geschiedt. Ingeleid mag de gemeente op deze wijze meer en meer worden in de kennis van Zijn Naam. Waar de kerkdienst zo fungeren kan als een oase in het leven, als een moment van schuilen voor de gevaren die bij het duister horen, staat de zondagse samenkomst tegelijk niet los van het leven, integendeel: in dat schuilen is de gemeente in haar dienst op de wereld betrokken. Aan de dienst van de gebeden en de dienst van de offeranden denken we dan.

Juist door haar gaven apart te zetten voor de naasten leeft de gemeente niet meer voorbij aan de nood in de wereld.

Het diaconaat van de gemeente, het hart en oog hebben voor en het de handen uitstrekken naar de ander – ze wortelen in de eredienst. Hier is de plaats waar de gerechtigheid en de barmhartigheid van God verkondigd worden, barmhartigheid die zich uitstrekt naar een door conflicten en rampen verscheurde wereld, naar gebrokenheid, verdriet en rouw in ons kleine bestaan. In onze offervaardigheid krijgt de barmhartigheid een concreet gezicht.

Heilig avondmaal
Niemand zal ontkennen dat de bediening van het avondmaal altijd weer een hoogtepunt voor de gemeente is. Dan gedenken de Zijnen dat Christus hen liefgehad heeft en het offer van Zijn leven gebracht heeft tot een volkomen verzoening voor al onze zonden. Aan die tafel wordt de gemeenschap met elkaar eveneens ervaren, zodat we ons leven leiden mogen als een dankoffer aan Hem en aan elkaar. Geven is voor een christen hetzelfde als teruggeven.

Als de inzameling van onze gaven verbonden is met dit avondmaal, kan dit onderdeel nooit verhuizen naar buiten de grenzen van de feitelijke eredienst. Die band was in de Vroege Kerk zichtbaar in het meenemen van voedsel, waarbij wat overbleef bij de armen en de zieken gebracht werd. Zo zien we de samenhang van het diaconaat in en buiten de eredienst. Het accent op onze offeranden als dank voor de gaven van God is gebleven, toen in de elfde eeuw de gave in natura vervangen werd door muntgeld. Juist door haar gaven apart te zetten voor de naasten leeft de gemeente niet meer voorbij aan de nood in de wereld. Ik kan me goed voorstellen dat elke diaken als eerste het gesprek opent om de inzameling van de gaven, zodra het kan, in de eredienst terug te brengen.

Regelmaat en volharding
Wat God in Christus gedaan heeft, daarvan leeft de gemeente en daarvan deelt ze uit. Rondom Hem vallen verschillen weg tussen rijkeren en minderbedeelde mensen, omdat Hij bij ieder een lege hand vullen moet en we beseffen dat alles wat we bezitten, we dit ontvángen hebben. Tot de regelmaat en de volharding in het geven van de gaven heeft Paulus de gemeente willen opvoeden, toen hij het licht liet vallen op de armen onder christenen in Jeruzalem: ‘Op elke eerste dag van de week moet ieder van u bij zichzelf iets opzijleggen om op te sparen wat in zijn vermogen is, opdat de inzamelingen niet pas dan gehouden worden, wanneer ik gekomen ben.’ Juist door de wekelijkse dienst van de offeranden herinneren we ons steeds opnieuw de nood van de naasten en richten we met onze gaven een teken op van het Koninkrijk dat bezig is te komen.

Het is God Die ‘rechtvaardige daden doet en recht aan alle onderdrukten’. We kunnen Zijn Naam niet dragen als we op Hem niet willen lijken.

We beleven weken waarin iedereen zijn uitgaven tegen het licht houdt, waarin hoge voedselprijzen en energierekeningen het gesprek op straat en bij de kapper domineren. Ook nu geldt het appèl van de apostel: ‘Voor elke eerste dag van de week…’ De gemeente mag in en ondanks de crises in deze wereld laten zien waar haar hart is, wat ze verlangt.

Gevouwen en geopend
De eenheid van verkondiging en dienst, de verbondenheid tussen avondmaal en diaconaat maakt dat de collecten het meest tot hun recht komen na het doen van de voorbede. De beide aspecten van de dienst aan onze naasten houden we zo dicht bijeen. Eerst de gevouwen handen, dan de geopende handen.

Waar de nood in de wereld ons de adem kan benemen, de beelden in de media ons kunnen verlammen, denkt de diaconale gemeente niet als eerste aan zichzelf. Sociale nood en armoedeproblematiek komen ondertussen in onze samenleving dichtbij. Het vraagt van diakenen dat ze opstaan en de gemeente voorgaan. Misschien schuurt dat wat met het karakter van de gemiddelde diaken, maar toch: onze tijd vraagt het.

Trouw én rechtvaardig/barmhartig
Als de gemeente haar diaconale roeping in de wereld níet verstaat, dan lijkt bijzondere visitatie me hard nodig. Met haar zal dan gesproken worden over het Godsbeeld dat mensen hebben. Immers, het Oude Testament al verbindt het spreken over Wie de HEERE is, met wat Hij doet. Neem Psalm 146: ‘Die voor eeuwig de trouw bewaart, Die de onderdrukten recht doet, Die de hongerigen brood geeft.’ Het is God Die ‘rechtvaardige daden doet en recht aan alle onderdrukten’. We kunnen Zijn Naam niet dragen als we op Hem niet willen lijken.

De Zoon van God draagt ook de naam Zoon des mensen. Over Hem lezen we dat Hij niet gekomen is om gediend te worden, al was dit volkomen terecht geweest. Om Zelf te dienen kwam Hij. Te begrijpen is dit nooit, en tot aanbidding van Hem mag dit brengen. Hij wil nu dat we doen zoals Hij – en dat leert Hij het eerst aan Zijn twaalf discipelen: ‘Als iemand de eerste wil zijn, moet hij de laatste van allen zijn en een dienaar van allen.’ (Mark.9:35)

Vervulling van de wet
Zijn we met het diakenambt en met de diaconale gemeente bij de essentie van het christelijk geloof? Het is een vraag om over na te denken. In elk geval zegt Jezus (Joh.12:26) dat ‘waar Ik ben, daar zal ook Mijn dienaar zijn. En als iemand Mij dient, zal de Vader hem eren’.

Dan hebben we de vervulling van de wet in beeld, het elkaar dienen door de liefde.

Piet Vergunst is hoofdredacteur van De Waarheidsvriend. Geïnteresseerd in meer lezenswaardige artikelen? Neem een jaarabonnement (€ 49,95). Als welkomstgeschenk ontvangt u De Waarheidsvriend twee maanden gratis. Of maak gebruik van deze actie en lees De Waarheidsvriend vier maanden voor € 10,-!

Praatmee

Beluister onze podcast

#306 Jeffrey, Tabitha en Matthijs over geld verdienen in christelijk Nederland
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Bram van Grootheest
Nieuws

Directeur Bram van Grootheest na16 jaar weg bij Wycliffe Bijbelvertalers

Algemeen directeur Bram van Grootheest vertrekt na ruim 16 jaar bij Wycliffe Bijbelvertalers Nederland. Van Grootheest gaf jarenlang met volle inzet leiding aan het verder uitbouwen van Wycliffe Bijbelvertalers Nederland. Van Grootheest legt zijn fun

brief
Nieuws

Kamerleden walgen van brief en plastic foetus die ze via post ontvangen

Opnieuw ontvingen nieuwe Kamerleden deze week een brief van Civitas Christiana. De katholieke organisatie sprak daarin haar afschuw uit over abortus en stuurde een plastic foetus mee na tien weken zwangerschap. Ook roept men op tot het ‘beschermen va

Johan Schep
Video

Johan Schep over Jona: "Hij kon niet overweg met Gods genade"

"Hij doet niet naar onze overtredingen en het is door genade dat wij behouden worden", maakt evangelist en Bijbelleraar Johan Schep kenbaar in een video van Bijbelcursussen Nederland. In de tweede aflevering van de serie 'Jona', gaat Schep in op Gods

Ds. Arie van der Veer
Verdieping

Het laatste overblijfsel van de oorspronkelijke tempel vertelt wie God is

Het is maar een muur. Wel een gerestaureerde muur. Het laatste overblijfsel van de buitenmuur die ooit om het tempelplein was gebouwd. Van de oorspronkelijke tempel in Jeruzalem is deze muur alleen over. Ooit heeft de profeet Jeremia in het voorhof v

Jan van den Bosch met jongerenwerkers Jeanine en Jonathan Pellegrom
Nieuws

Jongerenwerkers Jonathan en Jeanine Pellegrom aanstaande zondag te gast bij Hour of Power

Jeugdwerkers Jonathan en Jeanine Pellegrom zijn komende zondag te gast bij Hour of Power. De twee zetten zich al sinds 2010 fulltime in voor kwetsbare jongeren. Daarnaast spreken zij geregeld in kerken, op conferenties en evenementen. Jonathan zelf k

Marco den Toom
Video

Indrukwekkend: 2000 mensen zingen uit volle borst Psalm 42 in Concertgebouw Amsterdam

'Maar de Heer zal uitkomst geven, Hij, die 's daags Zijn gunst gebiedt. 'k Zal in dit vertrouwen leven, en dat melden in mijn lied.' Het zijn de woorden van het vijfde vers van de bekende Psalm 42. In onderstaande video klinken deze woorden uit de ke

Eleos - Corine Moree
Nieuws

Corine Moree is leidinggevende bij Eleos Ahinoam: "De bewoners bidden voor ons"

“Voor bewoners die eigenlijk nergens een plekje kunnen vinden, doe ik dit werk het liefst.” Corine Moree is senior projectleider bij Eleos in Schalkhaar. Ze is verantwoordelijk voor het reilen en zeilen binnen de beschermde woonvorm Ahinoam. Ze verta

ds. C. G. Vreugdenhil
Video

GerGem-predikant wijst op wegpiraten met ichtusvius op auto: "Onchristelijk rijgedrag"

"Soms zie je een auto met een ichthusvis op de achterkant. Dat betekent dat de bestuurder van die auto christen is", stelde ds. C. G. Vreugdenhil onlangs tijdens een preek. "Soms lijkt de chauffeur een wegpiraat als hij veel te hard rijdt. Hij gebrui

Meerartikelen

Christendom en islam
Levensverhaal

Steeds meer moslims in islamitische landen omarmen christendom

Steeds meer moslims in islamitische landen laten zich niet meer intimideren door de shariawetten en besluiten om het christelijke geloof te omarmen. Ze geven daarbij blijk van een opmerkelijke veerkracht te midden van tegenspoed en vervolging. In lan

Stille tocht
Nieuws

Christelijke partijen steunen Israël met deelname aan stille tocht

Precies twee maanden na de gruwelijkheden van de Palestijnse terreurorganisatie Hamas organiseerden Christenen voor Israël (CVI) en CIDI donderdag een stille tocht in Den Haag. Daarmee werd aandacht gevraagd voor de onschuldige burgers die nog steeds

Wilkin van de Kamp
Video

Videoboodschap Wilkin van de Kamp: "God jaagt je niet op"

Koning David heeft jarenlang de kudde gehoed die zijn vader aan hem had toevertrouwd. In die tijd heeft hij waarschijnlijk Psalm 23 geschreven, merkt spreker Wilkin van de Kamp op. In vers 3 zingt hij: ‘De Goede Herder leidt mij in de rechte sporen’.

ds. A. I. Kazen
Dagelijks leven

HHK-predikant adviseert Refoweb-vragensteller: 'Doe niet klakkeloos mee met goegemeente'

'In de klas van mijn dochter zitten kinderen van niet-gelovige en gelovige ouders. Ze heeft nu een groepje vriendinnen die niet of heel anders gelovig zijn. Ze is, mede door deze vriendinnen, helemaal into Frozen, Mega Mindy, Paw Patrol, Unicorns, LO

Harmen van der Werf
God

Theologiestudent liep stage in de kerk: hoe roept God?

Om te dienen in het Koninkrijk van God is roeping nodig. Maar hoe roept Hij? Voor een theologiestudent is en blijft dat een vraag. Bij dr. A. van Brummelen las ik eens de voor mij helpende woorden ‘je roeping ingroeien’. Dat zinnetje is blijven haken

ds. S.J. Verheij
Nieuws

Ds. S.J. Verheij schrijft boekje over de betekenis van de christelijke gemeente

Christenen hebben verwachtingen van de gemeente waar ze bij horen. Leidinggevenden hebben verwachtingen van de gemeenteleden. Die verwachtingen kunnen heel verschillend zijn. Wat kan men voor elkaar betekenen? Wanneer wordt het spannend? Vroeger lag

Mars voor het Leven
Nieuws

NPV over klachten Week van het Leven: 'Gesprek over abortus mág confronteren'

Op de reclameboodschappen van de Week van het Leven zijn verschillende klachten binnengekomen bij de Reclame Code Commissie. Vandaag kreeg het Platform Zorg voor Leven de kans daar mondeling op te reageren, in aanvulling op het schriftelijke verweer

Broeder Lee bij de Regiotour
Nieuws

Deze speciale ontmoeting met Noord-Koreaanse broeder Lee is vanavond te bekijken

Het was een bijzondere ontmoeting tussen honderden bezoekers en de Noord-Koreaanse Lee: op de Regiotour van Stichting HVC maakte hij zijn opwachting. De avond is vanaf vanavond terug te kijken en wordt gestreamd op het YouTube-kanaal van de organisat

Mirjam van der Vegt
Nieuws

Wat iedereen over Jezus moet weten volgens Mirjam van der Vegt

Mirjam van der Vegt is stiltecoach en schrijver. Ze vertelt over de grootheid van God en Jezus. Zijn liefde is volgens Mirjam zo groot dat we dat als christenen niet in ons eentje kunnen beantwoorden. "Wil je echt dat de liefde tussen God en mensen t

John Lapré
Boekfragment

Met God op pad: Het is kunst om terechte boosheid met zelfbeheersing te combineren

In het dagboek ‘Met God op pad’ neemt John Lapré de lezer mee op een ontdekkingstocht van 365 dagen door de Bijbel. Ontdek de rode lijnen van ieder Bijbelboek, met toepassingen op het leven van vandaag! Cvandaag deelt 12 weken lang een fragment uit d

Opperrabbijn
Column

Dagboek van een opperrabbijn: ook een extremist kan gelijk hebben

Ik heb het gevoel dat ik me aan het voorbereiden ben voor mijn bar mitswa want de komende dagen moet ik dertien toespraken houden! Nu geef ik eerlijk toe dat die dertien toespraken niet allemaal volledig van elkaar zullen verschillen, want een paar z

Jan-Willem Grievink
Column

Draait het in de kerk om mij of om de verlangens van God?

Als jij en ik in de kerk naar voren komen voor gebed of ons melden voor pastoraat, dan willen we vooral graag bemoedigd worden, zo zitten wij als mensen in elkaar. We willen graag een geestelijke aai over onze bol. We willen horen dat God ons ziet st