Verslaving zit in iedereen, zegt deze hoogleraar. ‘‘Maar durven we dat zelf ook te zien?‘‘

Nieuws21 juni 2019
Verslaving

Mensen die met spuiten in de weer zijn of een heroïneverslaving hebben. Dat is waar we aan denken bij het woord ‘verslaving‘. "Maar", zegt Hanneke Schaap, "het is iets wat ons allemaal aangaat." Ze is rector van het Kennisinstituut christelijke ggz, onderdeel van Eleos en De Hoop ggz, en bijzonder hoogleraar Klinische Godsdienstpsychologie. In de Week van Hoop publiceert ze samen met dr. Wubbo Scholte het boek ‘Van leegte naar liefde: over de macht van verslaving en de weg naar herstel’. ‘‘In zekere zin zijn we allemaal verslaafd en dus moeten we ook naar onszelf kijken.‘‘

Verslaving voelt voor veel mensen als een ver-van-mijn-bedshow. Toch komt het ook regelmatig voor in de christelijke wereld. Schaap deed onderzoek naar verslaving in de reformatorische gezindte. ‘‘In dat onderzoek zie je dat de cijfers van verslavingsproblematiek in de reformatorische kring wel wat lager ligt, maar nog steeds duidelijk aanwezig is.‘‘

Het boek schreef ze samen met verschillende collega’s en biedt onder meer basiskennis over diverse verslavingen. ‘‘We vinden het belangrijk dat in het pastoraat kennis aanwezig is, zodat het voor bijvoorbeeld een dominee ook duidelijk is waar hij mee te maken heeft. Maar ook een moeder met een drinkende 15-jarige zoon willen we graag ondersteuning bieden met het boek.‘‘ In bijna elke verslaving zoekt men naar het opvullen van leegte, zegt Schaap. ‘‘Je zoekt vervulling, en in eerste instantie krijg je die ook. Uiteindelijk zit je er echter aan vast, fysiek of psychologisch.‘‘

We moeten verslavingen niet alleen zien als een psychologisch probleem, betoogt Schaap. ‘‘Het is een existentieel probleem en gaat over de diepere lagen van je zijn. Vragen als ‘wie ben je‘, ‘hoe zie je jezelf‘, ‘hoe ga je om met de wereld om je heen‘ en als laatste ‘hoe zie je God‘ spelen dan een grote rol. Die vier verhoudingen komen altijd weer terug.‘‘ Juist die existentiële kanten van verslaving – die over leegte, vrijheid, veroordeling gaan – krijgen veel nadruk in het boek. Ieder mens heeft dan ook in bepaalde mate last van verslavingen. ‘‘We moeten zelf ook kritisch kijken naar ons gedrag. Hebben wij ook leegtes die we proberen op te vullen met bepaalde activiteiten? Moeten we die dingen niet tegen het licht houden en de confrontatie aangaan met de dingen waar je liever met een boog omheen loopt?‘‘

Niet alleen de ‘grote‘ verslavingen, maar ook nieuwe patronen komen in het boek terug. ‘‘Bij social media treedt er voor het grootste gedeelte hetzelfde proces in werking als bij andere verslavingen.‘‘ Zo komt er het stofje dopamine vrij dat een goed gevoel geeft, vertelt Schaap. ‘‘Dat is precies hetzelfde verschijnsel. Ook medicijnverslaving wordt in Nederland een steeds groter probleem, maar is nog helemaal niet bekend. Dat is een heel trieste verslaving, omdat je vast komt te zitten in een middel wat je eerst hielp.‘‘

In een gemeente is het belangrijk dat er pastoraal met mensen met een verslaving wordt omgegaan, ziet de hoogleraar. ‘‘Dat is een heel belangrijk punt in kerken. Soms worden verslaafden vooral als slappeling gezien, als mensen die foute keuzes hebben gemaakt. Stigma‘s spelen dan ook gemakkelijk een rol in de omgang binnen de kerk.‘‘ Daarin heeft iedereen een rol. ‘‘Wees je ervan bewust hoe je naar anderen kijkt. Is dat ook de manier waarop Jezus naar mensen kijkt?‘‘ Verder ziet Schaap dat er in de kerk veel ontkenning van verslaving voorkomt en we bepaalde verslavingen minder erg vinden dan anderen. ‘‘Mensen zeggen: ‘iedereen drinkt‘ of ‘iedereen rookt‘, waardoor we de splinter van de drugs of porno in het oog van de ander zien, maar niet de balk in die van onszelf. Je kan namelijk ook veel bezig zijn met geld, aanzien of macht, of met social media, of eten - dat zijn ook verslavingen. Of wat dacht je van woedeverslavingen, waarbij mensen zeggen: ‘het is toch gerechtvaardigd dat ik boos ben?‘‘‘ Belangrijk is dat het pastoraat tijdig signaleert. ‘‘Er kunnen handreikingen geboden worden en eventueel worden doorverwezen naar professionele hulp.‘‘

‘‘Meer aandacht voor deze problematiek is heel belangrijk‘‘, zegt Schaap, ‘‘omdat herkenning het vaak makkelijker maakt om hulp te zoeken. Vaak is er zoveel eenzaamheid achter de voordeur, terwijl dat niet hoeft. Er zijn mensen die je graag helpen.‘‘ En dat levert herstel op. ‘‘Al klinkt het wat modern, maar de energie die gaat zitten in het wegduwen van de problemen, kan je op een andere manier besteden. Je komt meer in balans. Zo kun je meer de persoon worden zoals God je bedoeld heeft. Als je met het verleden aan de slag gaat, geeft dat vaak nieuwe ruimte om na te denken over de vraag wie God voor je is, wat Hij van je vraagt, wie Hij voor jou wil zijn.”

Praatmee

Beluister onze podcast

#316 Olga en Eric over een buitenechtelijke relatie en de kracht van vergeving
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Ds. A.C. Uitslag
Video

CGK-predikant legt uit waarom Urk onvoorwaardelijk de kant van Israël kiest

“Op Urk zijn wij Israël-minded. Iedere keer als er een conflict uitbreekt, kiezen we onvoorwaardelijk de kant van Israël. Israël is immers het oude verbondsvolk. Wie God liefheeft, krijgt dat volk ook lief”, aldus ds. A.C. Uitslag. De christelijke ge

verwoeste kerk
Nieuws

Schrikbarende toename christenvervolging in India

“Met politiewagens vol komen ze het dorp in. We worden behandeld als criminelen.” Lokale evangelisten in India slaan alarm. Sinds begin februari leven christenen in deelstaat Chhattisgarh in grote angst. De nieuwe eerste minister, Vishnu Deo Sai, spr

Kerk
Nieuws

Oekraïense priester dood aangetroffen nadat hij door Russische troepen werd vastgehouden

In het Oekraïense dorpje Kalanchak is het stoffelijk overschot aangetroffen van de 59-jarige priester Stephan Podolchak. Dat meldt The Christian Post. De geestelijke is vermoedelijk door het toedoen van het Russische leger om het leven gekomen. Podol

Opperrabbijn
Column

De zegen en de vloek van sociale media

In zijn nieuwste dagboek gaat opperrabbijn Jacobs onder meer in op de zegen en de vloek van sociale media. Daarnaast gaat hij in op het incident in Middelburg waarbij hakenkruizen op een synagoge werden gespoten. De opperrabbijn betwijfelt of het om

Jalil Mashali
Nieuws

Christelijke taxichauffeur krijgt megaboete na plakken bijbelvers op voertuig 

Een christelijke taxichauffeur uit het Duitse Essen is onlangs door lokale autoriteiten op de bon geslingerd. Reden hiervoor is een sticker met een bijbelvers die de man op zijn voertuig plakte. Als de taxichauffeur weigert de sticker te verwijderen,

Mozambique
Nieuws

Islamitisch geweld in Mozambique neemt toe: Ook kerken en christenen doelwit

De situatie in het noorden van Mozambique blijft zorgelijk vanwege jihadistische aanvallen op de bevolking, het leger en op kerken. In tegenstelling tot sussende geluiden over de onrust in de provincie Cabo Delgado, neemt het geweld toe. Dat melden d

Ron van der Spoel
Video

In deze video behandelt Ron van der Spoel de zegenbede uit Numeri 6

Iedere zondag sluiten we onze kerkdienst af met de zegen en vaak is dat die uit Numeri 6: 'De Heere zegent u en behoede u. De Heere doet Zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig. De Heere verheft Zijn aangezicht over u en geve u vrede.' Deze z

ds. W. Pieters
Dagelijks leven

Refoweb-vragensteller: 'Ik geloof dat Jezus voor mij gestorven is, maar telkens slaat de angst toe'

'In Romeinen 6:16 gaat het over de twee soorten slaven. Of de slaaf van zonde tot dood, of van de gehoorzaamheid, tot gerechtigheid. Kan het zijn dat je je allebei die slaven voelt en bent (nee, toch?) Ik geloof dat Jezus ook voor mij gestorven is, m

Meerartikelen

André van Grol
Verdieping

Heviger vervolging leidt tot forse groei aantal christenen

De vervolging van christenen zal dit jaar verder toenemen. Wat zijn de trends en verwachtingen voor 2024? Digitale controle van bijvoorbeeld Chinese christenen is een van de zorgelijkste ontwikkelingen. Als eerste trend noem ik de doorgaande radicali

Ds. D.M. Heikoop over het verlangen naar God
Video

Ds. Heikoop bespreekt herkenbare geloofsvraag van dichter Psalm 42

Waarom is God nu niet nabij? Deze vraag kan heel herkenbaar zijn. Zo ook voor de dichter van Psalm 42. Hij voelt een afstand tot God en mist Gods nabijheid. In deze Psalm verwoord de dichter zijn verlangen om weer dicht bij Hem te zijn. Ds. D.M. Heik

Leo Fijen
Nieuws

KRO-NCRV-gezicht Leo Fijen presenteert zijn laatste Geloofsgesprek

Na ruim 14 jaar en 700 gesprekken voert Leo Fijen aanstaande zondag zijn laatste Geloofsgesprek. Het KRO-NCRV-gezicht presenteerde sinds januari 2010 het bekende zondagochtendprogramma waarin katholieken openhartig over hun geloof spreken. Het zondag

Adieu God?
Nieuws

Nieuw seizoen van ‘Adieu God?’ met Caroline van der Plas en John van den Heuvel

EO-presentator Tijs van den Brink trapt het dertiende seizoen van Adieu God? af met BBB-lijsttrekker Caroline van der Plas. Een nieuw seizoen met diepe gesprekken over geloof, ongeloof en alles wat daar tussenin zit. Andere gasten die hun verhalen de

Bevindelijke prediking
Recensie

Het boek ‘Bevindelijke prediking’ laat diversiteit aan visies op bevinding zien

De reacties op het boek 'Bevindelijke prediking' worden over het algemeen als ‘vriendelijk vrijblijvend’ getypeerd. Maar mogen bevindelijke preken op de snijtafel worden gelegd van zelfreflectie en wetenschap? Zo ja, dan komen er drie vragen aan de o

Johannes de Vries en Miriam Atya
Video

Komende zondag zijn Johannes de Vries en Mariam Atya te gast bij Hour of Power

Komende zondag zijn Johannes de Vries en Mariam Atya te gast bij Hour of Power. De Vries is sinds vorig jaar werkzaam voor Stichting Present Nederland, nadat hij jarenlang werkte als hoofd voorlichting namens de ChristenUnie in de Tweede Kamer. Atya

Arie-Jan Mulder
Column

Waarom eten en drinken we samen tijdens het avondmaal?

Op de televisie wordt verslag gedaan van een staatsbezoek. Buitenlandse diplomaten zijn in ons land te gast, en worden vorstelijk ontvangen. De vriendschap tussen beide landen wordt gevierd met een staatsbanket, een officiële maaltijd met de belangri

Anne van der Bijl
Boekfragment

Vuur de kanonnen van de Heer niet af met het buskruit van de duivel

Ben jij klaar om de confrontatie aan te gaan met de reus die God in jouw leven toelaat? Misschien weet je dat niet zeker totdat je tegenover hem staat. Toch zijn er een aantal dingen die erop wijzen dat je er klaar voor bent.  De echte strijd tegen G

Casey Tait
Interview

Casey Tait verhuisde naar Jeruzalem: "Ik wilde begrijpen waarom Israël belangrijk is voor God"

In Jeruzalem leeft een jonge vrouw met een bijzonder verhaal en roeping. De Amerikaanse Casey Tait verruilde de uitgestrekte vlaktes van North Carolina voor het Midden-Oosten, en heeft haar thuis gevonden in Israël. Een land dat nu verscheurd wordt d

prof. dr. Henk van den Belt
Preekverslag

Prof. dr. Van den Belt over bloedwraak in de Bijbel: “De wortel van de doodslag leeft ook in ons hart”

“De moord van Kaïn op Abel was geen vlaag van verstandsverbijstering. Het heeft een diepe wortel: concurrentiestrijd en het gevoel de mindere te zijn”, maakt prof. dr. Henk van den Belt duidelijk. Naar aanleiding van de moord van Kaïn op Abel in Gene

Leah
Nieuws

Zes jaar na haar ontvoering inspireert dit Nigeriaanse christelijke meisje nog steeds

Zes jaar geleden werd Leah Sharibu, een 14-jarig plattelandsmeisje in Nigeria, ontvoerd van school. Omdat ze haar christelijke geloof niet opgaf, kwam ze nooit vrij. Vriendinnen vertellen hoe Leah’s standvastigheid hen bemoedigd heeft. En hoe ze hope

Wilkin van de Kamp
Video

Volgens Wilkin van de Kamp is Jezus de enige 'foto' die we van God hebben

"Je zou kunnen zeggen dat Jezus de enige foto is die we van God hebben ontvangen", merkt Wilkin van de Kamp op in een nieuwe aflevering van de serie 'Begin je dag met God.' De bekende christelijke auteur en spreker merkt op dat Jezus exact toont hoe