Om vier uur ’s ochtends gaat de wekker. Voor veldwerker Pauline begint de dag vroeg. Ze maakt een koffie-to-go, stapt in de veldwerkbus en rijdt de nog stille stad uit. Vandaag staat er een bijzondere reis op het programma. Samen met haar collega Monika begeleidt ze drie cliënten naar Polen. Daar starten zij met langdurige verslavingszorg en psychiatrische begeleiding. Voor hen betekent deze reis veel meer dan alleen een vertrek. Het is een stap richting een nieuw begin.

Een dag vol stappen
Pauline haalt eerst Monika op, daarna twee cliënten bij de EU-opvang. Ze staan al buiten te wachten. Beiden kampen al jaren met verslaving en hebben eerder een detox gehad. Vandaag zetten ze een volgende stap. In Polen gaan ze een commitment aan van een jaar in therapie. “Ze willen echt iets anders,” vertelt Pauline. “Een leven zonder alcohol.”

De groep wordt compleet bij de kliniek van Antes. Daar staat een derde cliënt klaar, samen met een begeleider van Barka. Het is een samenwerking die steeds vaker voorkomt. “Het is mooi om te zien hoe we hierin als organisaties samenwerken,” zegt Pauline. Met z’n zessen rijden ze naar Eindhoven, waar het vliegtuig naar Gdańsk vertrekt. Alles loopt volgens planning. Maar ervaring leert: zeker weten doe je het nooit.

Zorg die past
Voor veel mensen is het niet vanzelfsprekend dat behandeling in Nederland mogelijk is. Veel EU-migranten hebben geen recht op langdurige ondersteuning. In Nederland is vaak alleen detox beschikbaar. Maar zonder vervolg is de kans op terugval groot. Daarom kijkt Ontmoeting samen met cliënten wat wél kan.

Soms ligt de beste kans op herstel in het land van herkomst. Daar sluit de zorg beter aan. Mensen spreken de taal. Begrijpen de cultuur. Kunnen bouwen aan een toekomst die past bij hun situatie. “Het gaat erom dat iemand krijgt wat nodig is,” zegt Pauline. “Niet per se waar wij denken dat het moet.”

Aankomen en loslaten
In Polen aangekomen halen Pauline en Monika een huurauto op. Ze rijden anderhalf uur naar Słupsk. Daar wordt de eerste cliënte opgenomen op de psychiatrische afdeling. De intake is spannend en duurt lang. Het is warm. Er wordt gewacht. Uiteindelijk neemt ze de beslissing om te blijven. Ze wordt opgenomen.

De volgende dag brengen ze de andere twee cliënten naar hun plekken. Eén naar de verslavingszorg in het ziekenhuis. De ander naar Teen Challenge, een christelijke gemeenschap waar mensen samen wonen, werken en therapie volgen.

Dan volgt het moment van afscheid. Er zijn knuffels. Tranen. Stilte. “We zijn trots op ze,” zegt Pauline. “Dit zijn geen makkelijke stappen.” Beiden spreken uit dat ze willen werken aan een leven zonder alcohol. Misschien zelfs ooit als ervaringsdeskundige anderen helpen.

Niet alles lukt – en toch doorgaan
De zorg voor deze cliënten begint niet bij vertrek en eindigt niet bij aankomst. Er zijn voorbereidingen, gesprekken en vaak ook twijfels en tegenslagen. Zo is er nog een cliënte in Nederland die ook graag wil, maar eerst een plek nodig heeft waar detox en behandeling gecombineerd worden. Dat blijkt lastig te organiseren.

En soms loopt het anders dan gehoopt. Pauline herinnert zich een eerdere reis, waarbij een cliënt vlak voor aankomst in paniek raakte. Hij stapte uit de auto, schreeuwde en bokste om zijn angst de baas te worden. Hij besloot uiteindelijk niet te blijven. Binnen twee weken was hij weer terug in Rotterdam. “Dat hoort er ook bij,” zegt Pauline. “Niet alles gaat in één keer goed.” Maar er zijn ook andere verhalen. Van mensen die het traject wél doorlopen. Die stap voor stap werken aan herstel.

Even ademhalen en door
Als de laatste cliënt is gebracht, voelen Pauline en Monika de spanning van zich afglijden. Het is gelukt. Ze eten samen in een kleine bistro. Pierogi en augurkensoep. Even zitten. Even niets hoeven.

De volgende ochtend gaat vroeg de wekker. Ze vliegen terug naar Nederland. Daar gaat het werk meteen verder. In de tijd dat zij weg zijn, zijn er alweer nieuwe mensen bijgekomen. EU-migranten die hun werk zijn kwijtgeraakt en daardoor ook hun huis. Mensen die vastlopen in verslaving. Die hun netwerk kwijt zijn. Soms zelfs hun papieren.

“Zo treffen we de meeste mensen aan,” zegt Pauline. Het laat zien hoe kwetsbaar deze groep is. Werk en huisvesting zijn vaak aan elkaar gekoppeld. Valt het één weg, dan volgt het ander snel.