Bidden en werken: een boeiende combi
Een van de grootste mysteries in het christelijk geloof is de verhouding tussen wat God doet en wat wij doen. Wat is onze verantwoordelijkheid en wat kan alleen maar door God worden bewerkt? In welke mate zijn we afhankelijk van God? Moeten wij doen wat in onze macht ligt en het van God hebben als we er zelf niet meer uitkomen? 

Het simpele antwoord is: je moet werken alsof alles van jou afhangt en bidden alsof alles van God afhangt. Dit wijst al direct in de goede richting, namelijk dat het niet om een of-of kwestie gaat. God is soeverein en we zijn in alles van Hem afhankelijk, maar tegelijkertijd wil Hij niets liever dan ons inschakelen in zijn plan.

Niet autonoom maar alles in overleg
Dat begon al in het paradijs waar God Adam en Eva de opdracht gaf om voor de schepping te zorgen. Daaruit blijkt dat we naar Gods beeld zijn geschapen: we zijn geen passieve, willoze pionnen in Gods masterplan. Integendeel: Hij gaf de mens vrijheid en dus ook verantwoordelijkheid. Dat woord is natuurlijk relationeel:  verantwoorden heeft met overleg te maken: elkaar bevragen en antwoord geven.

En daar ging het dus ook mis omdat de mens liever autonoom wilde zijn en zelf wilde bepalen wat goed is of niet. In die zin is Jezus, die door Paulus de tweede Adam wordt genoemd, helemaal anders. Van Hem wordt gezegd dat Hij niets deed tenzij Hij het de Vader zag doen. De relatie met God was voor Hem doorslaggevend. Hij deed in geen enkel opzicht zijn eigen ding maar deed alles in nauw overleg met de Vader.

Het gaat God om samenwerking
Maar dat maakte Hem niet passief, afwachtend of lijdzaam. Integendeel, juist door die intieme relatie met de Vader was Hij onafhankelijk van de omstandigheden en de verwachtingen van mensen om Hem heen, zodat Hij in geen enkel opzicht een speelbal werd. Hij bleef, zouden wij zeggen, volkomen trouw aan zichzelf. Beter gezegd: Hij bleef trouw aan zijn roeping en zijn bestemming. En door zijn relatie met de Vader, wist Hij wat dat inhield.

Als wij het hebben over bidden en werken, moeten we het op deze manier framen.  We zijn ervoor bedoeld om deel te hebben aan wat God in deze wereld aan het doen is. Gods Koninkrijk is hierbij het kader. Ik zou dit willen betitelen als de paradox van de participatie. Het is een paradox omdat het de valse tegenstelling van óf God óf wij overstijgt. God staat centraal maar dat houdt niet in dat er van ons niets overblijft. God kan het zonder ons, maar Hij kiest ervoor om het samen met ons te doen.

Activisme of passiviteit
Als we bij deze paradox teveel hangen aan de kant van onze verantwoordelijkheid worden we activistisch. Dan hangt alles van ons af en dat is niet gezond: we worden dan krampachtig, arrogant of raken burn-out. Als we over benadrukken dat alles van God afhangt worden we fatalistisch en passief en begraven we ons talent in de grond.

Dat brengt me bij het werk van de Heilige Geest: je zou de gelijkenis van de talenten kunnen uitleggen als de vraag of wij wat God ons toevertrouwt door zijn Geest, benutten of niet. Toen Jezus naar de hemel ging was beloofde Hij een helper die ons in staat zou stellen om dezelfde dingen te doen die Hij gedaan had. Dus dat betekent dat God zelf in ons en door ons gaat werken.

Meebewegen met de Heilige Geest
Je begrijpt dus dat als het gaat om bidden je vooral moet denken in deze dynamiek van het Koninkrijk. Wat is de Vader aan het doen? Hoe kan ik daarin participeren?  Hoe bekrachtigt Hij mij om een schakel te zijn in zijn plan?  Hoe komt God met mij tot zijn doel en wordt mijn talent vruchtbaar? Eigenlijk kun je dat alles samenvatten in de vraag: in hoeverre ben ik beschikbaar?

Jezus zegt in dat verband iets heel moois: jullie zijn niet meer slaven maar vrienden. Het draait om het herstel van de relatie met de Vader waardoor wij bevriend raken met de grote Baas, tussen aanhalingstekens. Dat maakt dat we met Hem overleggen, dat de relatie wederkerig is, dat wij met Hem en Hij met ons rekening houdt. We mogen zonder kloppen bij Hem binnen lopen en onze wensen aan Hem voorleggen. We hoeven geen nummertje te trekken. Er zijn niet nog zoveel wachtenden voor ons…

Hoe bidden en werken dan uitpakt blijft een mysterie. Hoe het precies werkt, wat jouw aandeel en wat Gods aandeel is, kun je niet met een schaartje knippen. Maar als je deze intieme relatie zoekt zal dat je helpen om te leven vanuit verwachting en verwondering. En dan krijg je meer oog voor de wonderen die God doet. En dat maakt je dankbaar en hongerig naar meer van Hem.